ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមវិគីភីឌា កិច្ចសហប្រតិបត្តិការមេគង្គ-ឡានឆាង (Mekong–Lancang Cooperation / MLC) គឺជាយន្តការសហប្រតិបត្តិការពហុភាគីមួយដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ ដោយមានសមាជិក ៦ ប្រទេស ដែលមានទីតាំងនៅតាមដងទន្លេឡានឆាង-មេគង្គ គឺប្រទេសចិន (ដែលហៅថាឡានឆាង) កម្ពុជា ឡាវ មីយ៉ាន់ម៉ា ថៃ និងវៀតណាម។ យន្តការនេះមានគោលដៅពង្រឹងការជឿទុកចិត្តផ្នែកនយោបាយ ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយចីរភាព និងការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌រវាងប្រទេសសមាជិក។

ឈ្មោះរបស់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការនេះត្រូវបានដាក់តាមឈ្មោះពីរនៃទន្លេដូចគ្នាគឺ ទន្លេឡានឆាង (នៅក្នុងប្រទេសចិន) និងទន្លេមេគង្គ (នៅក្នុងប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍)។ យន្តការនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃចក្ខុវិស័យខ្សែក្រវាត់ និងផ្លូវ (Belt and Road Initiative) របស់ចិន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ទន្លេឡានឆាង-មេគង្គ ជាទន្លេមួយដ៏ធំបំផុតនៅអាស៊ី ដែលមានប្រភពនៅលើខ្ពង់រាបទីបេ ក្នុងប្រទេសចិន ហើយហូរកាត់ខេត្តយូណាននៃប្រទេសចិន បន្ទាប់មកធ្វើជាព្រំដែនរវាងឡាវ និងមីយ៉ាន់ម៉ា និងរវាងឡាវ និងថៃ មុនពេលហូរឆ្លងកាត់ប្រទេសកម្ពុជា និងចាក់ចូលសមុទ្រចិនខាងត្បូងតាមរយៈដែនដីសណ្តនៅប្រទេសវៀតណាម។ អាងទន្លេនេះគឺជាជម្រករបស់ប្រជាជនរាប់លាននាក់ ដែលពឹងផ្អែកលើទន្លេសម្រាប់វិស័យនេសាទ កសិកម្ម ដឹកជញ្ជូន និងថាមពលវារីអគ្គិសនີ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

គំនិតនៃការបង្កើតកិច្ចសហប្រតិបត្តិការមេគង្គ-ឡានឆាងត្រូវបានលើកឡើងជាលើកដំបូងដោយរដ្ឋាភិបាលចិនកាលពីឆ្នាំ ២០១៤។ កិច្ចប្រជុំថ្នាក់ដឹកនាំលើកទី ១ បានធ្វើឡើងនៅក្រុងសានយ៉ា ប្រទេសចិន នាខែមីនា ឆ្នាំ ២០១៦ ដែលបានបើកដំណើរការជាផ្លូវការ។ បន្ទាប់មក កិច្ចប្រជុំថ្នាក់ដឹកនាំត្រូវបានបន្តរៀបចំឡើង រួមមាន៖ លើកទី ២ នៅរាជធានីភ្នំពេញ កម្ពុជា ក្នុងខែមករា ឆ្នាំ ២០១៨ លើកទី ៣ តាមរយៈប្រព័ន្ធវីដេអូក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ ២០២០ ដោយសារជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ និងលើកទី ៤ តាមប្រព័ន្ធវីដេអូផងដែរក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៣។

ក្រៅពីកិច្ចប្រជុំថ្នាក់ដឹកនាំ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការនេះបានបង្កើតនូវយន្តការជាច្រើនទៀតដូចជា កិច្ចប្រជុំរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស ក្រុមការងារតាមវិស័យ និងមជ្ឈមណ្ឌលសហប្រតិបត្តិការផ្សេងៗ។ ទោះជាយ៉ាងណា អ្នកវិភាគមួយចំនួនបានកត់សម្គាល់ថា យន្តការនេះមានឥទ្ធិពលចិនខ្លាំង បើប្រៀបធៀបទៅនឹងគណៈកម្មការទន្លេមេគង្គ (MRC) ដែលមានការចូលរួមពីដៃគូអន្តរជាតិយ៉ាងទូលំទូលាយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

កិច្ចសហប្រតិបត្តិការមេគង្គ-ឡានឆាងត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយផ្អែកលើសសរស្តម្ភធំៗចំនួន ៣ គឺ៖ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការផ្នែកនយោបាយ និងសន្តិសុខ ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងចីរភាព និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសង្គម និងវប្បធម៌។ វិស័យអាទិភាពរួមមាន ការគ្រប់គ្រងធនធានទឹក កសិកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម ការតភ្ជាប់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ (ស្របតាមគំនិតផ្តួចផ្តើមខ្សែក្រវាត់ និងផ្លូវ) ការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ និងការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌ និងប្រជាជន។

គម្រោងសេដ្ឋកិច្ចមួយចំនួនក្រោមក្របខណ្ឌនេះរួមមាន ការអភិវឌ្ឍច្រករបៀងពាណិជ្ជកម្មផ្លូវគោក-សមុទ្រអន្តរជាតិថ្មី (New International Land-Sea Trade Corridor) តំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេសឆ្លងដែន និងការវិនិយោគហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ ផ្នែកវប្បធម៌វិញ មានការរៀបចំកម្មវិធីដូចជា កិច្ចប្រជុំកំពូលប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយមេគង្គ-ឡានឆាង និងមហោស្រពភាពយន្តជាដើម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់កម្ពុជា និងប្រទេសអាងទន្លេមេគង្គក្រោម កិច្ចសហប្រតិបត្តិការមេគង្គ-ឡានឆាងមានសារៈសំខាន់ជាពិសេស ដោយសារប្រទេសទាំងនេះពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើទន្លេសម្រាប់វិស័យនេសាទ កសិកម្ម និងជីវភាពរស់នៅ។ ប៉ុន្តែការសាងសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនីនៅតាមដងទន្លេក្នុងប្រទេសចិន និងឡាវ កំពុងបង្កើតជាការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងចំពោះផលប៉ះពាល់ទៅលើបរិមាណទឹក លំហូរត្រី និងដីល្បប់ដែលហូរចុះមក។

យន្តការនេះបានបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលសហប្រតិបត្តិការធនធានទឹកមេគង្គ-ឡានឆាងនៅទីក្រុងប៉េកាំង និងមានផែនការចែករំលែកទិន្នន័យធារាសាស្ត្រ។ ក៏ប៉ុន្តែក្រុមបរិស្ថាន និងសហគមន៍មូលដ្ឋានបានរិះគន់ថា ដំណើរការនេះនៅមិនទាន់មានតម្លាភាព ហើយការផ្តល់អាទិភាពដល់ការអភិវឌ្ឍថាមពលបានប៉ះពាល់ដល់និរន្តរភាពបរិស្ថាន។

នៅក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ កម្រិតទឹកទន្លេមេគង្គបានធ្លាក់ចុះដល់កំរិតទាបបំផុតជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលបង្កផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់វិស័យកសិកម្ម និងនេសាទនៅកម្ពុជា និងវៀតណាម។ ស្ថានភាពនេះបានជំរុញឱ្យមានការត្រួតពិនិត្យជាថ្មីលើតួនាទីរបស់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការមេគង្គ-ឡានឆាង និងការអំពាវនាវឱ្យមានកិច្ចសហការប្រកបដោយអត្ថន័យខ្លាំងឡើងក្នុងអភិបាលកិច្ចទឹក។ គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២៦ តំបន់មេគង្គ-ឡានឆាងនៅតែជាចំណុចសម្របសម្រួលភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ជាពិសេសរវាងចិន និងសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលជះឥទ្ធិពលដល់គោលនយោបាយការបរទេសរបស់កម្ពុជាផងដែរ។