មេឡាណេស៊ី

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា មេឡាណេស៊ីគឺជាអនុតំបន់នៃអូសេអានី ដែលស្ថិតនៅបរិវេណមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកផ្នែកនិរតី។ ទឹកដីនេះលាតសន្ធឹងពីកោះញូហ្គីណេនៅភាគខាងលិច រហូតដល់កោះហ្វីជីនៅភាគខាងកើត ហើយរួមបញ្ចូលសមុទ្រអារ៉ាហ្វូរ៉ាផងដែរ។ មេឡាណេស៊ីមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងអាស៊ីអាគ្នេយ៍នៅខាងលិច ប្រទេសប៉ូលីណេស៊ីនៅខាងកើត ម៉ៃក្រូណេស៊ីនៅខាងជើង និងទ្វីបអូស្ត្រាលីនៅខាងត្បូង។ ឈ្មោះ «មេឡាណេស៊ី» មានប្រភពមកពីភាសាក្រិក «មេឡាស់» (ខ្មៅ) និង«នេសូស» (កោះ) ដែលសំដៅទៅលើសម្បុរស្បែកខ្មៅរបស់ប្រជាជនភាគច្រើននៅទីនោះ។ ពាក្យនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ដំបូងដោយអ្នករុករកជនជាតិបារាំង ឈ្មោះ ជូល ឌូម៉ុង ឌួរវីល (Jules Dumont d'Urville) ក្នុងឆ្នាំ ១៨៣២។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា តំបន់មេឡាណេស៊ីរួមមានប្រទេស និងដែនដីដូចជា ប៉ាពួញូហ្គីណេ ហ្វីជី កោះសាឡូម៉ូន វ៉ានូអាទូ និងញូកាលេដូនី (ជាដែនដីក្រោមអធិបតេយ្យបារាំង)។ ផ្នែកខាងលិចនៃកោះញូហ្គីណេស្ថិតនៅក្នុងខេត្តប៉ាពួ និងខេត្តប៉ាពួខាងលិចរបស់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។ ប្រជាជននៅក្នុងតំបន់នេះមានចំនួនជាច្រើនលាននាក់ និងមានក្រុមជនជាតិចម្រុះរស់នៅ។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ភាសាច្រើនជាង ១,០០០ ត្រូវបាននិយាយនៅទីនេះ ដែលជាកម្មសិទ្ធិចម្បងនៃអម្បូរភាសាអូស្ត្រូណេស៊ី និងអម្បូរភាសាប៉ាពួ។ ជនជាតិដើមភាគច្រើនជាជនជាតិមេឡាណេស៊ី ដែលមានសម្បុរស្បែកខ្មៅ និងមានលក្ខណៈរាងកាយខុសពីក្រុមជនជាតិនៅតំបន់ផ្សេងៗ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ការតាំងទីលំនៅដំបូងនៅមេឡាណេស៊ីបានចាប់ផ្តើមប្រហែល ៤០,០០០ ឆ្នាំមុន ដោយពួកអ្នកនិយាយភាសាប៉ាពួ។ ក្រុមជនជាតិនិយាយភាសាអូស្ត្រូណេស៊ីបានមកដល់ប្រហែល ៣,៥០០ ឆ្នាំមុន ដោយនាំមកនូវបច្ចេកវិទ្យានាវាចរណ៍ និងកសិកម្មទំនើប។ ការទាក់ទងជាមួយអឺរ៉ុបបានចាប់ផ្តើមនៅសតវត្សរ៍ទី១៦ ដោយអ្នករុករកអេស្ប៉ាញ និងព័រទុយហ្គាល់។ នៅសតវត្សរ៍ទី១៩ មហាអំណាចអឺរ៉ុបបានធ្វើអាណានិគមកិច្ចលើតំបន់នេះ៖ ហុល្លង់ដណ្តើមកាន់កាប់ភាគខាងលិចញូហ្គីណេ អាល្លឺម៉ង់ និងអង់គ្លេសបានបែងចែកភាគខាងកើតញូហ្គីណេ និងកោះសាឡូម៉ូន ខណៈបារាំងបានកាន់កាប់ញូកាលេដូនី និងអង់គ្លេសបានដាក់អាណានិគមលើហ្វីជី។ ដែនដីញូហេប្រីដ (ក្រោយមកក្លាយជាវ៉ានូអាទូ) ត្រូវបានគ្រប់គ្រងរួមគ្នាដោយអង់គ្លេស និងបារាំង។

ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ មេឡាណេស៊ីបានក្លាយជាសមរភូមិធំរវាងកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្ត និងជប៉ុន។ ការប្រយុទ្ធសំខាន់ៗរួមមានសមរភូមិកោះក្វាដាល់កាណាល់ (Guadalcanal) នៅកោះសាឡូម៉ូន និងនៅផ្លូវកូកូដា (Kokoda Track) ក្នុងប៉ាពួញូហ្គីណេ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម រលកនៃការទាមទារឯករាជ្យបានកើតឡើង៖ ហ្វីជីទទួលបានឯករាជ្យនៅឆ្នាំ ១៩៧០ ប៉ាពួញូហ្គីណេនៅឆ្នាំ ១៩៧៥ កោះសាឡូម៉ូននៅឆ្នាំ ១៩៧៨ និងវ៉ានូអាទូនៅឆ្នាំ ១៩៨០។ ទោះយ៉ាងណា ប៉ាពួខាងលិចត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីក្រោយការបោះឆ្នោតប្រជាមតិនៅឆ្នាំ ១៩៦៩ ហើយភាពតានតឹងនៅតែបន្ត។ ចំណែកញូកាលេដូនីនៅតែជាដែនដីរបស់បារាំង ដោយមានចលនាទាមទារឯករាជ្យកំពុងសកម្ម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចនៃប្រទេសនៅមេឡាណេស៊ីមានភាពខុសប្លែកគ្នា ប៉ុន្តែជាទូទៅពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម (ដូង កាហ្វេ កាកាវ) នេសាទ និងរ៉ែ។ ប៉ាពួញូហ្គីណេសម្បូរទៅដោយធនធានមាស ស្ពាន់ និងប្រេង ឯញូកាលេដូនីមានប្រាក់បញ្ញើនីកែលដ៏ធំ ដែលស្មើនឹងប្រហែល ២៥% នៃទុនបម្រុងពិភពលោក។ វិស័យទេសចរណ៍ក៏កំពុងរីកចម្រើន ជាពិសេសនៅហ្វីជី និងវ៉ានូអាទូ។

វប្បធម៌នៅមេឡាណេស៊ីមានភាពចម្រុះខ្ពស់ ដោយក្រុមជនជាតិនិមួយៗមានប្រពៃណីដាច់ដោយឡែក។ តាមរយៈវិគីភីឌា សិល្បៈបុរាណរួមមានការឆ្លាក់ឈើ របាំងមុខ និងក្រណាត់ធ្វើពីសំបកឈើ។ តន្ត្រីមានការប្រើស្គរ ខ្លុយ និងដងខ្លុយខ្យល់ (pan flute)។ តំបន់នេះក៏ល្បីដោយសារប្រព័ន្ធដោះដូរបែបបុរាណដូចជា «ចិញ្ចៀនគូឡា» (kula ring) នៅកោះត្រូប៊្រីយ៉ង់ (Trobriand Islands)។ សាសនាគ្រិស្តជាសាសនាចម្បង ប៉ុន្តែជំនឿជនជាតិដើមជាច្រើននៅគង់វង្ស។ ក្រៅពីនេះ ការអនុវត្ត «ធម្មការទំនិញ» (cargo cult) ដែលលេចឡើងក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីផលប៉ះពាល់នៃវប្បធម៌ក្រៅលើតំបន់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា មេឡាណេស៊ីគឺជាតំបន់វប្បធម៌មួយក្នុងចំណោមបីនៃកោះមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក រួមជាមួយម៉ៃក្រូណេស៊ី និងប៉ូលីណេស៊ី។ វាជាទីកន្លែងដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌ចម្រុះ និងជាតំបន់ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវ និងអ្នកទេសចរចូលចិត្តសិក្សា និងទស្សនា។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការស្វែងយល់អំពីមេឡាណេស៊ីអាចបើកទស្សនវិស័យថ្មីៗអំពីភាពចម្រុះនៃពិភពលោក ព្រមទាំងតភ្ជាប់ទៅនឹងប្រធានបទបច្ចុប្បន្នដូចជា ការអភិរក្សវប្បធម៌ និងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព ដែលត្រូវបានយកចិត្តទុកដាក់ដោយអង្គការអន្តរជាតិនានា ដូចជា UNESCO ជាដើម។