សុខភាពវដ្ដរដូវ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា វដ្ដរដូវគឺជាការផ្លាស់ប្តូរធម្មជាតិជាបន្តបន្ទាប់នៃការផលិតអ័រម៉ូន និងរចនាសម្ព័ន្ធរបស់ស្បូន និងក្រពេញអូវ៉ែនៅក្នុងប្រព័ន្ធបន្តពូជស្ត្រី ដែលធ្វើឱ្យការមានគភ៌អាចកើតឡើងបាន។ វដ្ដអូវ៉ែគ្រប់គ្រងការផលិត និងបញ្ចេញស៊ុត ព្រមទាំងការបញ្ចេញអ័រម៉ូនអេស្ត្រូសែន និងប្រូហ្សេស្តេរ៉ូនជាវដ្ត។ វដ្ដស្បូនគ្រប់គ្រងការរៀបចំស្រទាប់ខាងក្នុងស្បូន ដើម្បីត្រៀមទទួលអំប្រ៊ីយ៉ុង។ វដ្ដទាំងនេះដំណើរការស្របគ្នា ហើយជាធម្មតាមានរយៈពេលចន្លោះពី ២១ ទៅ ៣៥ ថ្ងៃ ដោយមធ្យមគឺ ២៨ ថ្ងៃ។ ការមករដូវដំបូង (មេណាក) ច្រើនកើតឡើងនៅអាយុប្រហែល ១២ ឆ្នាំ ហើយវដ្ដនេះបន្តមានប្រហែល ៣០ ទៅ ៤៥ ឆ្នាំ។ នេះជាដំណើរការសរីរវិទ្យាស្នូលមួយរបស់សុខភាពស្ត្រី ដែលមានឥទ្ធិពលដល់សង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ប្រព័ន្ធបន្តពូជស្ត្រីមានសរីរាង្គសំខាន់ៗដូចជា ស្បូន អូវ៉ែ បំពង់ស្បូន និងទ្វារមាស។ អូវ៉ែនីមួយៗមានគ្រីស្តាល់តូចៗ (follicles) ដែលផ្ទុកកោសិកាស៊ុតក្នុងដំណាក់កាលលូតលាស់។ កម្រិតអ័រម៉ូនអេស្ត្រូសែន (estradiol) និងប្រូហ្សេស្តេរ៉ូនប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំងក្នុងវដ្ដនេះ៖ វិគីភីឌាបញ្ជាក់ថា កម្រិតអេស្ត្រូសែនអាចប្រែប្រួលដល់ទៅ ២០០ ភាគរយ និងប្រូហ្សេស្តេរ៉ូនដល់ជាង ១២០០ ភាគរយ។ នេះគឺជា«ភូមិសាស្ត្រ»ខាងក្នុងដែលកំណត់វដ្ដប្រចាំខែ។

ទាក់ទងនឹងប្រជាជន អង្គការសហប្រជាជាតិប៉ាន់ប្រមាណថា មានមនុស្សប្រមាណ ១,៨ ពាន់លាននាក់កំពុងមានរដូវជារៀងរាល់ខែ ដែលស្មើនឹងប្រហែល ២៦% នៃប្រជាជនពិភពលោក។ ភាគច្រើនជាស្ត្រីនិងក្មេងស្រីអាយុពី ១២ ដល់ ៥០ ឆ្នាំ។ តួលេខនេះបង្ហាញពីវិសាលភាពដែលសុខភាពវដ្ដរដូវមានផលប៉ះពាល់ដល់មនុស្សភាគធំក្នុងសង្គម និងភាពចាំបាច់នៃការគ្រប់គ្រងបញ្ហានេះជាអាទិភាពសុខភាពសាធារណៈ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ ការយល់ឃើញចំពោះវដ្ដរដូវមានការវិវត្តពីអព្ភូតហេតុទៅជាវិទ្យាសាស្ត្រ។ តាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ នៅអេហ្ស៊ីបបុរាណ ស្ត្រីមានរដូវត្រូវបានគេចាត់ទុកថាមានថាមពលអរូបីទាំងល្អនិងអាក្រក់។ នៅអឺរ៉ុបសម័យកណ្តាល ការមានរដូវច្រើនតែជាប់ទាក់ទងនឹងជំងឺ ឬភាពមិនបរិសុទ្ធ។ នៅប្រទេសកម្ពុជា ជំនឿប្រពៃណីក៏ធ្លាប់ដាក់កំហិតដូចជា ការមិនឱ្យស្ត្រីមានរដូវចូលព្រះវិហារជាដើម។

ចំណេះដឹងវិទ្យាសាស្ត្របានផ្លាស់ប្តូរនៅដើមសតវត្សរ៍ទី ២០ នៅពេលអ័រម៉ូនភេទស្រីត្រូវបានរកឃើញ។ យោងតាមអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ការស្រាវជ្រាវនៅទសវត្សរ៍ ១៩២០–១៩៣០ បានកំណត់អត្តសញ្ញាណអ័រម៉ូនអេស្ត្រូសែន និងប្រូហ្សេស្តេរ៉ូន ដែលជាគន្លឹះពន្យល់ពីយន្តការនៃវដ្ដរដូវ និងនាំទៅរកការអភិវឌ្ឍថ្នាំពន្យារកំណើត និងការព្យាបាលជំងឺទាក់ទងនឹងរដូវ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ផលិតផលអនាម័យសម្រាប់រដូវ ដូចជាសំឡីអនាម័យ ខោទ្រនាប់ពិសេស និងពែងរដូវ បង្កើតបានជាទីផ្សារសកលដែលមានតម្លៃរាប់សិបពាន់លានដុល្លារ។ ប៉ុន្តែ WHO រាយការណ៍ថា មនុស្សរាប់លាននាក់ ជាពិសេសនៅប្រទេសដែលមានចំណូលទាប មិនអាចទទួលបានផលិតផលទាំងនេះដោយសារតម្លៃខ្ពស់ និងកង្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអនាម័យ។ បាតុភូត «ភាពក្រីក្ររដូវ» (period poverty) នេះធ្វើឱ្យក្មេងស្រីជាច្រើនខកខានសាលារៀន និងប៉ះពាល់ដល់ឱកាសសេដ្ឋកិច្ច។

ខាងវប្បធម៌ វដ្ដរដូវត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយបម្រាម និងជំនឿផ្សេងៗគ្នានៅទូទាំងពិភពលោក។ នៅនេប៉ាល់ ទំនៀម «chhaupadi» នៅតែបំបិទស្ត្រីមានរដូវនៅក្នុងខ្ទមដាច់ដោយឡែក។ នៅជប៉ុនសម័យបុរាណវិញ ការមករដូវដំបូងត្រូវបានប្រារព្ធជាពិធីអបអរការមានកូន។ នៅកម្ពុជា ជំនឿដូចជាការមិនឱ្យស្ត្រីមានរដូវចូលទីសក្ការៈ ធ្លាប់មានជាទូទៅ តែកំពុងរសាយទៅតាមការផ្សព្វផ្សាយអប់រំ។ ការបំបែកបម្រាមទាំងនេះ គឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាសិទ្ធិស្ត្រី និងសុខភាពសាធារណៈដែលកំពុងរីកចម្រើន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នាពេលបច្ចុប្បន្ន សុខភាពវដ្ដរដូវត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្នែកមួយនៃសិទ្ធិមនុស្ស និងគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព (SDGs) របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ជាពិសេសគោលដៅទី ៣ (សុខភាពល្អ) និងទី ៥ (សមភាពយេនឌ័រ)។ BBC បានរាយការណ៍នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២៣ ថា ប្រទេសអេស្ប៉ាញបានអនុម័តច្បាប់ផ្តល់សិទ្ធិឈប់សម្រាកដោយបង់ប្រាក់សម្រាប់ស្ត្រីដែលមានការឈឺចាប់ពេលមានរដូវ ដែលជាចលនាថ្មីក្នុងគោលនយោបាយសុខភាពពិភពលោក។

នៅកម្ពុជា យុទ្ធនាការលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពីវដ្ដរដូវកំពុងពង្រីកតាមរយៈសាលារៀន និងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល។ គម្រោងផ្តល់សំឡីអនាម័យដោយឥតគិតថ្លៃ និងការបណ្តុះបណ្តាលអំពីអនាម័យអំឡុងពេលមានរដូវ ត្រូវបានអនុវត្តនៅតាមបណ្តាខេត្តមួយចំនួន ទោះបីជាការអនុវត្តនៅមានកម្រិតក៏ដោយ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការតាមដានព័ត៌មានអំពីសុខភាពវដ្ដរដូវ ទាំងក្នុងស្រុកនិងសកល គឺជាការស្វែងយល់ពីចំណុចប្រទាក់ក្រឡារវាងសុខភាព សិទ្ធិ និងគោលនយោបាយដែលជះឥទ្ធិពលដល់ស្ត្រីរាប់លាននាក់។