ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ការព្យាករម៉ឺកាទ័រ គឺជាការព្យាករផែនទីបែបស៊ីឡាំងដែលរក្សាមុំ បង្កើតឡើងដោយលោក ហ្គេរ៉ាឌុស ម៉ឺកាទ័រ ជនជាតិហ្វ្លេមីស ដែលជាអ្នកភូមិសាស្ត្រ និងអ្នកគូរផែនទី នៅឆ្នាំ ១៥៦៩។ លក្ខណៈពិសេសរបស់ការព្យាករនេះ គឺបង្ហាញខ្សែផ្លូវដែលមានមុំថេរ ដែលគេហៅថា rhumb line ជាបន្ទាត់ត្រង់ ដែលជួយអ្នកធ្វើនាវាចរណ៍ក្នុងការកំណត់ទិសដៅ។ ប៉ុន្តែនៅពេលអនុវត្តលើផែនទីពិភពលោក ការព្យាករនេះបានបំផ្លើសទំហំដីកាន់តែខ្លាំង នៅពេលដែលទីតាំងស្ថិតនៅឆ្ងាយពីខ្សែអេក្វាទ័រ។

យោងតាមវិគីភីឌា ការព្យាករម៉ឺកាទ័របានក្លាយជាការព្យាករស្តង់ដារសម្រាប់ការធ្វើនាវាចរណ៍ក្នុងសតវត្សទី១៨ ហើយការប្រើប្រាស់របស់វាសម្រាប់ផែនទីក្រៅពីតារាងនាវាចរបានថយចុះពេញមួយសតវត្សទី២០ ប៉ុន្តែបានវិលត្រឡប់មកវិញក្នុងសតវត្សទី២១ ដោយសារលក្ខណៈសមស្របសម្រាប់ផែនទីលើបណ្ដាញវើលវ៉ាយវ៉េប។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ការព្យាករម៉ឺកាទ័ររក្សារូបរាងមូលដ្ឋានតូចៗ និងមុំបានត្រឹមត្រូវ ប៉ុន្តែបំផ្លើសផ្ទៃដីនៅតំបន់ដែលមានរយៈទទឹងខ្ពស់។ ជាឧទាហរណ៍ ដែនដីដូចជា ហ្គ្រីនឡែន និងទ្វីបអង់តាក់ទិក មើលទៅធំជាងទំហំពិតប្រាកដរបស់វាច្រើន បើប្រៀបធៀបនឹងដែនដីដែលនៅជិតខ្សែអេក្វាទ័រ។ ការប្រែទ្រង់ទ្រាយនេះអាចមើលឃើញតាមរយៈរង្វង់ Tissot ដែលបង្ហាញថារង្វង់តូចៗកាន់តែធំឡើងនៅពេលដែលគេផ្លាស់ទីឆ្ងាយពីខ្សែអេក្វាទ័រ ខណៈដែលរូបរាងមូលនៅតែត្រូវបានរក្សា។

ដោយសារទំហំដីត្រូវបានបំផ្លើសខុសៗគ្នាតាមរយៈទទឹង មនុស្សទូទៅអាចមានការយល់ខុសអំពីទំហំពិតនៃប្រទេស ឬទ្វីបនានា នៅពេលមើលផែនទីពិភពលោកបែបម៉ឺកាទ័រ។ វិគីភីឌាក៏បានកត់សម្គាល់ផងដែរថា បញ្ហានេះជាមូលហេតុដែលធ្វើឱ្យការប្រើប្រាស់ការព្យាករនេះសម្រាប់ផែនទីក្រៅពីតារាងនាវាចរបានថយចុះពេញសតវត្សទី២០។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា លោក ហ្គេរ៉ាឌុស ម៉ឺកាទ័រ បានបង្ហាញការព្យាករនេះជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ ១៥៦៩ តាមរយៈផែនទីពិភពលោកដែលមានឈ្មោះឡាតាំងថា Nova et Aucta Orbis Terrae Descriptio ad Usum Navigantium Emendate Accommodata។ ផែនទីនេះបង្ហាញរយៈទទឹងពី ៦៦°S ដល់ ៨០°N។ មុននោះ លោកក៏បានគូសខ្សែ rhumb line លើផែនដីគំរូឆ្នាំ ១៥៤១ ផងដែរ។

ក្នុងសតវត្សទី១៨ យោងតាមវិគីភីឌា ការព្យាករម៉ឺកាទ័របានក្លាយជាការព្យាករស្តង់ដារសម្រាប់ការធ្វើនាវាចរណ៍ ដោយសារសមត្ថភាពរបស់វាក្នុងការបង្ហាញ rhumb line ជាបន្ទាត់ត្រង់។ អ្នកធ្វើនាវាចរអាចគូសផ្លូវដោយប្រើមុំត្រីវិស័យថេរ ហើយផ្លូវនោះលេចឡើងជាបន្ទាត់ត្រង់លើផែនទី។

ប៉ុន្តែពេញមួយសតវត្សទី២០ ការប្រើការព្យាករម៉ឺកាទ័រសម្រាប់ផែនទីក្រៅពីតារាងនាវាចរបានថយចុះ ដោយសារការយល់ដឹងកាន់តែច្រើនអំពីភាពបំផ្លើសផ្ទៃដីរបស់វា។ ទោះជាយ៉ាងណា វិគីភីឌាកត់សម្គាល់ថា វាបានវិលត្រឡប់មកវិញក្នុងសតវត្សទី២១ ដោយសារលក្ខណៈសមស្របសម្រាប់ផែនទីលើបណ្ដាញវើលវ៉ាយវ៉េប។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ចផ្លូវសមុទ្រ ការព្យាករម៉ឺកាទ័របានជួយឱ្យការធ្វើនាវាចរណ៍ចម្ងាយឆ្ងាយមានភាពងាយស្រួល ព្រោះអ្នកធ្វើដំណើរអាចគូសផ្លូវលើផែនទីបានដោយប្រើបន្ទាត់ត្រង់ ដោយមិនចាំបាច់គណនាផ្លូវកោងស្មុគស្មាញ។ យោងតាមវិគីភីឌា បន្ទាត់ rhumb line មានភាពខុសគ្នាពីខ្សែវង់ធំ (great-circle arc) ដែលជាផ្លូវខ្លីបំផុតលើផ្ទៃផែនដី ប៉ុន្តែ rhumb line ត្រូវបានគេពេញចិត្ត ដោយសារភាពងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង។

ក្នុងវិស័យវប្បធម៌ ផែនទីម៉ឺកាទ័រត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងសៀវភៅអាត្លាស និងនៅតាមសាលារៀន ដែលធ្វើឱ្យរូបភាពផែនទីពិភពលោកបែបនេះក្លាយជារូបភាពដែលមនុស្សជាច្រើនស្គាល់។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្ដី ការបំផ្លើសទំហំទ្វីបដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីខ្សែអេក្វាទ័រ ក៏បានបង្កឱ្យមានការជជែកពិភាក្សាអំពីភាពត្រឹមត្រូវនៃផែនទីក្នុងការអប់រំ និងការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ការប្រើប្រាស់ការព្យាករម៉ឺកាទ័របានកើនឡើងវិញក្នុងសតវត្សទី២១ ដោយសារលក្ខណៈសមស្របសម្រាប់ផែនទីលើបណ្ដាញវើលវ៉ាយវ៉េប។ ផែនទីឌីជីថលលើបណ្ដាញតែងតែប្រើការព្យាករនេះ ព្រោះវារក្សាមុំក្នុងតំបន់តូចៗបានល្អ និងអាចគណនាបានដោយសាមញ្ញ។ សម្រាប់អ្នកអាន ការយល់ដឹងអំពីការព្យាករម៉ឺកាទ័រ អាចជួយឱ្យមើលឃើញថា ផែនទីដែលបង្ហាញក្នុងព័ត៌មានអំពីព្រឹត្តិការណ៍សកល មិនមែនតំណាងឱ្យទំហំពិតប្រាកដរបស់ប្រទេស ឬទ្វីបទាំងអស់ទេ ហើយការបំផ្លើសនេះអាចមានឥទ្ធិពលលើការយល់ឃើញអំពីភូមិសាស្ត្រសកល។