ទីក្រុងម៉ិកស៊ីកូ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា ទីក្រុងម៉ិកស៊ីកូ គឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅប្រទេសម៉ិកស៊ីកូ ហើយក៏ជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេនៅអាមេរិកខាងជើងផងដែរ។ ទីក្រុងនេះត្រូវបានចាត់ទុកជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ និងហិរញ្ញវត្ថុដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៅលើពិភពលោក ហើយត្រូវបានបណ្តាញស្រាវជ្រាវសកលភាវូបនីយកម្ម និងទីក្រុងពិភពលោក (GaWC) ចាត់ថ្នាក់ជាទីក្រុងពិភពលោកប្រភេទអាល់ហ្វា សម្រាប់ឆ្នាំ២០២៤។ ទីក្រុងនេះស្ថិតនៅក្នុងជ្រលងភ្នំម៉ិកស៊ីកូ លើខ្ពង់រាបកណ្តាលរបស់ម៉ិកស៊ីកូ ដែលមានរយៈកម្ពស់ ២.២៤០ ម៉ែត្រពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ។ ទីក្រុងម៉ិកស៊ីកូមានការបែងចែករដ្ឋបាលជា ១៦ តំបន់ (boroughs) ហើយត្រូវបានបែងចែកបន្តជាសង្កាត់ (colonias) ជាច្រើន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទីក្រុងម៉ិកស៊ីកូស្ថិតនៅលើដីខ្ពស់មួយដែលហ៊ុំព័ទ្ធដោយភ្នំ ហើយមានអាកាសធាតុត្រូពិចនៅរយៈកម្ពស់ (subtropical highland climate)។ យោងតាមវីគីភីឌា ទីក្រុងនេះធ្លាប់ជាបឹងធំមួយឈ្មោះថា បឹងតិចកូកូ (Lake Texcoco) ដែលក្រោយមកត្រូវបានបង្ហូរចេញជាបណ្តើរៗដោយជនជាតិអេស្ប៉ាញ និងអ្នកបន្តវេន។ បច្ចុប្បន្ន ទីក្រុងនេះមានប្រជាជនរស់នៅជាង ៩ លាននាក់នៅក្នុងដែនដីក្រុង ហើយបើគិតទាំងតំបន់ជុំវិញ (Greater Mexico City) មានប្រជាជនប្រមាណ ២១ លាននាក់ ដែលជាតំបន់ទីក្រុងធំបំផុតមួយនៅអឌ្ឍគោលខាងលិច។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាអេស្ប៉ាញ ប៉ុន្តែក៏មានភាសាជនជាតិដើមជាច្រើនត្រូវបានប្រើប្រាស់ផងដែរ ដូចជាភាសាណាហ្វ័រត្ល (Nahuatl) ជាដើម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា ទីក្រុងម៉ិកស៊ីកូមានឫសគល់ប្រវត្តិសាស្ត្រជ្រៅជ្រះ ដោយបានកសាងឡើងនៅលើទីតាំងនៃរាជធានីតេណុចទីត្លាន (Tenochtitlan) របស់អាណាចក្រអាហ្សតេក (Aztec) នៅសតវត្សទី១៤។ ទីក្រុងអាហ្សតេកនេះត្រូវបានស្ថាបនាឡើងនៅលើកោះក្នុងបឹងតិចកូកូ ហើយជាទីក្រុងធំជាងគេមួយនៅសម័យនោះដែលមានប្រជាជនរាប់សែននាក់។ នៅឆ្នាំ១៥១៩ លោកនាយទាហានអេស្ប៉ាញឈ្មោះ ហឺណានកូតេស (Hernán Cortés) បានមកដល់ ហើយបានវាយដណ្តើមកាន់កាប់ទីក្រុងនេះនៅឆ្នាំ១៥២១ ដោយបានបំផ្លាញប្រាសាទអាហ្សតេក និងសាងសង់ទីក្រុងថ្មីតាមបែបអឺរ៉ុប។ វិហារកាតូលិកមេត្រូប៉ូលីតាណានៃទីក្រុងម៉ិកស៊ីកូ (Mexico City Metropolitan Cathedral) ត្រូវបានសាងសង់នៅលើប្រាសាទអាហ្សតេកដ៏សំខាន់ចាប់ពីឆ្នាំ១៥៧១ ដល់ ១៨១៣។ ក្នុងសម័យអាណានិគម ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនដោយសារការរុករករ៉ែប្រាក់ ហើយវិមានរ៉ែ (Palacio de Minería) ត្រូវបានកសាងឡើងនៅសតវត្សទី១៨ ដែលជានិមិត្តរូបនៃកំណែទម្រង់ប័របុង (Bourbon Reforms)។

ក្រោយពីការត្រួតត្រារបស់អេស្ប៉ាញអស់រយៈបីសតវត្ស ទីក្រុងម៉ិកស៊ីកូបានក្លាយជាចំណុចកណ្តាលនៃការតស៊ូដើម្បីឯករាជ្យរបស់ម៉ិកស៊ីកូនៅដើមសតវត្សទី១៩។ នៅឆ្នាំ១៨៤៧ ក្នុងសង្រ្គាមរវាងម៉ិកស៊ីកូនិងសហរដ្ឋអាមេរិក កងទ័ពអាមេរិកបានវាយលុកចូលទីក្រុង និងកាន់កាប់ប្រាសាទឆាពុលតេប៉ិច (Chapultepec Castle)។ នៅសម័យទំនើប ទីក្រុងនេះបានឆ្លងកាត់ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗដូចជា ការសម្លាប់រង្គាលនិស្សិតនៅត្លាតេឡុលកូ (Tlatelolco massacre) ឆ្នាំ១៩៦៨ និងគ្រោះរញ្ជួយដីដ៏ធំនៅឆ្នាំ១៩៨៥ ដែលបណ្តាលឱ្យមានការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ប៉ុន្តែក៏បានជំរុញឱ្យមានការកែលំអរច្បាប់សំណង់ និងការគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយផងដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វីគីភីឌា ទីក្រុងម៉ិកស៊ីកូគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់របស់អាមេរិកឡាទីន និងជាទីស្នាក់ការរបស់ក្រុមហ៊ុនធំៗ ព្រមទាំងទីផ្សារមូលបត្រម៉ិកស៊ីកូ (Mexican Stock Exchange)។ វិស័យសេវាកម្ម ហិរញ្ញវត្ថុ និងទេសចរណ៍គឺជាកម្លាំងជំរុញសំខាន់នៃសេដ្ឋកិច្ចទីក្រុង។ ទីក្រុងនេះសំបូរទៅដោយសម្បត្តិវប្បធម៌ ដោយមានសារមន្ទីរជាច្រើនដូចជា សារមន្ទីរជាតិនរវិទ្យា (National Museum of Anthropology) ដែលតាំងបង្ហាញថ្មព្រះអាទិត្យអាហ្សតេក (Aztec Sun Stone) និងសារមន្ទីរសៅម៉ាយ៉ា (Museo Soumaya) ដែលមានសំណង់ស្ថាបត្យកម្មទំនើប។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ទីក្រុងម៉ិកស៊ីកូមានទីសក្ការបូជាកាតូលិកធំបំផុតនៅអាមេរិក គឺវិហារនាងម៉ារីហ្កាដាលូប៉េ (Basilica of Our Lady of Guadalupe) ដែលទាញអ្នកធម្មយាត្រារាប់លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំៗ។

បណ្តាញសួនឧទ្យាន និងប្រឡាយក៏ជាចំណុចទាក់ទាញដ៏សំខាន់ផងដែរ៖ សួនឆាពុលតេប៉ិច (Chapultepec) គឺជាសួនទីក្រុងធំជាងគេមួយក្នុងពិភពលោក ហើយប្រឡាយនៅសូឈីមីលកូ (Xochimilco) ត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោកដោយអង្គការយូណេស្កូ។ ផ្លូវធំ Paseo de la Reforma ដែលរចនាតាមគំរូ Champs-Élysées នៅបារាំង គឺជាសរសៃឈាមសេដ្ឋកិច្ច និងទេសចរណ៍ដ៏មមាញឹក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន ទីក្រុងម៉ិកស៊ីកូកំពុងទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ជាថ្មីទាក់ទងនឹងការប្រកួតកីឡាបាល់ទាត់ពិភពលោក FIFA World Cup ឆ្នាំ២០២៦ ដែលខ្លួននឹងធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះរួមគ្នាជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងកាណាដា។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងនាំមកនូវផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចធំធេង និងបង្កើនភាពមើលឃើញរបស់ទីក្រុងលើឆាកអន្តរជាតិ។ តាមវីគីភីឌា ទីក្រុងម៉ិកស៊ីកូក៏កំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាសម័យថ្មីដូចជា ការបំពុលខ្យល់ធ្ងន់ធ្ងរនៅរដូវរងា ការកកស្ទះចរាចរណ៍ និងការដួលស្រុតដី (subsidence) ដែលបណ្តាលមកពីការបូមទឹកក្រោមដី។ យ៉ាងណាក៏ដោយ រដ្ឋាភិបាលក្រុងកំពុងអនុវត្តគម្រោងដឹកជញ្ជូនសាធារណៈថ្មីៗ ដូចជា រថភ្លើងក្រោមដី Metro និង Metrobús ព្រមទាំងបណ្តាញជិះកង់ ដើម្បីកាត់បន្ថយការបំពុល និងលើកកម្ពស់គុណភាពជីវិត។