មីក្រូជីវវិទ្យា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia មីក្រូជីវវិទ្យា គឺជាការសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្រស្តីពីអតិសុខុមប្រាណ ដែលរួមមានសារពាង្គកាយឯកកោសិកា ពហុកោសិកា ឬអាកោសិកា។ មុខវិជ្ជានេះមានវិសាលភាពធំធេង និងរួមបញ្ចូលផ្នែកឯកទេសជាច្រើនដូចជា វីរុសវិទ្យា បាក់តេរីវិទ្យា ផ្សិតវិទ្យា បរាសិតវិទ្យា និងភាពស៊ាំវិទ្យាជាដើម។ អតិសុខុមប្រាណមានវត្តមានស្ទើរតែគ្រប់ទីកន្លែង ចាប់ពីជម្រៅមហាសមុទ្ររហូតដល់ក្នុងរាងកាយមនុស្ស ហើយពួកវាដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងដំណើរការអេកូឡូស៊ី សុខភាព និងឧស្សាហកម្ម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia វិស័យមីក្រូជីវវិទ្យាត្រូវបានបែងចែកចេញជាសាខាជាច្រើន ដោយផ្អែកលើប្រភេទអតិសុខុមប្រាណដែលគេសិក្សា។ សាខាសំខាន់ៗរួមមាន បាក់តេរីវិទ្យា (ការសិក្សាពីបាក់តេរី) វីរុសវិទ្យា (ការសិក្សាពីវីរុស) ផ្សិតវិទ្យា (ការសិក្សាពីផ្សិត) បរាសិតវិទ្យា (ការសិក្សាពីបរាសិត) និងភាពស៊ាំវិទ្យា (ការសិក្សាពីប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរបស់រាងកាយ)។ ក្នុងចំណោមឥស្សរជនសំខាន់ៗនៃវិស័យនេះ លោក អង់តូនី វ៉ាន លូវិនហូក (Anthonie van Leeuwenhoek) ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាបុគ្គលដំបូងដែលបានសង្កេតឃើញអតិសុខុមប្រាណ ដោយប្រើមីក្រូទស្សន៍ផលិតដោយខ្លួនឯងនៅសតវត្សទី១៧។ លោក ល្វី ប៉ាស្ទ័រ (Louis Pasteur) និងលោក រ៉ូប៊ឺត កូច (Robert Koch) គឺជាអ្នកបង្កើតទ្រឹស្តីមេរោគ ដែលបញ្ជាក់ថា មីក្រូសរីរាង្គអាចបង្កជំងឺ។ លើសពីនេះ លោក ម៉ាទីនុស ប៊ីយែរិនក (Martinus Beijerinck) ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាស្ថាបនិកនៃវីរុសវិទ្យា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia គំនិតដែលថាមានសារពាង្គកាយតូចៗមើលមិនឃើញអាចបង្កជំងឺ មានតាំងពីសម័យបុរាណ។ លោក អាវីសេនណា (Avicenna) ជាគ្រូពេទ្យពែរ្ស កាលពីសតវត្សទី១០ បានលើកឡើងថាអាចមានអង្គធាតុតូចៗដែលចម្លងជំងឺ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការរកឃើញជាក់ស្តែងបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១៦៧៤ នៅពេលដែលលោក អង់តូនី វ៉ាន លូវិនហូក បានសង្កេតឃើញបាក់តេរី និងប្រូតូហ្សូអា តាមរយៈមីក្រូទស្សន៍ដ៏សាមញ្ញរបស់គាត់។

នៅសតវត្សទី១៩ វិស័យមីក្រូជីវវិទ្យាបានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំង។ លោក ល្វី ប៉ាស្ទ័រ បានធ្វើពិសោធន៍បង្ហាញថា ជីវិតមិនអាចកើតឡើងពីអវត្តមានដោយឯកឯងឡើយ (spontaneous generation) ហើយបានបង្កើតវិធីសាស្ត្រប៉ាស្ទ័រនីយកម្ម (pasteurization) ដើម្បីសម្លាប់មីក្រុបក្នុងចំណីអាហារ។ លោកក៏បានបង្កើតវ៉ាក់សាំងសម្រាប់ជំងឺឆ្កែឆ្កួត និងអង់ត្រាក់ (anthrax) ផងដែរ។ នៅពេលជាមួយគ្នា លោក រ៉ូប៊ឺត កូច បានកំណត់អត្តសញ្ញាណបាក់តេរីដែលបង្កជំងឺរបេង និងជំងឺអាសន្នរោគ ហើយបានបង្កើតនូវគោលការណ៍កូច (Koch's postulates) ដែលជាលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យសម្រាប់កំណត់ថាតើអតិសុខុមប្រាណមួយបង្កជំងឺអ្វី។

នៅឆ្នាំ១៨៩២ លោក ឌីមីទ្រី អ៊ីវ៉ាណូវស្គី (Dmitri Ivanovsky) បានរកឃើញភ្នាក់ងារដែលអាចឆ្លងកាត់តម្រងដែលបាក់តេរីមិនអាចឆ្លងបាន ដែលក្រោយមកត្រូវបានលោក ប៊ីយែរិនក ដាក់ឈ្មោះថា "វីរុស"។ សតវត្សទី២០ បានមើលឃើញការរកឃើញថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិកដូចជាប៉នីស៊ីលីន (penicillin) ដោយលោក អាឡិចសាន់ឌឺ ភ្លេមីង (Alexander Fleming) និងការអភិវឌ្ឍជីវវិទ្យាម៉ូលេគុល ដែលពង្រីកការយល់ដឹងអំពីហ្សែនរបស់អតិសុខុមប្រាណ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមរយៈការរាយការណ៍របស់ Wikipedia មីក្រូជីវវិទ្យាមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងទៅលើសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌។ ក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច បច្ចេកទេសផ្អែកលើអតិសុខុមប្រាណត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងឧស្សាហកម្មចំណីអាហារ ដូចជាការផលិតនំប៉័ង ស្រាបៀរ ឈីស និងយ៉ាអួរជាដើម តាមរយៈដំណើរការប៉េហ្វម៉ង់តាស្យុង (fermentation)។ នៅក្នុងឧស្សាហកម្មឱសថ មីក្រូជីវវិទ្យាបានឈានទៅដល់ការផលិតថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិក វ៉ាក់សាំង និងអាំងស៊ុយលីនសម្រាប់ព្យាបាលជំងឺទឹកនោមផ្អែម។ លើសពីនេះ អតិសុខុមប្រាណក៏ត្រូវបានប្រើក្នុងបរិស្ថានវិស្វកម្ម ដើម្បីសម្អាតកាកសំណល់ និងបំពុលផ្សេងៗ។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ ការស្រាវជ្រាវមីក្រូជីវវិទ្យាបានផ្លាស់ប្តូរទស្សនៈរបស់មនុស្សអំពីជំងឺ និងអនាម័យ។ ការយល់ដឹងថាមីក្រុបបង្កជំងឺបាននាំឱ្យមានការអនុវត្តវិធានការដូចជា ការលាងដៃ ការចាក់ថ្នាំបង្ការ និងការប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសប៉ាស្ទ័រនីយកម្ម ដើម្បីការពារជំងឺឆ្លង។ គំនិតទាំងនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌សុខភាពសាធារណៈ ជាពិសេសនៅទូទាំងពិភពលោក រួមទាំងប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នាពេលបច្ចុប្បន្ន មីក្រូជីវវិទ្យានៅតែជាមុខវិជ្ជាដ៏សំខាន់សម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាសុខភាព និងបរិស្ថានជាសកល។ វីរុសវិទ្យា និងភាពស៊ាំវិទ្យា បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺរាតត្បាត COVID-១៩ ដែលបានវាយប្រហារពិភពលោកកាលពីឆ្នាំ២០២០។ ការកើនឡើងនៃភាពស៊ាំនឹងថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិក (antimicrobial resistance) គឺជាការគំរាមកំហែងធំមួយដែលកំពុងតម្រូវឱ្យមានការស្រាវជ្រាវបន្ថែមក្នុងវិស័យនេះ។ មីក្រូជីវវិទ្យាក៏ដើរតួក្នុងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដោយសារអតិសុខុមប្រាណមួយចំនួនផលិតឧស្ម័នមេតាន ដែលប៉ះពាល់ដល់បរិយាកាស។

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ចង្វាក់ខ្មែរ ការយល់ដឹងអំពីមីក្រូជីវវិទ្យាមានសារៈសំខាន់ជាក់ស្តែង។ នៅកម្ពុជា វិស័យនេះពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ទៅនឹងសុវត្ថិភាពចំណីអាហារ គុណភាពទឹក និងការការពារជំងឺឆ្លង។ ការអភិវឌ្ឍជំនាញមីក្រូជីវវិទ្យាក្នុងវិស័យកសិកម្មអាចជួយបង្កើនទិន្នផល និងកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី។ ដូច្នេះ ប្រធានបទនេះនៅតែបន្តជាប្រធានបទដែលគួរតាមដានក្នុងព័ត៌មានសុខាភិបាល និងបរិស្ថាន។