ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia មជ្ឈិមបូព៌ាគឺជាតំបន់ភូមិសាស្ត្រនយោបាយមួយ ដែលជាទូទៅត្រូវបានកំណត់ថារួមបញ្ចូលប្រទេសអេហ្ស៊ីបទាំងមូល និងតំបន់អាស៊ីខាងលិចទាំងអស់ លើកលែងតែតំបន់កូកាស៊ីស។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ តំបន់នេះធ្លាប់ត្រូវបានគេហៅថា “តំបន់ជិតបូព៌ា” (Near East) នៅអឺរ៉ុបខាងលិច ដែលផ្ទុយពីតំបន់ឆ្ងាយបូព៌ា (Far East)។ ខុសពីតំបន់អាស៊ីខាងលិចដែលអនុលោមតាមព្រំដែនទ្វីប មជ្ឈិមបូព៌ាពឹងផ្អែកលើព្រំដែននយោបាយ ហើយដូច្នេះក៏រួមបញ្ចូលតំបន់ថារ៉េសខាងកើត (East Thrace) នៅអឺរ៉ុបអាគ្នេយ៍ ដែលជាផ្នែកមួយនៃប្រទេសតួកគីផងដែរ។

Wikipedia បានពន្យល់ទៀតថា ពាក្យ “មជ្ឈិមបូព៌ា” បានលេចធ្លោក្នុងការពិភាក្សាអន្តរជាតិចាប់តាំងពីដើមសតវត្សរ៍ទី ២០ ប៉ុន្តែនិយមន័យរបស់វាមានភាពមិនច្បាស់លាស់ ហើយអាចប្រែប្រួលទៅតាមបរិបទ ដែលជារឿយៗបង្កឱ្យមានការភាន់ច្រឡំថាប្រទេសណាខ្លះស្ថិតក្នុងតំបន់នេះ។ ពាក្យពាក់ព័ន្ធដូចជា “មជ្ឈិមបូព៌ា និងអាហ្រ្វិកខាងជើង” (MENA) និង “មជ្ឈិមបូព៌ាធំជាង” (Greater Middle East) ត្រូវបានប្រើដើម្បីសំដៅលើគំនិតពង្រីក ដែលរួមបញ្ចូលប្រទេសភាគច្រើនដែលមានប្រជាជនកាន់សាសនាអ៊ីស្លាម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាស្ថិតនៅត្រង់ចំណុចប្រសព្វភូមិសាស្ត្រដ៏មានសារៈសំខាន់ រវាងទ្វីបអាស៊ី អាហ្រ្វិក និងអឺរ៉ុប។ តាម Wikipedia ប្រទេសដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសមាជិកនៃតំបន់នេះរួមមាន៖ អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត អ៊ីរ៉ង់ អ៊ីរ៉ាក់ អ៊ីស្រាអែល ប៉ាឡេស្ទីន ហ្សកដានី លីបង់ ស៊ីរី អេហ្ស៊ីប តួកគី និងប្រទេសនៅតំបន់ឈូងសមុទ្រពែក្សដូចជា គុយវ៉ែត កាតា បារ៉ែន អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម និងអូម៉ង់។ តំបន់នេះមានទំហំធំធេង និងមានទេសភាពចម្រុះ ចាប់ពីវាលខ្សាច់សាហារ៉ា និងវាលខ្សាច់អារ៉ាប់ រហូតដល់ជួរភ្នំខ្ពស់ៗ និងជ្រលងទន្លេមេសូប៉ូតាមី (ទន្លេទីហ្គ្រីស និងអ៊ីហ្វ្រាត) ព្រមទាំងទន្លេនីលដ៏វែងជាងគេលើពិភពលោក។

ប្រជាជនសរុបនៅមជ្ឈិមបូព៌ាត្រូវបានប៉ាន់ស្មានថាមានរាប់រយលាននាក់ ដោយមានក្រុមជនជាតិច្រើនប្រភេទដូចជា អារ៉ាប់ (ភាគច្រើន) ពែរ្ស តួក ឃឺដ ជ្វីហ្វ អាស្ស៊ីរី និងក្រុមផ្សេងទៀត។ ភាសាសំខាន់ៗរួមមាន ភាសាអារ៉ាប់ (ដែលនិយាយនៅទូទាំងប្រទេសភាគច្រើន) ភាសាពែរ្ស (ហ្វាស៊ី) ភាសាតួកគី ភាសាឃឺដ ភាសាហេប្រឺ និងភាសាជាច្រើនទៀត។ Wikipedia បានគូសបញ្ជាក់ថា តំបន់នេះមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងខាងវប្បធម៌ និងភាសា ដែលធ្វើឱ្យវាជាតំបន់មួយដែលមានពហុវប្បធម៌។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

មជ្ឈិមបូព៌ាគឺជាលំនៅនៃអរិយធម៌ដំបូងគេបង្អស់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ។ តាម Wikipedia តំបន់មេសូប៉ូតាមី (ប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់សព្វថ្ងៃ) បានបង្កើតក្រុង-រដ្ឋដំបូង ហើយបានអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធសរសេរឃុយនីហ្គម (cuneiform) ចំណែកអរិយធម៌អេហ្ស៊ីបបុរាណបានសាងសង់ពីរ៉ាមីត និងវិមានដ៏អស្ចារ្យ។ ភស្តុតាងបានបង្ហាញថា រចនាសម្ព័ន្ធសាសនាចំណាស់ជាងគេដូចជា ហ្គឺបេក្លីតេពេ (Göbekli Tepe) នៅតួកគី ត្រូវបានសាងសង់នៅប្រមាណ ៩៦០០ ឆ្នាំមុនគ.ស. ដែលចាស់ជាង ស្តូនហេន (Stonehenge) នៅអង់គ្លេសជាង ៧ សហវត្សរ៍។

តំបន់នេះក៏ជាទីកន្លែងកំណើតនៃសាសនាធំៗបីគឺ សាសនាយូដាយ (Judaism) គ្រិស្តសាសនា (Christianity) និងសាសនាអ៊ីស្លាម (Islam)។ សាសនាអ៊ីស្លាមបានកើតឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី ៧ គ.ស. នៅឧបទ្វីបអារ៉ាប់ ហើយបានពង្រីកឥទ្ធិពលយ៉ាងឆាប់រហ័ស បង្កើតជាអាណាចក្រអ៊ីស្លាម (Caliphates) ដែលមានឥទ្ធិពលពីអេស្ប៉ាញរហូតដល់អាស៊ីកណ្ដាលនៅចុងសម័យកណ្ដាល។

ក្រោយមក តំបន់នេះស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពអូតូម៉ង់ (Ottoman Empire) រហូតដល់ការដួលរលំរបស់វាបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី ១។ Wikipedia រាយការណ៍ថា ក្រោយសង្គ្រាម មហាអំណាចអឺរ៉ុប ជាពិសេសអង់គ្លេស និងបារាំង បានគូសព្រំដែនថ្មី ហើយបានបង្កើតរដ្ឋជាតិជាច្រើន ដែលក្រោយមកទទួលបានឯករាជ្យក្នុងពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី ២០។ ការបង្កើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលនៅឆ្នាំ ១៩៤៨ បាននាំឱ្យមានជម្លោះជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ ដែលធ្វើឱ្យបញ្ហាអ៊ីស្រាអែល-ប៉ាឡេស្ទីនក្លាយជាវិបត្តិដ៏យូរអង្វែងបំផុតនៅក្នុងតំបន់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

មជ្ឈិមបូព៌ាដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ដោយសារតែទុនបម្រុងប្រេង និងឧស្ម័នដ៏ធំសម្បើមរបស់វា។ តាម Wikipedia តំបន់នេះកាន់កាប់ប្រមាណពាក់កណ្ដាលនៃទុនបម្រុងប្រេងសាកល ហើយប្រទេសដូចជាអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត អ៊ីរ៉ង់ អ៊ីរ៉ាក់ គុយវ៉ែត និងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម គឺជាអ្នកនាំចេញប្រេងដ៏ធំ។ ប្រទេសទាំងនេះបានប្រមូលផ្ដុំគ្នាក្នុងអង្គការ OPEC ដើម្បីសម្របសម្រួលគោលនយោបាយផលិតកម្ម។ ទោះយ៉ាងណា ទ្រព្យសម្បត្តិថាមពលមិនត្រូវបានចែកចាយស្មើគ្នាទេ ហើយប្រទេសមួយចំនួនដូចជាយេម៉ែន និងស៊ីរី នៅតែប្រឈមមុខនឹងភាពក្រីក្រ និងកង្វះធនធាន។

បន្ថែមពីវិស័យថាមពល តំបន់នេះមានសេដ្ឋកិច្ចកំពុងធ្វើពិពិធកម្មទៅលើវិស័យទេសចរណ៍ ហិរញ្ញវត្ថុ និងបច្ចេកវិទ្យា ដូចករណីនៅប្រទេសអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម និងកាតា។

ខាងវប្បធម៌វិញ មជ្ឈិមបូព៌ាមានបេតិកភណ្ឌសម្បូរបែប ដែលផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយសាសនា។ សាសនាអ៊ីស្លាមគឺជាសាសនាធំជាងគេ ប៉ុន្តែសហគមន៍គ្រិស្ត យូដាយ និងសាសនាដទៃទៀតក៏មានវត្តមានដែរ។ កន្លែងសក្ការៈសំខាន់ៗដូចជា ក្រុងម៉ាក្កា និងម៉ាឌីណានៅអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ក្រុងយេរូសាឡឹម (សម្រាប់សាសនាទាំងបី) និងវិហារអាយ៉ាសូហ្វីយ៉ា (Hagia Sophia) នៅអ៊ីស្តង់ប៊ូល គឺជាសាក្សីនៃប្រវត្តិសាស្ត្រវប្បធម៌ដ៏វែងឆ្ងាយ។ ឥទ្ធិពលវប្បធម៌របស់មជ្ឈិមបូព៌ាបានសាយភាយទៅដល់អាស៊ីអាគ្នេយ៍តាមរយៈពាណិជ្ជកម្ម និងការផ្សព្វផ្សាយសាសនា ដែលធ្វើឱ្យមានសហគមន៍មូស្លីមធំៗនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសជិតខាង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តំបន់មជ្ឈិមបូព៌ានៅតែជាចំណុចផ្ដោតដ៏សំខាន់នៃព័ត៌មានសន្តិសុខអន្តរជាតិក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ។ តាម Wikipedia ចាប់តាំងពីដើមសតវត្សរ៍ទី ២១ តំបន់នេះបានជួបប្រទះវិបត្តិជាច្រើន រួមមាន សង្គ្រាមនៅអ៊ីរ៉ាក់ (ឆ្នាំ ២០០៣) ការកើនឡើងនៃក្រុមជ្រុលនិយមដូចជារដ្ឋឥស្លាម (ISIS) សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅស៊ីរី (តាំងពីឆ្នាំ ២០១១) សង្គ្រាមនៅយេម៉ែន និងជម្លោះឥស្លាម-អ៊ីស្រាអែលដែលមិនទាន់រកដំណោះស្រាយឃើញ។ ភាពតានតឹងរវាងអ៊ីរ៉ង់ និងប្រទេសជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានបន្ថែមភាពមិនស្ថិតស្ថេរដល់តំបន់នេះផងដែរ។

វិបត្តិទាំងនេះបានបង្កើតផលវិបាកសកល ដូចជាការប្រែប្រួលតម្លៃប្រេង វិបត្តិជនភៀសខ្លួនដ៏ធំ (ជាពិសេសមកពីស៊ីរី) និងការគំរាមកំហែងពីអំពើភេរវកម្ម។ សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse នៅកម្ពុជា ការតាមដានស្ថានការណ៍នៅមជ្ឈិមបូព៌ាជារឿងសំខាន់ ពីព្រោះការឡើងចុះនៃតម្លៃប្រេងជាសកលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ដល់ថ្លៃទំនិញ និងការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ ខណៈដែលសន្តិសុខក្នុងតំបន់ក៏មានឥទ្ធិពលលើគោលនយោបាយការបរទេសរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាផងដែរ។ ជាក់ស្ដែង កម្ពុជាបានចូលរួមក្នុងបេសកកម្មថែរក្សាសន្តិភាពរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិនៅប្រទេសលីបង់ និងម៉ាលី (Mali) ដែលបង្ហាញពីការប្ដេជ្ញាចិត្តរបស់ខ្លួនចំពោះសន្តិភាពពិភពលោក។

KhmerPulse បន្តផ្សាយដំណឹង និងវិភាគអំពីព្រឹត្តិការណ៍ថ្មីៗនៅក្នុងតំបន់នេះ ដើម្បីផ្ដល់ព័ត៌មានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយដល់ទស្សនិកជនខ្មែរ។