ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia តំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាគឺជាតំបន់ភូមិសាស្ត្រនយោបាយមួយ ដែលជាទូទៅគ្របដណ្តប់ផ្នែកអាស៊ីខាងលិចទាំងអស់ (លើកលែងតំបន់កូកាស៊ីស) និងប្រទេសអេហ្ស៊ីបទាំងមូល។ តំបន់នេះត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅក្នុងសម័យដើមដោយប្រទេសអឺរ៉ុបខាងលិចហៅថា "តំបន់ជិតបូព៌ា" (Near East) ស្របនឹង "តំបន់ចុងបូព៌ា" (Far East)។ តាំងពីដើមសតវត្សរ៍ទី ២០ មក ពាក្យ "មជ្ឈិមបូព៌ា" កាន់តែមានភាពល្បីល្បាយ ទោះបីជានិយមន័យរបស់វាមានការប្រែប្រួល ហើយជាញឹកញាប់មានការច្របូកច្របល់អំពីប្រទេសណាខ្លះដែលត្រូវបានរាប់បញ្ចូល។

តំបន់នេះមានសារៈសំខាន់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ជាកន្លែងកំណើតនៃអរិយធម៌បុរាណដ៏អស្ចារ្យដូចជា មេសូប៉ូតាមី និងអេហ្ស៊ីបបុរាណ ក៏ដូចជាប្រភពនៃសាសនាធំៗចំនួនបី គឺសាសនាយូដា គ្រិស្តសាសនា និងឥស្លាមសាសនា។ ម្យ៉ាងទៀត ដោយសារធនធានប្រេងនិងឧស្ម័នដ៏សម្បូរបែប តំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រចន្លោះសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ សមុទ្រក្រហម ឈូងសមុទ្រពែរ អាស៊ីកណ្ដាល និងអាស៊ីខាងត្បូង។ វារួមមានឧបទ្វីបអារ៉ាប់ អាណាតូលី (ប្រទេសទួរគី) វាលទំនាបមេសូប៉ូតាមី (រវាងទន្លេទីហ្គ្រីសនិងអឺហ្វ្រាត) និងជ្រលងទន្លេនីលនៃប្រទេសអេហ្ស៊ីប។

តាម Wikipedia ប្រទេសដែលរាប់បញ្ចូលជាទូទៅក្នុងតំបន់នេះរួមមាន៖ បារ៉ែន ស៊ីព្រូស អេហ្ស៊ីប អ៊ីរ៉ង់ អ៊ីរ៉ាក់ អ៊ីស្រាអែល ហ្ស៊កដានី គុយវ៉ែត លីបង់ អូមែន ប៉ាឡេស្ទីន កាតា អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ស៊ីរី ទួរគី អារ៉ាប់រួម និងយេម៉ែន។ ប្រទេសខ្លះដូចជា អាហ្វហ្គានីស្ថាន និងប៉ាគីស្ថាន ក៏ត្រូវបានចាត់ទុកជាផ្នែកមួយនៃតំបន់ក្នុងបរិបទមួយចំនួនដែរ។

ប្រជាជនក្នុងតំបន់មានភាពចម្រុះខាងពូជសាសន៍ និងវប្បធម៌។ ជនជាតិធំៗរួមមាន អារ៉ាប់ ពែរ (អ៊ីរ៉ង់) ទួរគី ឃឺដ យូដា និងជាច្រើនទៀត។ ភាសាដែលនិយាយច្រើនបំផុតគឺភាសាអារ៉ាប់ បន្ទាប់មកគឺភាសាពែរ ទួរគី ហេប្រឺ ឃឺដ និងភាសាផ្សេងៗទៀត។ សាសនាដែលមានឥទ្ធិពលជាងគេគឺឥស្លាមសាសនា (ទាំងនិកាយស៊ុននីនិងស្ហ៊ីអា) ដោយមានអ្នកកាន់សាសនាយូដានិងគ្រិស្តសាសនាជាជនជាតិភាគតិចសំខាន់ៗ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាជាកន្លែងដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរលង់បំផុតមួយរបស់មនុស្សជាតិ។ មេសូប៉ូតាមី (អ៊ីរ៉ាក់សម័យបច្ចុប្បន្ន) បានឃើញការកកើតនៃអរិយធម៌ដំបូងបង្អស់ដូចជា ស៊ូមេរ (Sumer) អាកកាដ (Akkad) បាប៊ីឡូន (Babylon) និងអាស្ស៊ីរី (Assyria)។ នៅតាមបណ្តោយទន្លេនីល អរិយធម៌អេហ្ស៊ីបបុរាណបានរីករាលដាល និងបង្កើតបានជាសមិទ្ធផលដ៏អស្ចារ្យដូចជា ពីរ៉ាមីត។

នៅសម័យក្រោយៗមក អាណាចក្រពែរ (Achaemenid) និងការត្រួតត្រារបស់អាឡិចសាន់ឌឺ មហាក្សត្រ បានបង្រួបបង្រួមទឹកដីយ៉ាងធំធេង។ ការកកើតនៃឥស្លាមសាសនានៅសតវត្សរ៍ទី ៧ ពីឧបទ្វីបអារ៉ាប់ បានផ្លាស់ប្តូរផែនទីនយោបាយនិងវប្បធម៌ទាំងស្រុង។ រាជវង្សកាលីផ្វាត (Caliphate) ដូចជា អ៊ូម៉ៃយ៉ាដ (Umayyad) និងអាបាស៊ីដ (Abbasid) បានជំរុញយុគមាសនៃឥស្លាម ដែលមានការរីកចម្រើនផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ វេជ្ជសាស្ត្រ គណិតវិទ្យា និងតារាសាស្ត្រ។

ចាប់តាំងពីសតវត្សរ៍ទី ១៦ រហូតដើមសតវត្សរ៍ទី ២០ ភាគច្រើននៃតំបន់នេះស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពអូតូម៉ង់។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ កិច្ចព្រមព្រៀងសៃគ៍-ពីកូ (Sykes-Picot) បានបែងចែកតំបន់ជាតំបន់អាណត្តិកាលក្រោមអំណាចអង់គ្លេសនិងបារាំង ដោយព្រំដែនថ្មីទាំងនោះជាប្រភពនៃជម្លោះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

នៅឆ្នាំ ១៩៤៨ ការបង្កើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលបានបង្កឱ្យមានសង្គ្រាមអារ៉ាប់-អ៊ីស្រាអែលជាច្រើនលើក។ ក្រោយមក បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ ១៩៧៩ សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់-អ៊ីរ៉ាក់ សង្គ្រាមឈូងសមុទ្រ និងនិទាឃរដូវអារ៉ាប់ បានបន្តធ្វើឱ្យតំបន់នេះជាចំណុចក្តៅនៃនយោបាយពិភពលោក។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ខាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច តំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាមានទុនបំរុងប្រេងនិងឧស្ម័នធម្មជាតិដ៏ធំបំផុតរបស់ពិភពលោក។ ប្រទេសដូចជា អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត អ៊ីរ៉ាក់ អ៊ីរ៉ង់ អារ៉ាប់រួម និងគុយវ៉ែត ជាប្រទេសនាំចេញប្រេងដ៏សំខាន់។ ទ្រព្យសម្បត្តិពីប្រេងបាននាំមកនូវការអភិវឌ្ឍយ៉ាងឆាប់រហ័ស ប៉ុន្តែក៏បង្កើតវិសមភាពសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។ ប្រទេសឈូងសមុទ្រជាច្រើនកំពុងខិតខំធ្វើពិពិធកម្មសេដ្ឋកិច្ចដូចជាទស្សនវិស័យ ២០៣០ របស់អារ៉ាប៊ីសាអូឌីតជាដើម។

វប្បធម៌នៃមជ្ឈិមបូព៌ាគឺសម្បូរបែបនិងចម្រុះ។ វារួមបញ្ចូលនូវស្ថាបត្យកម្មឥស្លាមដ៏អស្ចារ្យ អក្សរសិល្ប៍អារ៉ាប់ដូចជារឿងនិទានមួយពាន់មួយយប់ (One Thousand and One Nights) សិល្បៈតុបតែងអក្សរផ្ចង់ (calligraphy) និងម្ហូបអាហារល្បីៗដូចជា ហ៊ុមមុស (hummus) ហ្វាឡាហ្វេល (falafel) និងសាច់អាំង។ ទំនៀមទម្លាប់បដិសណ្ឋារកិច្ច (hospitality) ក៏ជាផ្នែកសំខាន់នៃវប្បធម៌ក្នុងតំបន់នេះដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នាពេលបច្ចុប្បន្ន តំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាបន្តជាចំណុចក្តៅដោយសារជម្លោះនិងភាពតានតឹងផ្នែកនយោបាយ។ ជម្លោះរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងប៉ាឡេស្ទីន ជាពិសេសសង្គ្រាមនៅតំបន់ហ្គាហ្សានាពេលថ្មីៗនេះ បានបង្កវិបត្តិមនុស្សធម៌ធ្ងន់ធ្ងរ។ សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅយេម៉ែន និងស៊ីរី នៅតែបន្តដោយគ្មានដំណោះស្រាយ។ ការប្រកួតប្រជែងឥទ្ធិពលរវាងអារ៉ាប៊ីសាអូឌីតនិងអ៊ីរ៉ង់ ក៏ដូចជាការពាក់ព័ន្ធរបស់មហាអំណាចដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក រុស្ស៊ី និងចិន បានធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែស្មុគស្មាញ។

ផលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ពីភាពតានតឹងទាំងនេះរួមមានការរំខានដល់ខ្សែចង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ថាមពលសកល។ ការវាយប្រហាររបស់ក្រុមហ៊ូទី (Houthi) នៅយេម៉ែនទៅលើនាវាដឹកទំនិញនៅសមុទ្រក្រហមបានធ្វើឱ្យតម្លៃដឹកជញ្ជូននិងថ្លៃប្រេងឡើងថ្លៃ ដែលជះឥទ្ធិពលដល់សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាផងដែរ ព្រោះកម្ពុជាជាប្រទេសនាំចូលប្រេង។

លើសពីនេះ កម្ពុជាមានពលករទៅធ្វើការនៅតាមប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា ដូចជាអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត កាតា និងអារ៉ាប់រួម ដែលពឹងផ្អែកលើការបញ្ជូនប្រាក់ទៅគ្រួសារនៅស្រុកកំណើត។ កងទ័ពរក្សាសន្តិភាពកម្ពុជាក៏បានចូលរួមក្នុងបេសកកម្មអង្គការសហប្រជាជាតិមួយចំនួននៅក្នុងតំបន់នេះផងដែរ ដូចជានៅប្រទេសលីបង់ជាដើម។ ដូច្នេះស្ថិរភាពនៃតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាមានផលប៉ះពាល់ផ្ទាល់ចំពោះផលប្រយោជន៍ជាតិកម្ពុជា។