ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការរត់ម៉ាយ (Mile run) គឺជាវិញ្ញាសាកីឡារត់ប្រណាំងចម្ងាយមធ្យមមួយ ដែលមានប្រវែងសរុប ១,៦០៩.៣៤៤ ម៉ែត្រ ស្មើនឹង ៥,២៨០ ហ្វីត។ តាមវិគីភីឌា ចម្ងាយពិតប្រាកដនេះគឺត្រូវនឹង ៤ ជុំពេញនៃទីលានរត់ស្តង់ដារ ៤០០ ម៉ែត្រ បូករួម ៩.៣៤៤ ម៉ែត្រទៀត ដែលទាមទារឱ្យអត្តពលិកមានយុទ្ធសាស្រ្ត និងការស៊ូទ្រាំពិសេស។

វិគីភីឌាក៏បានរាយការណ៍ផងដែរថា ទោះជាការរត់ម៉ាយមិនមែនជាវិញ្ញាសាដែលដាក់បញ្ចូលក្នុងកីឡាអូឡាំពិក ឬការប្រកួតជើងឯកពិភពលោករបស់ World Athletics ក៏ដោយ ក៏វានៅតែជាកីឡាដ៏មានកិត្យានុភាព និងទទួលបានប្រជាប្រិយភាពខ្ពស់នៅក្នុងបណ្តាប្រទេសដែលនិយាយភាសាអង់គ្លេស ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក ចក្រភពអង់គ្លេស កាណាដា និងអូស្ត្រាលីជាដើម។ កម្មវិធីប្រកួតម៉ាយល្បីៗ រួមមាន Wanamaker Mile (Millrose Games) និង Bowerman Mile (Prefontaine Classic)។

ប្រវត្តិនៃការរត់ម៉ាយពោរពេញទៅដោយរឿងរ៉ាវលើកទឹកចិត្ត ជាពិសេសការតស៊ូដើម្បីបំបែករបាំង "បួននាទី" (four-minute mile)។ កាលពីសម័យមុន មនុស្សជាច្រើនជឿថាគ្មានអ្នកណាអាចរត់មួយម៉ាយក្នុងពេលតិចជាង ៤ នាទីបានឡើយ រហូតដល់ថ្ងៃទី ៦ ឧសភា ១៩៥៤ អត្តពលិកអង់គ្លេស Roger Bannister បានបញ្ជាក់ថាវាអាចធ្វើទៅបាន ដោយរត់បានក្នុងពេល ៣:៥៩.៤។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ការរត់ម៉ាយមានឫសគល់ក្នុងចក្រភពអង់គ្លេស តាំងពីសតវត្សទី១៩ ជាកន្លែងដែលវាត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់ការប្រណាំងវិជ្ជាជីវៈ និងការភ្នាល់។ ជាបន្តបន្ទាប់ កីឡានេះបានរីករាលដាលទៅកាន់ប្រទេសជាអតីតអាណានិគមអង់គ្លេសដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក កាណាដា អូស្ត្រាលី និងញូវហ្សែឡង់។ នៅអឺរ៉ុប ប្រទេសស៊ុយអែតក៏ធ្លាប់លេចធ្លោផងដែរ ដោយ Gunder Hägg និង Arne Andersson ជាអ្នកប្រជែងកំណត់ត្រាពិភពលោកក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៤០ (រូបភាពខាងលើ)។

ក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ ប្រទេសនៅអាហ្វ្រិកខាងកើត ជាពិសេសកេនយ៉ា និងអេត្យូពី បានបង្កើតអត្តពលិករត់ម៉ាយលំដាប់កំពូលជាច្រើន។ អត្តពលិកទាំងនេះច្រើនតែហ្វឹកហាត់នៅតំបន់ខ្ពង់រាប ដែលផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់ការស៊ូទ្រាំ។ ក្នុងចំណោមអត្តពលិកល្បីៗក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមានដូចជា Roger Bannister (ចក្រភពអង់គ្លេស) John Landy (អូស្ត្រាលី) Jim Ryun (សហរដ្ឋអាមេរិក) Noureddine Morceli (អាល់ហ្សេរី) Hicham El Guerrouj (ម៉ារ៉ុក) ម្ចាស់កំណត់ត្រាពិភពលោកបុរស និង Faith Kipyegon (កេនយ៉ា) ម្ចាស់កំណត់ត្រានារី។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ការប្រកួតរត់ម៉ាយដែលបានកត់ត្រាជាលើកដំបូងបានកើតឡើងនៅប្រទេសអង់គ្លេសក្នុងសតវត្សទី១៩។ សមាគមសហព័ន្ធកីឡាអន្តរជាតិ (IAAF) បានចាប់ផ្តើមទទួលស្គាល់កំណត់ត្រាពិភពលោកសម្រាប់វិញ្ញាសាម៉ាយពីដើមសតវត្សទី២០។ ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៣០-៤០ អត្តពលិកមកពីស៊ុយអែត ជាពិសេស Gunder Hägg បានត្រួតត្រា ដោយបង្កើតកំណត់ត្រា ៤:០៦.២ នៅថ្ងៃទី ១ កក្កដា ១៩៤២។

ទោះយ៉ាងណា ព្រឹត្តិការណ៍ដែលបានកែប្រែទស្សនៈរបស់ពិភពលោក គឺការបំបាក់របាំង ៤ នាទីដោយ Roger Bannister។ នៅថ្ងៃទី ៦ ឧសភា ១៩៥៤ នៅឯកីឡដ្ឋាន Iffley Road ក្រុង Oxford អត្តពលិកវ័យ ២៥ ឆ្នាំរូបនេះ ដែលជានិស្សិតពេទ្យ បានរត់បាន ៣:៥៩.៤ ដោយមានជំនួយពីអ្នករត់តាមក្រុម Chris Brasher និង Chris Chataway។ វាជាការបដិសេធនូវជំនឿចាស់ដែលថារាងកាយមនុស្សមានកម្រិតមិនអាចសម្រេចបាន។

តែ ៤៦ ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះក្រោយមក អត្តពលិកអូស្ត្រាលី John Landy បានកែលម្អកំណត់ត្រាដល់ ៣:៥៧.៩។ ការប្រជែងគ្នារវាង Bannister និង Landy បានឈានដល់កំពូលនៅឯ British Empire and Commonwealth Games ឆ្នាំ ១៩៥៤ ក្នុងការប្រកួតដែលត្រូវបានគេហៅថា "Miracle Mile"។ Bannister បានយកឈ្នះដោយការរត់វ៉ាពីក្រោយ ក្នុងពេល ៣:៥៨.៨ ទល់នឹង ៣:៥៩.៦។ រូបសំណាកខាងលើបានរំលឹកឡើងវិញនូវគ្រាដ៏អស្ចារ្យនេះ។

នៅប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ក្រោយមក កំណត់ត្រាពិភពលោកត្រូវបានបន្ទាបជាលំដាប់។ Jim Ryun ជនជាតិអាមេរិក បានក្លាយជាយុវជនទីមួយដែលរត់ក្រោម ៤ នាទី ហើយក្រោយមកបង្កើតកំណត់ត្រា ៣:៥១.១ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៧។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៣ Noureddine Morceli បានរត់ ៣:៤៤.៣៩។ រហូតដល់ថ្ងៃទី ៧ កក្កដា ១៩៩៩ Hicham El Guerrouj ពីម៉ារ៉ុក បានកំណត់កំណត់ត្រាពិភពលោកបុរសបច្ចុប្បន្ននៅ ៣:៤៣.១៣ ក្នុងការប្រកួត Golden Gala នៅទីក្រុងរ៉ូម។

សម្រាប់នារី ការរត់ម៉ាយក៏មានការវិវត្តគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ដែរ។ កំណត់ត្រាពិភពលោកនារីត្រូវបានកែលម្អដោយ Mary Slaney Paula Ivan Svetlana Masterkova និងចុងក្រោយ Faith Kipyegon ដែលបានរត់ ៤:០៧.៦៤ នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៣ ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ Monaco Diamond League។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការរត់ម៉ាយកាន់កាប់ទីតាំងពិសេសមួយក្នុងវប្បធម៌កីឡា ជាពិសេសក្នុងចំណោមប្រទេសនិយាយភាសាអង់គ្លេស។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក កីឡារត់ម៉ាយនៅវិទ្យាល័យ និងមហាវិទ្យាល័យ គឺជាកម្មវិធីដែលមានអ្នកចូលរួមរាប់លាននាក់ ហើយជាញឹកញាប់ត្រូវបានចាត់ទុកជារង្វាស់នៃសមត្ថភាពកីឡា។ ព្រឹត្តិការណ៍អាជីពដូចជា Wanamaker Mile (ទីក្រុងញូវយ៉ក) Bowerman Mile (រដ្ឋ Oregon) និង Fifth Avenue Mile (រូបភាពខាងលើ) គឺជាទស្សនីយភាពធំៗ ដែលទាក់ទាញទស្សនិកជន ការឧបត្ថម្ភពីក្រុមហ៊ុនដូចជា Nike និង Adidas និងការផ្សាយផ្ទាល់តាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍។

ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ការប្រកួតម៉ាយអាជីពបានបង្កើតឱកាសរកប្រាក់ចំណូលយ៉ាងច្រើនសម្រាប់អត្តពលិកកំពូលៗ តាមរយៈប្រាក់រង្វាន់ និងការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម។ ព្រឹត្តិការណ៍មួយចំនួនអាចផ្តល់ប្រាក់រង្វាន់រហូតដល់រាប់ពាន់ដុល្លារ។ លើសពីនេះ ខួបប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជាខួប ៦០ ឆ្នាំនៃការបំបាក់របាំង ៤ នាទីក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ ត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើយ៉ាងធំ ដែលបង្ហាញពីឥទ្ធិពលវប្បធម៌ដ៏ខ្លាំងក្លា និងការបំផុសស្មារតីដល់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ចូលដល់ឆ្នាំ ២០២៦ ការរត់ម៉ាយនៅតែជាផ្នែកមួយដ៏រស់រវើកនៃកីឡាអន្តរជាតិ។ ទោះបីវាមិនមាននៅក្នុងអូឡាំពិកក៏ដោយ វានៅតែបន្តមាននៅក្នុងការប្រកួត Diamond League និងការប្រណាំងតាមដងផ្លូវធំៗ។ អត្តពលិកជំនាន់ថ្មីដូចជា Jakob Ingebrigtsen (ន័រវ៉េ) បានប្រកាសជាសាធារណៈថាគាត់មានគោលដៅបំបាក់កំណត់ត្រាបុរសរបស់ El Guerrouj ដែលបានឈររឹងមាំអស់រយៈពេលជាង ២៧ ឆ្នាំ។ សមត្ថភាពរបស់ Ingebrigtsen និងអ្នករត់ដទៃទៀត ធ្វើឱ្យពិភពកីឡារំពឹងថា កំណត់ត្រាថ្មីអាចនឹងកើតឡើងក្នុងពេលឆាប់ៗ។

ចំពោះនារី ការបង្កើតកំណត់ត្រាដោយ Faith Kipyegon នៅឆ្នាំ ២០២៣ បាននាំមកនូវការយកចិត្តទុកដាក់ជាថ្មី។ កំណត់ត្រា ៤:០៧.៦៤ នេះបានធ្វើឱ្យគម្លាតទៅនឹងការរត់ក្រោម ៤ នាទីសម្រាប់នារីកាន់តែរួមតូច បើទោះបីនៅមិនទាន់មាននរណាធ្វើបានក៏ដោយ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា ទោះបីការរត់ម៉ាយមិនមែនជាកីឡាពេញនិយមក្នុងស្រុកក្តី តែរឿងរ៉ាវនៃការយកឈ្នះដែនកំណត់ដែលហាក់មិនអាចទៅរួច គឺជាមេរៀនសកលដែលអាចបំផុសទឹកចិត្តដល់យុវជន និងអ្នកកីឡាគ្រប់រូប។ ការហ្វឹកហាត់ ការតស៊ូ និងការជឿជាក់លើខ្លួនឯង គឺជាគន្លឹះដែលអត្តពលិកម៉ាយទាំងអស់បានបង្ហាញឱ្យឃើញ។