ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

គ្រប់ពេលធ្វើដំណើរតាមដងផ្លូវ យើងតែងតែឃើញគោលថ្មតូចៗដែលមានលេខសម្គាល់នៅតាមចិញ្ចើមផ្លូវ។ គោលទាំងនេះត្រូវបានគេហៅថា «ម៉ាយស្តូន» (milestone) ដែលជាសញ្ញាសម្គាល់ចម្ងាយដាក់នៅលើផ្លូវថ្នល់ ផ្លូវដែក ប្រឡាយទឹក ឬព្រំប្រទល់ដី។ យោងតាមវិគីភីឌា ម៉ាយស្តូនអាចបង្ហាញចម្ងាយទៅកាន់ទីក្រុង ឬទីតាំងសំខាន់នានា ឬក៏បង្ហាញទីតាំងជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួននៅលើផ្លូវ។ នៅលើផ្លូវថ្នល់ គោលម៉ាយស្តូនជាធម្មតាត្រូវបានដាក់នៅសងខាងផ្លូវ ឬនៅលើគន្លងកណ្តាល។

ពាក្យ «ម៉ាយស្តូន» ត្រូវបានប្រើជាទូទៅនៅក្នុងប្រទេសដែលប្រើរង្វាស់ម៉ាយ ចំណែកនៅប្រទេសដែលប្រើប្រព័ន្ធម៉ែត្រ គេប្រើពាក្យ «គោលគីឡូម៉ែត្រ» (kilometric point) ជំនួសវិញ។ ពាក្យ «ឧបករណ៍សម្គាល់ចម្ងាយ» (distance marker) គឺជាពាក្យទូទៅដែលមិនជាប់ទាក់ទងនឹងឯកតារង្វាស់ណាមួយឡើយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ម៉ាយស្តូនត្រូវបានរកឃើញស្ទើរតែគ្រប់ទីកន្លែងនៅលើពិភពលោក ដែលមានប្រព័ន្ធផ្លូវថ្នល់ ឬផ្លូវដែក។ នៅក្នុងប្រទេសដែលប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធម៉ាយ ដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក និងចក្រភពអង់គ្លេស គោលម៉ាយស្តូនត្រូវបានដាក់នៅចម្ងាយ ១ ម៉ាយពីគ្នា ហើយជារឿយៗសរសេរជាលេខម៉ាយ និងទិសដៅទៅកាន់ទីក្រុងសំខាន់ៗ។ ចំណែកនៅប្រទេសដែលប្រើប្រព័ន្ធម៉ែត្រ ដូចជាប្រទេសនៅអឺរ៉ុបដីគោក និងតំបន់អាស៊ី គេប្រើគោលគីឡូម៉ែត្រដែលសម្គាល់ចម្ងាយជាគីឡូម៉ែត្រ។

គោលម៉ាយស្តូនមិនត្រឹមតែមាននៅលើផ្លូវថ្នល់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏មាននៅលើផ្លូវដែក និងប្រឡាយទឹកផងដែរ។ សម្រាប់អ្នកធ្វើដំណើរ ជាពិសេសក្នុងសម័យមុនដែលមិនទាន់មាន GPS គោលទាំងនេះជាឧបករណ៍សំខាន់ក្នុងការកំណត់ទីតាំង និងគណនាចម្ងាយធ្វើដំណើរ។ ប្រជាជននៅតំបន់ជនបទជាច្រើននៅតែប្រើគោលម៉ាយស្តូនជាចំណុចយោងរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃការប្រើប្រាស់គោលចម្ងាយនេះ មានតាំងពីសម័យបុរាណ។ យោងតាមវិគីភីឌា ជនជាតិរ៉ូម៉ាំងជាអ្នកដំបូងគេដែលបានសាងសង់គោលម៉ាយស្តូនជាលក្ខណៈប្រព័ន្ធ ដោយពួកគេបានដាក់គោលថ្មដែលគេហៅថា «មីល្យ៉ារីយូម» (miliarium) នៅតាមដងផ្លូវរ៉ូម៉ាំងគ្រប់ទីកន្លែងក្នុងចក្រភព។ គោលទាំងនេះជាធម្មតាបង្ហាញចម្ងាយទៅកាន់ទីក្រុងរ៉ូម ឬទីក្រុងសំខាន់ៗផ្សេងទៀត។ ផ្លូវរ៉ូម៉ាំងល្បីៗដូចជាផ្លូវអាប៉្យា (Via Appia) ត្រូវបានបំពាក់ដោយគោលទាំងនេះយ៉ាងច្រើន ហើយមួយចំនួននៅរស់រានមកទល់សព្វថ្ងៃ។

ក្រោយពីអាណាចក្ររ៉ូម៉ាំងដួលរលំ ការប្រើប្រាស់គោលម៉ាយស្តូនក៏បានថយចុះ ប៉ុន្តែបានរស់ឡើងវិញនៅអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សទី ១៦ និងទី ១៧ នៅពេលដែលផ្លូវថ្នល់សាធារណៈ (turnpike roads) ត្រូវបានសាងសង់។ ស្ពានថ្នល់ទាំងនេះ ជាញឹកញាប់ត្រូវបានគេដាក់គោលសម្គាល់ចម្ងាយដើម្បីជួយអ្នកធ្វើដំណើរ និងអ្នកបញ្ជូនសំបុត្រ។ នៅចក្រភពអង់គ្លេស គោលម៉ាយស្តូនធ្វើអំពីថ្មស្លេត ឬថ្មកំបោរត្រូវបានដាក់នៅតាមផ្លូវជាច្រើន ហើយវាមួយចំនួនត្រូវបានអភិរក្សជាបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌។

នៅទ្វីបអាស៊ី គោលគុសមីណា (Kos Minar) នៃចក្រភពមូហ្គាល់នៅឥណ្ឌា គឺជាឧទាហរណ៍ដ៏ល្អនៃការប្រើប្រាស់គោលចម្ងាយនៅខាងក្រៅអឺរ៉ុប។ គោលទាំងនេះត្រូវបានសាងសង់នៅសតវត្សទី ១៦ និង ១៧ ដើម្បីសម្គាល់ចម្ងាយតាមបណ្តោយផ្លូវធំៗ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

បន្ថែមពីតួនាទីជាឧបករណ៍សម្គាល់ចម្ងាយ គោលម៉ាយស្តូនក៏មានតម្លៃខាងសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ផងដែរ។ គោលបុរាណជាច្រើនត្រូវបានចាត់ទុកជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌ និងការពារដោយច្បាប់ក្នុងប្រទេសមួយចំនួន។ ពួកវាទាក់ទាញអ្នកទេសចរ និងអ្នកស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រ។ នៅចក្រភពអង់គ្លេស មានអង្គការស្ម័គ្រចិត្តដែលបានចងក្រង និងថែរក្សាគោលម៉ាយស្តូនចាស់ៗ ដែលជាផ្នែកមួយនៃការអភិរក្សប្រវត្តិសាស្ត្រផ្លូវថ្នល់។

នៅក្នុងយុគសម័យទំនើប ថ្វីបើបច្ចេកវិទ្យាផែនទីឌីជីថលបានជំនួសមុខងារកំណត់ទីតាំងក៏ដោយ គោលម៉ាយស្តូននៅតែមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងផ្លូវ ការងារសុរិយោដី និងជាព័ត៌មានបម្រុងពេលប្រព័ន្ធ GPS បរាជ័យ។ សូម្បីតែផ្លូវដែកក៏នៅតែប្រើគោលសម្គាល់ចម្ងាយសម្រាប់ការថែទាំ និងសុវត្ថិភាព។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន ម៉ាយស្តូនមិនមែនគ្រាន់តែជាវត្ថុបុរាណទេ ប៉ុន្តែនៅតែជាឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែង។ នៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ជាច្រើន រួមទាំងកម្ពុជាផង ផ្លូវជាតិនានាត្រូវបានបំពាក់ដោយគោលគីឡូម៉ែត្រថ្មី ដើម្បីសម្រួលដល់ការធ្វើដំណើរ និងការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ អ្នកអានខ្មែរអាចឃើញគោលសម្គាល់ចម្ងាយបែបនេះនៅតាមបណ្តោយផ្លូវជាតិលេខ ១ ២ ៣ និងផ្លូវផ្សេងៗទៀត។

ជាងនេះទៅទៀត ពាក្យ «ម៉ាយស្តូន» បានវិវត្តន័យទៅជាការសម្គាល់សមិទ្ធផលសំខាន់ៗនៅក្នុងគម្រោង ឬជីវិត។ នៅក្នុងការគ្រប់គ្រងគម្រោង ម៉ាយស្តូន គឺជាចំណុចសំខាន់ដែលសម្គាល់ការបញ្ចប់ដំណាក់កាលណាមួយ។ ដូច្នេះ ទោះបីគោលថ្មផ្លូវអាចនឹងបាត់បង់សារៈសំខាន់នៅពេលអនាគត ប៉ុន្តែគំនិតនៃ «ម៉ាយស្តូន» នៅតែមានជីវិតរស់រវើកនៅក្នុងភាសាប្រចាំថ្ងៃ។