ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រទេសប៉ាគីស្ថានគឺជាប្រទេសមួយដែលរងនូវការវាយប្រហារដោយក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធជាបន្តបន្ទាប់រាប់ទសវត្សរ៍មកហើយ។ យោងតាមវិគីភីឌា ក្រុមសំខាន់ៗដែលធ្វើសកម្មភាពនៅទីនោះរួមមាន ក្រុមតាលីបង់ប៉ាគីស្ថាន (TTP) ក្រុមបំបែកខ្លួនបាឡូជីស្ថាន ក្រុមរដ្ឋអ៊ីស្លាម (IS) និងក្រុមជ្រុលនិយមសាសនាដទៃទៀត។ ការវាយប្រហារទាំងនេះតែងតែសំដៅទៅលើទីតាំងយោធា ប៉ុស្តិ៍ប៉ូលីស សាលារៀន ទីផ្សារ និងកន្លែងគោរពបូជាសាសនា ដែលបណ្តាលឲ្យមានអ្នកស្លាប់និងរបួសរាប់ពាន់នាក់ និងបង្កើតភាពភ័យខ្លាចដល់សង្គម។

ប្រទេសនេះមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រជាប់ព្រំដែនអាហ្វហ្គានីស្ថាន ហើយក្លាយជាចំណុចឆ្លងកាត់នៃការជួញដូរគ្រឿងញៀន និងអាវុធ។ វិគីភីឌាបញ្ជាក់ថា កត្តានយោបាយផ្ទៃក្នុង ភាពក្រីក្រ និងអស្ថិរភាពនៅអាហ្វហ្គានីស្ថានជាប្រទេសជិតខាង គឺជាមូលហេតុចម្បងដែលធ្វើឲ្យការវាយប្រហារបន្តកើតមាន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

តំបន់ដែលរងគ្រោះខ្លាំងជាងគេគឺខេត្តខៃបឺរប៉ាក់ថុនខ្វា (Khyber Pakhtunkhwa) ជាពិសេសអតីតតំបន់កុលសម្ព័ន្ធដែលគ្រប់គ្រងដោយសហព័ន្ធ (FATA) ដែលត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងខេត្តនេះក្នុងឆ្នាំ ២០១៨។ ខេត្តបាឡូជីស្ថាន (Balochistan) ដែលជាខេត្តធំជាងគេ ប៉ុន្តែមានប្រជាជនតិច ក៏ជាគោលដៅញឹកញាប់របស់ក្រុមបំបែកខ្លួនដែរ។ យោងតាមវិគីភីឌា ប្រជាជននៅតំបន់ទាំងនេះភាគច្រើនជាជនជាតិប៉ាស្តុន (Pashtun) នៅខាងជើង និងបាឡូជ (Baloch) នៅខាងត្បូង ដែលមានវប្បធម៌ ភាសា និងប្រពៃណីផ្ទាល់ខ្លួន។ ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធតែងតែប្រើប្រាស់ភូមិសាស្ត្រភ្នំ និងព្រំដែនដែលពិបាកគ្រប់គ្រងដើម្បីជ្រកកោន និងរៀបចំផែនការវាយប្រហារ។

ខេត្តបាឡូជីស្ថានសម្បូរទៅដោយឧស្ម័នធម្មជាតិ និងរ៉ែ ប៉ុន្តែប្រជាជនក្នុងតំបន់អះអាងថាពួកគេទទួលបានចំណែកតិចតួចប៉ុណ្ណោះពីធនធានទាំងនេះ។ កត្តានេះជំរុញឲ្យមានការគាំទ្រក្រុមបំបែកខ្លួនដូចជា កងទ័ពរំដោះបាឡូជីស្ថាន (BLA) ជាដើម។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ទីក្រុងធំៗដូចជាការ៉ាជី (Karachi) និងឡាហ័រ (Lahore) ក៏ជាគោលដៅនៃការវាយប្រហារជាញឹកញាប់ដែរ ដែលជាកន្លែងមានជម្លោះនយោបាយ និងជាតិសាសន៍ស្មុគស្មាញ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិនៃសកម្មប្រយុទ្ធនៅប៉ាគីស្ថានមានឫសគល់យ៉ាងជ្រៅ ចាប់តាំងពីសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ នៅពេលដែលប្រទេសនេះបានក្លាយជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងការគាំទ្រពួកមូចាហ៊ីឌីនប្រឆាំងនឹងសូវៀតនៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន។ យោងតាមវិគីភីឌា ក្រោយពេលសង្គ្រាមនោះបញ្ចប់ អាវុធនិងយុទ្ធជនជាច្រើនបានបន្សល់ទុកនៅក្នុងតំបន់ ដែលក្រោយមកបានបង្កើតក្រុមប្រដាប់អាវុធផ្សេងៗ។

ចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់មួយទៀតគឺព្រឹត្តិការណ៍ ៩/១១ និងការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើអាហ្វហ្គានីស្ថានក្នុងឆ្នាំ ២០០១ ដែលបណ្តាលឲ្យក្រុមអាល់កៃដា និងតាលីបង់ភៀសខ្លួនចូលទៅក្នុងទឹកដីប៉ាគីស្ថាន។ ក្រុមតាលីបង់ប៉ាគីស្ថាន (TTP) ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០០៧ ដោយបង្រួបបង្រួមក្រុមតូចៗជាច្រើន ដើម្បីប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលកណ្តាល និងវត្តមានបរទេស។ ព្រឹត្តិការណ៍វាយប្រហារដ៏រន្ធត់បំផុតមួយគឺការវាយប្រហារលើសាលាកងទ័ពនៅប៉េសាវ៉ារ (APS Peshawar) នៅថ្ងៃ ១៦ ធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៤ ដែលបណ្តាលឲ្យសិស្សនិងគ្រូជាង ១៤០ នាក់ស្លាប់ និងរាប់រយនាក់រងរបួស។ បន្ទាប់ពីនោះ រដ្ឋាភិបាលបានចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការយោធាធំៗដូចជា Zarb-e-Azb (កាំបិតមុត) ដើម្បីសម្អាតទីជម្រករបស់ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធ។

ទោះបីជាមានការបោសសម្អាតក៏ដោយ ក្រុមទាំងនេះបានបន្តធ្វើការវាយប្រហារម្តងម្កាល ដូចជាការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅទីផ្សារ និងវាយប្រហារលើក្បួនយោធាជាដើម។ ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់មួយគឺការសម្លាប់លោក អូសាម៉ា ប៊ីន ឡាដែន នៅទីក្រុងអាបុតតាបាដ (Abbottabad) ក្នុងឆ្នាំ ២០១១ ដែលបានបង្កើនភាពតានតឹង និងការវាយប្រហារសងសឹក។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

អំពើហិង្សាពីក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សេដ្ឋកិច្ចប៉ាគីស្ថាន។ យោងតាមវិគីភីឌា ការវាយប្រហារទាំងនេះបានធ្វើឲ្យខូចខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ កាត់បន្ថយការវិនិយោគបរទេស និងប៉ះពាល់ដល់វិស័យទេសចរណ៍យ៉ាងខ្លាំង។ ក្រុមហ៊ុនអន្តរជាតិជាច្រើនបានដកខ្លួន ឬពន្យារពេលគម្រោងដោយសារកង្វល់សន្តិសុខ។ ការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចសរុបត្រូវបានប៉ាន់ស្មានថាមានរាប់សិបពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ដែលធ្វើឲ្យភាពក្រីក្រកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។

ខាងវប្បធម៌ ការគំរាមកំហែងពីក្រុមជ្រុលនិយមបាននាំឲ្យមានការរឹតត្បិតលើសិល្បៈ តន្ត្រី និងការអប់រំ។ ជាពិសេស ការអប់រំរបស់កុមារីត្រូវបានរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំង ដោយសាលារៀនជាច្រើនត្រូវបានបំផ្លាញ ឬបិទទ្វារដោយសារការគំរាមកំហែង។ ទោះយ៉ាងណា ប្រជាជនប៉ាគីស្ថានជាច្រើន ជាពិសេសយុវជន និងសង្គមស៊ីវិល បានបង្ហាញភាពធន់នឹងអំពើជ្រុលនិយម ដោយបន្តតស៊ូដើម្បីសិទ្ធិសេរីភាព និងការអភិវឌ្ឍ។ សកម្មជនដូចជាម៉ាឡាឡា យូសាហ្វហ្សៃ (Malala Yousafzai) បានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃការតស៊ូនេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន ស្ថានការណ៍សន្តិសុខនៅប៉ាគីស្ថាននៅតែមានភាពផុយស្រួយ។ យោងតាមវិគីភីឌា ចាប់តាំងពីការឡើងកាន់អំណាចរបស់ក្រុមតាលីបង់នៅអាហ្វហ្គានីស្ថានក្នុងឆ្នាំ ២០២១ ក្រុម TTP បានបង្កើនសកម្មភាពយ៉ាងខ្លាំង ជាពិសេសនៅតំបន់ជាប់ព្រំដែន។ ការចរចាសន្តិភាពរវាងរដ្ឋាភិបាលនិង TTP បានបរាជ័យ ហើយការវាយប្រហារលើប៉ុស្តិ៍សន្តិសុខ និងពលរដ្ឋបានកើនឡើង។

ដោយឡែក នៅខេត្តបាឡូជីស្ថាន ក្រុមបំបែកខ្លួនបានបង្កើនការវាយប្រហារលើគម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរបស់ចិន ក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមខ្សែក្រវាត់និងផ្លូវ (BRI) ជាពិសេសច្រករបៀងសេដ្ឋកិច្ចចិន-ប៉ាគីស្ថាន (CPEC)។ កម្មករចិនត្រូវបានសម្លាប់ក្នុងហេតុការណ៍ជាច្រើនលើក ដែលធ្វើឲ្យចិនព្រួយបារម្ភ និងដាក់សម្ពាធលើរដ្ឋាភិបាលប៉ាគីស្ថានឲ្យពង្រឹងសន្តិសុខ។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ការវិវត្តទាំងនេះមានសារៈសំខាន់ព្រោះវាឆ្លុះបញ្ចាំងពីផលប៉ះពាល់នៃអំពើភេរវកម្មក្នុងតំបន់អាស៊ី និងការពាក់ព័ន្ធនៃប្រទេសមហាអំណាចដូចជាចិន។ កម្ពុជាជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយជាមួយចិន ដូច្នេះស្ថិរភាពនៅប៉ាគីស្ថានអាចប៉ះពាល់ដល់ទំនាក់ទំនងនិងគម្រោងក្នុងតំបន់ផងដែរ។