ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ថវិកាយោធានៃកោះតៃវ៉ាន់ គឺជាកញ្ចប់ថវិកាប្រចាំឆ្នាំដែលរដ្ឋាភិបាលកោះនេះបែងចែកសម្រាប់វិស័យការពារជាតិ។ យោងតាមទិន្នន័យពីវិគីភីឌា ថវិកានេះមានទំហំប្រមាណពី ២ ទៅ ៣ ភាគរយនៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) របស់កោះតៃវ៉ាន់ ដែលស្ថិតនៅកម្រិតមធ្យមខាងលើក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។ ថវិកានេះត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់កងទ័ព ការទិញសម្ភារៈយោធា និងការស្រាវជ្រាវអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកវិទ្យាការពារជាតិ។

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ថវិកាយោធារបស់តៃវ៉ាន់បានកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ដោយសារតែស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រនយោបាយដ៏តានតឹងជាមួយនឹងប្រទេសចិន។ ការកើនឡើងនេះមានគោលដៅពង្រឹងសមត្ថភាពការពារខ្លួន និងទប់ទល់នឹងការគំរាមកំហែងផ្នែកយោធាពីភាគីចិន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

យោងតាមទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រពីវិគីភីឌា កោះតៃវ៉ាន់ស្ថិតនៅភាគខាងកើតនៃទ្វីបអាស៊ី ចំពីលើសមុទ្រចិនខាងកើត និងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ វាមានទីតាំងជាប់នឹងច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់ ដែលញែកចេញពីចិនដីគោកដោយចម្ងាយប្រមាណ ១៨០ គីឡូម៉ែត្រ។ ផ្ទៃដីសរុបនៃកោះនេះមានប្រហែល ៣៦,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលធ្វើឲ្យវាក្លាយជាទឹកដីមានសារៈសំខាន់ផ្នែកយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងតំបន់។

តាមជំរឿនប្រជាជនពីវិគីភីឌា កោះតៃវ៉ាន់មានប្រជាជនរស់នៅប្រមាណ ២៣,៥ លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៣) ដែលភាគច្រើនជាជនជាតិហាន។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាចិនកុកងឺ ប៉ុន្តែភាសាតៃវ៉ាន់ហុកគៀនក៏ត្រូវបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយផងដែរ។ ទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាកោះធ្វើឱ្យតៃវ៉ាន់ត្រូវពឹងផ្អែកខ្លាំងលើកម្លាំងទ័ពជើងទឹក និងជើងអាកាសសម្រាប់ការពារជាតិរបស់ខ្លួន ដែលជាកត្តាជំរុញដល់ទំហំថវិកាយោធា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិនៃថវិកាយោធារបស់តៃវ៉ាន់ មានការប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំង ចាប់តាំងពីសម័យដែលរដ្ឋាភិបាលជាតិនិយម (Kuomintang - KMT) ដកថយមកកាន់កោះនេះក្រោយបរាជ័យក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលចិននៅឆ្នាំ១៩៤៩។ នៅក្នុងសម័យដើម ថវិកាយោធាបានកាន់កាប់ចំណែកយ៉ាងធំនៃសេដ្ឋកិច្ចជាតិ ព្រោះរដ្ឋាភិបាលត្រូវការពង្រឹងកម្លាំងដើម្បីការពារខ្លួនពីការវាយប្រហារពីចិនដីគោក និងដើម្បីរក្សាក្តីសង្ឃឹមក្នុងការដណ្តើមទឹកដីមកវិញ។ យោងតាមវិគីភីឌា ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ និង១៩៦០ ថវិកាយោធាអាចមានចំណែកដល់ទៅ ៥០% នៃចំណាយរដ្ឋាភិបាលទាំងមូល។

ក្នុងអំឡុងសម័យសង្រ្គាមត្រជាក់ សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តល់ជំនួយយោធាយ៉ាងច្រើនដល់តៃវ៉ាន់ ដែលជួយឲ្យកោះនេះអាចរក្សាកម្លាំងប្រដាប់អាវុធដ៏ធំដោយមិនចាំបាច់ចាយថវិកាច្រើនលើសលប់លើការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្មយោធាខ្លួនឯង។ ប៉ុន្តែក្រោយការផ្លាស់ប្តូរទំនាក់ទំនងការទូតរវាងអាមេរិកនិងចិននៅឆ្នាំ១៩៧៩ ជំនួយផ្ទាល់ត្រូវបានបញ្ឈប់ ហើយតៃវ៉ាន់ត្រូវងាកមកបង្កើនការទិញអាវុធពីសហរដ្ឋអាមេរិកក្រោមក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ស្តីពីទំនាក់ទំនងជាមួយតៃវ៉ាន់ (Taiwan Relations Act)។

បន្ទាប់ពីការធ្វើប្រជាធិបតេយ្យនីយកម្មនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ និង១៩៩០ តួនាទីរបស់យោធាបានថមថយចុះ ហើយថវិកាយោធាក៏ត្រូវបានកាត់បន្ថយជាបន្តបន្ទាប់ ដោយផ្លាស់ប្តូរអាទិភាពទៅលើការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងសុខុមាលភាពសង្គមវិញ។ សន្ទុះកាត់បន្ថយនេះបានកើតមានរហូតដល់ដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០០០ ដែលពេលនោះកម្រិតចំណាយយោធាធ្លាក់មកនៅត្រឹមប្រមាណ ២% នៃ GDP។

ទោះជាយ៉ាងណា ចាប់ពីឆ្នាំ២០១៦មក ក្រោមរដ្ឋបាលរបស់ប្រធានាធិបតី ឆាយ អ៊ីងវែន ថវិកាយោធាបានចាប់ផ្តើមកើនឡើងវិញ ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងសកម្មភាពយោធាដែលកើនឡើងរបស់ចិនក្នុងតំបន់ច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់ និងជុំវិញកោះនេះ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាមវិគីភីឌា កោះតៃវ៉ាន់មានសេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើន និងពឹងផ្អែកខ្លាំងលើឧស្សាហកម្មបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ ជាពិសេសវិស័យ semiconductors ដែលវាជាអ្នកផលិតលំដាប់ពិភពលោក។ សារៈសំខាន់នៃសេដ្ឋកិច្ចនេះធ្វើឲ្យថវិកាយោធាត្រូវបានគេយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់ ពីព្រោះការវាយប្រហារឬអស្ថិរភាពអាចប៉ះពាល់ដល់ខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់សកល។ ដូច្នេះ ទោះបីជាមានសម្ពាធក្នុងការបង្កើនការចំណាយសង្គមក្តី ការការពារជាតិនៅតែជាអាទិភាពសំខាន់។

ឧស្សាហកម្មយោធាក្នុងស្រុកក៏មានការរីកចម្រើនផងដែរ។ ស្ថាប័នវិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យាជាតិ (National Chung-Shan Institute of Science and Technology) បានដើរតួសំខាន់ក្នុងការផលិតនូវប្រព័ន្ធមីស៊ីល នាវាឥតខ្សែ និងឧបករណ៍ស៊ើបការណ៍ទំនើបៗ ដែលជួយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលអាវុធពីបរទេស។

តាមទស្សនៈវប្បធម៌ ប្រជាជនតៃវ៉ាន់មានទស្សនៈចម្រុះលើកម្រិតចំណាយយោធា។ អ្នកខ្លះយល់ថា ការបង្កើនថវិកាយោធាជារឿងចាំបាច់ដើម្បីធានាអធិបតេយ្យភាព ខណៈអ្នកខ្លះទៀតព្រួយបារម្ភថា វាអាចបង្កើនភាពតានតឹងជាមួយចិន ឬដកធនធានពីតម្រូវការផ្សេងទៀត។ សេវាកម្មយោធាជាកាតព្វកិច្ចដែលមានរយៈពេលខ្លីក៏ជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌ការពារជាតិរបស់តៃវ៉ាន់ដែរ ទោះបីជាមានផែនការផ្លាស់ប្តូរទៅជាកងទ័ពស្ម័គ្រចិត្តទាំងស្រុងក៏ដោយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បច្ចុប្បន្ន ភាពតានតឹងរវាងតៃវ៉ាន់និងចិន គឺជាកត្តាជំរុញដ៏សំខាន់បំផុតចំពោះនិន្នាការថវិកាយោធា។ ការហោះហើរយន្តហោះយោធាចិនកាន់តែញឹកញាប់ចូលក្នុងតំបន់ការពារអាកាសរបស់តៃវ៉ាន់ និងការធ្វើសមយុទ្ធកងទ័ពជើងទឹកធំៗនៅជុំវិញកោះ បានធ្វើឲ្យរដ្ឋាភិបាលតៃវ៉ាន់បង្កើនថវិកាទិញសម្ភារៈយោធាទំនើបៗដូចជា នាវាពិឃាត និងប្រព័ន្ធការពារមីស៊ីល។ យោងតាមវិគីភីឌា នៅឆ្នាំថវិកា២០២៤ កាលពីខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ រដ្ឋាភិបាលបានស្នើសុំថវិកាយោធាមានចំនួនទឹកប្រាក់ខ្ពស់បំផុតមិនធ្លាប់មាន ជាការបន្តនៃនិន្នាការកើនឡើង។

សហរដ្ឋអាមេរិកជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់អាវុធធំជាងគេដល់តៃវ៉ាន់ ដោយក្នុងឆ្នាំ២០២២ បានអនុម័តកញ្ចប់លក់អាវុធដ៏ធំមួយរួមមានកាំជ្រួចប្រឆាំងរថក្រោះ និងគ្រឿងបន្លាស់សម្រាប់យន្តហោះចម្បាំង F-16 ដែលបានធ្វើឲ្យទំហំថវិកាយោធាត្រូវកើនឡើងបន្ថែមទៀត ដើម្បីស្រូបយកឧបករណ៍ទាំងនេះ។

ចំពោះអ្នកអាននៅកម្ពុជា ការពាក់ព័ន្ធរបស់កោះតៃវ៉ាន់មិនត្រឹមតែជាបញ្ហាភូមិសាស្ត្រនយោបាយឆ្ងាយៗប៉ុណ្ណោះទេ។ ការកើនឡើងនៃសកម្មភាពយោធានៅសមុទ្រចិនខាងកើត និងសមុទ្រចិនខាងត្បូង អាចមានផលប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខដែនសមុទ្រអាស៊ាន និងកម្ពុជាផ្ទាល់ ជាពិសេសទាក់ទងនឹងផ្លូវដឹកជញ្ជូនពាណិជ្ជកម្ម។ លើសពីនេះ ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសចិននិងកម្ពុជា អាចធ្វើឲ្យភ្នែកគោលនយោបាយការបរទេសរបស់កម្ពុជាមានការប្រុងប្រយ័ត្នជាពិសេសទៅលើការវិវត្តនៅទីនោះ។ ដូច្នេះហើយ ការតាមដានថវិកាយោធារបស់តៃវ៉ាន់ គឺជាផ្នែកមួយនៃការយល់ដឹងអំពីសន្តិសុខតំបន់។