ការចុះឈ្មោះចាំបាច់យោធា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការចុះឈ្មោះចាំបាច់យោធា (Conscription) ហៅកាត់ថាកាតព្វកិច្ចយោធា ឬជាភាសាអង់គ្លេសថា “Draft” គឺជាប្រព័ន្ធដែលច្បាប់បង្ខំឱ្យពលរដ្ឋចុះឈ្មោះបម្រើក្នុងកងទ័ព ឬសេវាជាតិ។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា (Wikipedia) ការអនុវត្តនេះមានដើមកំណើតពីសម័យបុរាណ និងបន្តមកដល់បច្ចុប្បន្នក្នុងទម្រង់ផ្សេងៗ។ គំរូទំនើបនៃការកេណ្ឌយោធាទូទាំងប្រទេសសម្រាប់បុរសវ័យក្មេងបានចាប់កំណើតក្នុងបដិវត្តន៍បារាំងទសវត្សឆ្នាំ១៧៩០ ដោយបានបង្កើតកងទ័ពដ៏ធំអស្ចារ្យ។ ប្រទេសអឺរ៉ុបភាគច្រើនបានយកតម្រាប់តាម ហើយតម្រូវឱ្យបុរសក្នុងវ័យជាក់លាក់បម្រើការងារយុទ្ធោបករណ៍ពី ១ ដល់ ៨ ឆ្នាំ រួចផ្ទេរទៅកងបម្រុង។ ក្រោយសង្គ្រាមត្រជាក់ ប្រទេសលោកខាងលិចជាច្រើនបានលុបចោលកាតព្វកិច្ចនេះ និងប្តូរមកប្រើកងទ័ពស្ម័គ្រចិត្ត ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិកដែលបញ្ឈប់ការកេណ្ឌនៅឆ្នាំ១៩៧៣ (យោងតាមវិគីភីឌា)។ ទោះយ៉ាងណា ប្រទេសជាង ៦០ នៅតែរក្សាប្រព័ន្ធនេះ ក្នុងនោះមានកូរ៉េខាងត្បូង អ៊ីស្រាអែល និងសិង្ហបុរី។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា កាតព្វកិច្ចយោធាមានវិសាលភាពភូមិសាស្ត្រធំទូលាយ ប៉ុន្តែប្រមូលផ្តុំខ្លាំងនៅតំបន់ដែលមានការគំរាមកំហែងសន្តិសុខខ្ពស់។ នៅអឺរ៉ុបខាងជើង ប្រទេសហ្វាំងឡង់ ដាណឺម៉ាក និងន័រវែសបន្តប្រើប្រាស់ ហើយន័រវែសនៅឆ្នាំ២០១៥ និងស៊ុយអែតនៅឆ្នាំ២០១៧ បានពង្រីកវិសាលភាពដល់ស្ត្រី ក្លាយជាប្រទេសដំបូងដែលកេណ្ឌស្ត្រីដោយស្មើភាព។ នៅអាស៊ី កូរ៉េខាងត្បូងកេណ្ឌបុរសអាយុ ១៨ ឆ្នាំ បម្រើពី ១៨ ទៅ ២១ ខែ រីឯសិង្ហបុរីកេណ្ឌបុរសរយៈពេល ២ ឆ្នាំ។ អ៊ីស្រាអែលគឺជាករណីពិសេស ដែលកេណ្ឌទាំងស្ត្រីនិងបុរស រយៈពេល ២ និង ៣ ឆ្នាំរៀងៗខ្លួន។

ចំពោះលក្ខណៈប្រជាសាស្ត្រ បុរសភាគច្រើនដែលមានអាយុចន្លោះ ១៨ ទៅ ៣០ ឆ្នាំជាក្រុមគោលដៅ ទោះជាមានការលើកលែងចំពោះបុគ្គលមានបញ្ហាសុខភាព សិក្សា ឬជំនឿសាសនាក៏ដោយ។ និន្នាការថ្មីបង្ហាញពីការរួមបញ្ចូលស្ត្រីកាន់តែច្រើន ដូចដែលដាណឺម៉ាកបានសម្រេចពង្រីកនៅឆ្នាំ២០២៥ (តាមវិគីភីឌា)។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមការចងក្រងរបស់វិគីភីឌា ការកេណ្ឌកងទ័ពជាកំហិតមានភស្តុតាងពីបុរាណកាល ដូចជាកងទ័ពសេរ៉ាមិចរបស់អធិរាជឈីន ស៊ីហួង នៅសតវត្សទី៣ មុនគ.ស. ដែលបង្ហាញពីការកេណ្ឌពលរដ្ឋសាមញ្ញឲ្យធ្វើសង្គ្រាម។ នៅចក្រភពអូតូម៉ង់ ប្រព័ន្ធ devshirme (តង្វាយឈាម) ត្រូវបានប្រើដើម្បីកេណ្ឌកុមារគ្រីស្ទានមកបណ្តុះបណ្តាលជាកងយោធាយ៉ានីស្សារីចាប់ពីសតវត្សទី១៤ ដល់ទី១៧។ នៅចក្រភពអង់គ្លេសសតវត្សទី១៨ ក្រុម “press gang” បានបង្ខំបុរសឲ្យចូលបម្រើកងទ័ពជើងទឹកដោយគ្មានការស្ម័គ្រចិត្ត។

ចំណុចផ្លាស់ប្តូរធំបានកើតឡើងជាមួយបដិវត្តន៍បារាំង ពេលរដ្ឋាភិបាលប្រកាស “levée en masse” នៅឆ្នាំ១៧៩៣ ដោយកេណ្ឌប្រជាជនទូទៅឲ្យកាន់អាវុធ។ វិធីសាស្ត្រនេះបានផ្តល់ឲ្យកងទ័ពបារាំងនូវចំនួនទ័ពយ៉ាងច្រើន និងជាគំរូដែលបណ្តាប្រទេសអឺរ៉ុបជាច្រើនយកតម្រាប់តាមក្នុងសម័យសង្គ្រាមណាប៉ូឡេអុង និងបន្តរហូតដល់សង្គ្រាមលោកលើកទី១ និងលើកទី២។ ក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលអាមេរិកឆ្នាំ១៨៦៣ ការកេណ្ឌយោធាបានបង្កឲ្យមានកុបកម្មនៅញូយ៉ក ខណៈដែលនៅរុស្ស៊ី ការកេណ្ឌប៉ូឡូញឲ្យចូលកងទ័ពរុស្ស៊ីក៏បណ្តាលឲ្យមានការតស៊ូផងដែរ (យោងតាមវិគីភីឌា)។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការកាតព្វកិច្ចយោធាមានផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចស្មុគស្មាញ។ អ្នកគាំទ្រអះអាងថាវាជាប្រភពពលកម្មថោកដែលកាត់បន្ថយការចំណាយលើប្រាក់ខែ និងជួយរក្សាទំហំកងទ័ព។ ប៉ុន្តែអ្នកជំនាញជាច្រើនបានចង្អុលបង្ហាញពីថ្លៃឱកាស (opportunity cost) ដែលយុវជនបាត់បង់ឱកាសសិក្សា និងការងារ ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ចរយៈពេលវែង។ ប្រទេសដូចជាអាល្លឺម៉ង់ និងកាណាដាបានលុបចោលកាតព្វកិច្ចដោយហេតុផលប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច។

ផ្នែកវប្បធម៌ ការបម្រើយោធាជាកំហិតមានន័យខុសៗគ្នានៅតាមសង្គម។ នៅប្រទេសហ្វាំងឡង់ កូរ៉េខាងត្បូង និងសិង្ហបុរី វាត្រូវបានគេចាត់ទុកជាពិធីឆ្លងវ័យ និងជាកាតព្វកិច្ចពលរដ្ឋដ៏មានកិត្តិយស។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងសម័យសង្គ្រាមវៀតណាម ការកេណ្ឌបានបង្កឲ្យមានចលនាប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំងក្លា (យោងតាមវិគីភីឌា)។ នៅថៃ ការចាប់ឆ្នោតកេណ្ឌប្រចាំឆ្នាំជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ពីសារព័ត៌មាន។ ការដាក់បញ្ចូលស្ត្រីនៅន័រវែសនិងស៊ុយអែតបានផ្លាស់ប្តូរការយល់ឃើញខាងយេនឌ័រ និងតំណាងឱ្យវឌ្ឍនភាពសមភាព។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅឆ្នាំ២០២៦ ប្រធានបទកាតព្វកិច្ចយោធាកំពុងទទួលបានការយកចិត្តទុកដាក់សាជាថ្មី ដោយសារការប្រែប្រួលសន្តិសុខពិភពលោក។ BBC និង AFP បានរាយការណ៍ថា ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែនបានជំរុញឲ្យប្រទេសអឺរ៉ុបជាច្រើនពិនិត្យឡើងវិញនូវគោលនយោបាយការពារជាតិ។ ប្រទេសឡាតវី និងអេស្តូនីបានដាក់ឲ្យប្រើឡើងវិញនូវកាតព្វកិច្ចយោធា ខណៈដាណឺម៉ាកបានពង្រីកដល់ស្ត្រីនៅឆ្នាំ២០២៥ (តាមវិគីភីឌា)។ អាល្លឺម៉ង់ និងបារាំងកំពុងពិភាក្សាអំពីទម្រង់សេវាជាតិថ្មី ដើម្បីពង្រឹងកងកម្លាំងបម្រុង។

សម្រាប់ទស្សនិកជនខ្មែរ ការស្វែងយល់ពីប្រព័ន្ធកេណ្ឌយោធាអាចជួយបំភ្លឺពីភាពខុសគ្នារវាងប្រទេសក្នុងតំបន់។ តាមវិគីភីឌា ប្រទេសវៀតណាមមានកាតព្វកិច្ចយោធា ២ ឆ្នាំសម្រាប់បុរស ហើយថៃប្រើប្រព័ន្ធចាប់ឆ្នោតដែលជាព្រឹត្តិការណ៍សង្គមគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍។