ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ទ្រឹស្តីទប់ស្កាត់ គឺជាក្របខណ្ឌនៃការសិក្សា និងការអនុវត្តដែលពន្យល់ពីវិធីដែលការគំរាមប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធារបស់ភាគីមួយ អាចបញ្ចុះបញ្ចូលភាគីមួយទៀតឱ្យបដិសេធសកម្មភាពដែលមិនចង់បាន។ នៅក្នុងវិស័យទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ គោលបំណងស្នូលនៃទ្រឹស្តីនេះគឺទប់ស្កាត់ជម្លោះតាមរយៈការបង្កើតការគំរាមដែលអាចជឿទុកចិត្តបាន។ យោងតាម Wikipedia បញ្ហាចម្បងនៃទ្រឹស្តីស្ថិតនៅលើភាពជឿទុកចិត្ត (credibility) ៖ តើរដ្ឋមួយអាចធ្វើឱ្យការគំរាមសងសឹកខាងយោធា ជាពិសេសការសងសឹកនុយក្លេអ៊ែរ មានភាពជឿជាក់បានដោយរបៀបណា ទោះបីដឹងថាសកម្មភាពនោះអាចនាំមកនូវការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ខ្លួនឯង? គំនិតស្នូលមួយដែលពង្រឹងភាពជឿទុកចិត្តនេះគឺសមត្ថភាពវាយបកទីពីរ (second-strike capability) ដែលធានាថាទោះបីរដ្ឋត្រូវបានវាយប្រហារមុនក៏ដោយ ក៏ខ្លួននៅតែអាចសងសឹកវិញបាន ដោយហេតុនេះរារាំងការវាយប្រហារដំបូងមិនឱ្យកើតឡើង។ ទ្រឹស្តីទប់ស្កាត់បានវិវត្តទៅជាផ្នែកសំខាន់មួយនៃការសិក្សាសន្តិសុខ ហើយត្រូវបានបែងចែកជាប្រភេទផ្សេងៗតាមមធ្យោបាយ និងវិសាលភាព។ ការទប់ស្កាត់នុយក្លេអ៊ែរ ប្រើប្រាស់អាវុធបរមាណូជាឧបករណ៍គំរាម ដើម្បីការពារទឹកដីឬសម្ព័ន្ធមិត្ត ខណៈការទប់ស្កាត់ដោយសព្វវុធប្រពៃណី (conventional deterrence) ពឹងផ្អែកលើកម្លាំងជើងគោក ជើងអាកាស និងជើងទឹក ដើម្បីបញ្ចុះបញ្ចូលសត្រូវថាការឈ្លានពាននឹងមិនទទួលបានជោគជ័យឡើយ។ លើសពីនេះ គេចែកចេញជាការទប់ស្កាត់ផ្ទាល់ (direct deterrence) សម្រាប់ការពារខ្លួនឯង និងការទប់ស្កាត់ពង្រាយឥទ្ធិពល (extended deterrence) សម្រាប់ការពារសម្ព័ន្ធមិត្ត។ គោលការណ៍ជាមូលដ្ឋានរួមមានសមត្ថភាព (capability) ការទំនាក់ទំនង (communication) និងការប្តេជ្ញាចិត្ត (resolve) ដែលអាចត្រូវបានបែងចែកជាការទប់ស្កាត់ដោយការដាក់ទណ្ឌកម្ម (deterrence by punishment) ដែលគំរាមសងសឹក និងការទប់ស្កាត់ដោយការបដិសេធ (deterrence by denial) ដែលរារាំងមិនឱ្យការវាយប្រហារសម្រេចបានគោលដៅ។ ទ្រឹស្តីនេះសន្មតថាភាគីទាំងអស់សុទ្ធតែមានសមហេតុផល (rational actors) ប៉ុន្តែអ្នករិះគន់បានលើកឡើងថា ក្នុងករណីមេដឹកនាំដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ ឬការគិតខុសពីធម្មតា ការទប់ស្កាត់អាចប្រឈមនឹងការបរាជ័យ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

គំនិតនៃការទប់ស្កាត់មានឫសគល់តាំងពីសម័យបុរាណ ប៉ុន្តែទ្រឹស្តីទំនើបបានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ជាមួយនឹងការកកើតអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។ ការទម្លាក់គ្រាប់បែកបរមាណូនៅហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ានិងណាហ្គាសាគីក្នុងឆ្នាំ១៩៤៥ បានបង្ហាញអំណាចបំផ្លិចបំផ្លាញដែលមិនធ្លាប់មានពីមុន ជំរុញឱ្យអ្នកគិតយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍសញ្ញាណនៃការទប់ស្កាត់នុយក្លេអ៊ែរ។ នៅក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ សហរដ្ឋអាមេរិកនិងសហភាពសូវៀតបានកសាងឃ្លាំងសព្វាវុធនុយក្លេអ៊ែរយ៉ាងមហិមា ហើយគោលនយោបាយ “ការបំផ្លាញគ្នាទៅវិញទៅមក” (Mutually Assured Destruction ឬ MAD) បានក្លាយជាមូលដ្ឋាននៃស្ថេរភាពយុទ្ធសាស្ត្រ។ តាម Wikipedia អ្នកប្រាជ្ញដូចជាលោក Bernard Brodie បានអះអាងថា តួនាទីរបស់យោធាបានប្រែប្រួលពីការឈ្នះសង្គ្រាម ទៅជាការទប់ស្កាត់សង្គ្រាមវិញ។ លោក Thomas Schelling ក៏បានវិភាគអំពីការគ្រប់គ្រងជម្លោះ និងសារៈសំខាន់នៃការទំនាក់ទំនងចេតនា។ វិបត្តិមីស៊ីលគុយបាឆ្នាំ១៩៦២ គឺជាឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងដែលការទប់ស្កាត់នុយក្លេអ៊ែរបានដំណើរការ ទោះបីពិភពលោកជិតឈានដល់សង្គ្រាមនុយក្លេអ៊ែរក៏ដោយ។ ក្រៅពីនេះ ជម្លោះនៅច្រកតៃវ៉ាន់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ និងការប្រឈមមុខដាក់គ្នារវាងអង្គការ NATO និងសន្ធិសញ្ញាវ៉ាសូវី ក៏ជាករណីសិក្សាអំពីការទប់ស្កាត់ដោយសព្វវុធប្រពៃណីផងដែរ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមត្រជាក់បញ្ចប់ ការផ្តោតបានផ្លាស់ទៅលើការទប់ស្កាត់ការរីកសាយភាយនុយក្លេអ៊ែរ និងការទប់ស្កាត់ក្នុងបរិបទតំបន់ ដូចជានៅឧបទ្វីបកូរ៉េ និងអាស៊ីខាងត្បូងជាដើម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងយុគសម័យភូមិសាស្ត្រនយោបាយសព្វថ្ងៃ ទ្រឹស្តីទប់ស្កាត់នៅតែជាគ្រឹះនៃយុទ្ធសាស្ត្រសន្តិសុខរបស់មហាអំណាច។ ការប្រកួតប្រជែងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងចិន ជាពិសេសនៅក្នុងតំបន់សមុទ្រចិនខាងត្បូង បានបង្កើតនូវ “ល្បែងទប់ស្កាត់” ថ្មីមួយ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការដាក់ពង្រាយកងទ័ព ការធ្វើសមយុទ្ធ និងការប្រកាសគំរាមផ្លូវការ។ អ្នកវិភាគមួយចំនួនបារម្ភថា ការកើនឡើងនៃវត្តមានយោធាទាំងសងខាងអាចបណ្តាលឱ្យមានការយល់ច្រឡំ និងការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយចៃដន្យ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់កូរ៉េខាងជើងបានបង្ខំឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិក និងកូរ៉េខាងត្បូងបន្តពឹងផ្អែកលើយុទ្ធសាស្ត្រទប់ស្កាត់បែបប្រពៃណី និងនុយក្លេអ៊ែរ ដើម្បីរក្សាស្ថិរភាពនៅឧបទ្វីបកូរ៉េ។ វិបត្តិនៅអ៊ុយក្រែន ដែលរុស្ស៊ីបានប្រើការគំរាមនុយក្លេអ៊ែរជាឧបករណ៍ទប់ស្កាត់ បានធ្វើឱ្យមានការជជែកឡើងវិញអំពីភាពជឿទុកចិត្តនៃការទប់ស្កាត់ពង្រាយឥទ្ធិពលរបស់អង្គការណាតូ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីមានទំហំតូចនិងមិនមែនជាមហាអំណាចនុយក្លេអ៊ែរ ក៏ដោយ ប៉ុន្តែទីតាំងភូមិសាស្ត្ររបស់ខ្លួននៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន ធ្វើឱ្យកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវតាមដានពីថាមវន្តទប់ស្កាត់រវាងមហាអំណាច ព្រោះវាប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ទៅដល់សន្តិសុខ និងស្ថិរភាពតំបន់។ យោងតាម Wikipedia ទ្រឹស្តីទប់ស្កាត់នៅតែជាមុខវិជ្ជាដ៏សំខាន់ក្នុងការសិក្សាទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ និងការវិភាគគោលនយោបាយសន្តិសុខទំនើប។