ទិដ្ឋភាពទូទៅ

របបយោធាមីយ៉ាន់ម៉ា ដែលមានឈ្មោះផ្លូវការថា ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋបាលរដ្ឋ (SAC) បានឡើងកាន់អំណាចតាមរយៈរដ្ឋប្រហារកាលពីថ្ងៃទី ១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២១ ដោយបានផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលរបស់លោកស្រី អង់សាន់ស៊ូជី ដែលទើបឈ្នះឆ្នោតសកលនៅឆ្នាំ ២០២០ ។ មេដឹកនាំរបបនេះគឺ ឧត្ដមសេនីយ៍ឯក មីន អោងឡាំង ដែលកាន់តំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីបណ្ដោះអាសន្ន និងជាអគ្គមេបញ្ជាការកងទ័ព (តាត់ម៉ាដូ) ។ យោងតាម BBC រដ្ឋប្រហារនេះបានកើតឡើងបន្ទាប់ពីយោធាបានចោទប្រកាន់ថាមានការក្លែងបន្លំសន្លឹកឆ្នោត ប៉ុន្តែគណៈកម្មការរៀបចំការបោះឆ្នោត និងអ្នកសង្កេតការណ៍អន្តរជាតិបានច្រានចោលការអះអាងនេះ ។

ភ្លាមៗក្រោយរដ្ឋប្រហារ របបយោធាបានប្រកាសភាពអាសន្ន និងចាប់ខ្លួនមេដឹកនាំនយោបាយ សកម្មជន និងអ្នកកាសែតរាប់ពាន់នាក់ ។ ការតវ៉ាទ្រង់ទ្រាយធំបានផ្ទុះឡើងទូទាំងប្រទេស ហើយកងកម្លាំងសន្តិសុខបានឆ្លើយតបដោយហិង្សា បណ្ដាលឲ្យមនុស្សស្លាប់ជាង ៣ ០០០ នាក់ តាមការប៉ាន់ស្មានរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ។ របបនេះត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិថ្កោលទោស ហើយប្រទេសជាច្រើនបានដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ មានព្រំប្រទល់ជាមួយប្រទេសថៃ ឡាវ ចិន ឥណ្ឌា និងបង់ក្លាដែស ហើយមានឆ្នេរសមុទ្រតាមបណ្ដោយឈូងសមុទ្របេងហ្គាល់ និងសមុទ្រអង់ដាម៉ង់ ។ តាមធនាគារពិភពលោក ប្រជាជនសរុបមានប្រមាណ ៥៤ លាននាក់ (ឆ្នាំ ២០២០) ដែលចម្រុះដោយជនជាតិជាង ១៣៥ ក្រុម ដូចជាតៃយ៉ាឃ្មុំ ការ៉ែន ឆាន់ រ៉ូហ៊ីងយ៉ា និងពួកនាគរាជ ។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់របបយោធា ជម្លោះប្រដាប់អាវុធបានកើនឡើងនៅតំបន់ជាច្រើន ជាពិសេសរដ្ឋឆាន់ កាឈីន កាយ៉ា និងរ៉ាឃ្ហ៊ីន ។

យោងតាម UNHCR ចំនួនជនភៀសខ្លួនក្នុងស្រុកបានកើនដល់ជាង ១,៨ លាននាក់នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២៥ ហើយប្រជាជនប្រមាណ ១៨ លាននាក់កំពុងត្រូវការជំនួយមនុស្សធម៌ជាបន្ទាន់ ។ របបយោធាបានដាក់កំហិតលើការចូលដល់ជំនួយ ដែលធ្វើឲ្យវិបត្តិកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ នេះបើតាមរបាយការណ៍របស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

កងទ័ពមីយ៉ាន់ម៉ា ឬ តាត់ម៉ាដូ មានប្រវត្តិដឹកនាំនយោបាយដ៏យូរលង់ ។ នៅឆ្នាំ ១៩៦២ ឧត្ដមសេនីយ៍ នេ វីន បានធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់រដ្ឋាភិបាលស៊ីវិល និងបង្កើតរបបសង្គមនិយមក្រោមការគ្រប់គ្រងយោធា ដែលធ្វើឲ្យប្រទេសឯកោពីពិភពលោកអស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍ ។ ការគាបសង្កត់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយបានបង្កឲ្យមានចលនាប្រឆាំងធំៗ រួមមានបដិវត្តន៍ ៨៨៨៨ នៅឆ្នាំ ១៩៨៨ ដែលត្រូវបានយោធាបង្ក្រាបយ៉ាងបង្ហូរឈាម និងបដិវត្តន៍ពណ៌ស្វាយនៅឆ្នាំ ២០០៧ ដែលដឹកនាំដោយព្រះសង្ឃ ។

ក្រោយការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ២០១០ និងការចាប់ផ្ដើមកំណែទម្រង់នយោបាយក្រោមប្រធានាធិបតី ធីន ស៊ាន ទំនាក់ទំនងជាមួយលោកខាងលិចបានប្រសើរឡើង ហើយទណ្ឌកម្មជាច្រើនត្រូវបានដកចេញ ។ លោកស្រី អង់សាន់ស៊ូជី ត្រូវបានដោះលែងពីការឃុំខ្លួនក្នុងផ្ទះ ហើយគណបក្ស NLD របស់លោកស្រីបានឈ្នះការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ២០១៥ យ៉ាងច្រើនលើសលប់ ។ ប៉ុន្តែ យោធានៅតែរក្សាអំណាចតាមរយៈរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ ២០០៨ ដោយកាន់កាប់ ២៥% នៃអាសនៈសភា និងគ្រប់គ្រងក្រសួងសំខាន់ៗ ។

នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២០ NLD បានឈ្នះការបោះឆ្នោតសកលម្ដងទៀត ប៉ុន្តែយោធាបានចោទប្រកាន់ថាមានការក្លែងបន្លំ និងបានធ្វើរដ្ឋប្រហារនៅព្រឹកថ្ងៃដែលសភាថ្មីត្រូវកោះប្រជុំ ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានបញ្ចប់រយៈពេល ១០ ឆ្នាំនៃការផ្លាស់ប្ដូរទៅរកលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យមិនពេញលេញ ហើយបានទម្លាក់ប្រទេសចូលក្នុងភាពវឹកវរ ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

សេដ្ឋកិច្ចមីយ៉ាន់ម៉ាបានទទួលរងវិបត្តិយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរចាប់តាំងពីរដ្ឋប្រហារ ។ យោងតាមធនាគារពិភពលោក ផ.ស.ស. បានធ្លាក់ចុះ ១៨% នៅឆ្នាំ ២០២១ និងបន្តធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់ ខណៈអតិផរណាបានហក់ឡើងលើស ៣០% នៅឆ្នាំ ២០២៣ ។ រូបិយប័ណ្ណឆាត (Kyat) បានបាត់បង់តម្លៃជាង ៥០% ធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារ ។ ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចពីសហរដ្ឋអាមេរិក សហភាពអឺរ៉ុប និងប្រទេសជាច្រើនទៀតបានកាត់ផ្ដាច់វិស័យធនាគារ និងថាមពល ដែលធ្វើឲ្យការវិនិយោគបរទេសធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ។ UNDP បានប៉ាន់ស្មានថា ៧៥% នៃប្រជាជនកំពុងរស់នៅក្រោមបន្ទាត់ភាពក្រីក្រនៅឆ្នាំ ២០២៤ ។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ របបយោធាបានបង្កើនការគាបសង្កត់លើសិទ្ធិសេរីភាពបញ្ចេញមតិ សារព័ត៌មាន និងសិល្បៈ ។ អ្នកកាសែត អ្នកនិពន្ធ និងសិល្បករជាច្រើនត្រូវបានចាប់ខ្លួន ហើយបណ្ដាញសង្គមត្រូវបានត្រួតពិនិត្យយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ។ ព្រះសង្ឃខ្លះបានដើរតួសំខាន់ក្នុងចលនាតវ៉ា រីឯវត្តអារាមជាច្រើនត្រូវបានយោធាចូលឆែកឆេរ ។ តាមរបាយការណ៍របស់ Human Rights Watch កងទ័ពបានបំផ្លាញបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ រួមទាំងព្រះវិហារប្រវត្តិសាស្ត្រនៅតំបន់ជនជាតិភាគតិច ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា និងអ្នកអាន KhmerPulse របបយោធាមីយ៉ាន់ម៉ាមានភាពពាក់ព័ន្ធ ដោយសារតួនាទីរបស់កម្ពុជាក្នុងអាស៊ាន និងទំនាក់ទំនងទ្វេភាគី ។ កម្ពុជាធ្លាប់ធ្វើជាប្រធានអាស៊ាននៅឆ្នាំ ២០២២ ហើយលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន បានដើរតូរនាទីក្នុងការផ្ដួចផ្ដើមកិច្ចសន្ទនា រួមទាំងការទៅទស្សនកិច្ចទីក្រុងណៃពីដូក្នុងខែមករា ឆ្នាំ ២០២២ ដែលជាដំណើរទស្សនកិច្ចលើកដំបូងរបស់មេដឹកនាំបរទេសចាប់តាំងពីរដ្ឋប្រហារ ។ ទោះជាយ៉ាងណា ការខិតខំទាំងនេះមិនបាននាំឲ្យមានការបញ្ចប់ជម្លោះទេ ហើយកិច្ចព្រមព្រៀងប្រាំចំណុចរបស់អាស៊ាននៅតែមិនត្រូវបានអនុវត្ត ។

យោងតាម BBC របបយោធាបានពន្យារពេលការបោះឆ្នោតម្ដងហើយម្ដងទៀត ហើយបានបង្កើនការវាយប្រហារលើក្រុមប្រដាប់អាវុធជនជាតិភាគតិច និងកងកម្លាំងការពារប្រជាពលរដ្ឋ (PDF) ។ កាលពីខែមេសា ឆ្នាំ ២០២៤ កងទ័ពរបស់របបនេះបានបាត់បង់ទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រមួយចំនួននៅតាមព្រំដែនចិន និងថៃ ដែលបង្ហាញពីការចុះខ្សោយផ្នែកយោធា ។

Xinhua នៃរដ្ឋាភិបាលចិន បានរាយការណ៍ថា ចិនគាំទ្រកិច្ចខិតខំរក្សាស្ថិរភាពនៅមីយ៉ាន់ម៉ា និងអំពាវនាវឲ្យគ្រប់ភាគីចូលរួមសន្ទនា ។ ប៉ុន្តែអ្នកវិភាគជាច្រើនចង្អុលបង្ហាញថា ចិនបានបន្តផ្គត់ផ្គង់អាវុធ និងជំនួយបច្ចេកទេសដល់យោធាមីយ៉ាន់ម៉ា នេះបើតាមរបាយការណ៍ពី Reuters ។

វិបត្តិនៅមីយ៉ាន់ម៉ាអាចជះឥទ្ធិពលមកលើសន្តិសុខតំបន់ រួមទាំងលំហូរជនភៀសខ្លួនចូលមកប្រទេសជិតខាង និងបង្កើនឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន ។ ដូច្នេះ ការតាមដានស្ថានការណ៍នេះគឺចាំបាច់សម្រាប់កម្ពុជា និងប្រជាជនខ្មែរទាំងក្នុង និងក្រៅស្រុក ។