ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា យុទ្ធសាស្ត្រយោធា គឺជាសំណុំនៃគំនិតដែលអង្គការយោធាអនុវត្តដើម្បីសម្រេចគោលដៅយុទ្ធសាស្ត្រដែលខ្លួនចង់បាន។ ពាក្យ “strategy” មានដើមកំណើតពីភាសាក្រិក “strategos” ហើយកាលពីសតវត្សរ៍ទី១៨ វាត្រូវបានគេយល់ថាជា “សិល្បៈរបស់មេទ័ព” ឬ “សិល្បៈនៃការរៀបចំ” កងកម្លាំងយោធា។ យុទ្ធសាស្ត្រយោធាមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការរៀបចំផែនការ និងការដឹកនាំយុទ្ធនាការ ដើម្បីសម្រេចជ័យជម្នះលើសមរភូមិ។

ទន្ទឹមនឹងនេះ គេត្រូវបែងចែកយុទ្ធសាស្ត្រយោធាចេញពីកល្បិច (tactics) ដែលផ្តោតលើការប្រើប្រាស់កងទ័ពក្នុងការប្រយុទ្ធ និងពីប្រតិបត្តិការ (operations) ដែលផ្សារភ្ជាប់យុទ្ធសាស្ត្រនឹងកល្បិចជាមួយគ្នា។ ការសិក្សាយុទ្ធសាស្ត្រយោធាគឺជាមុខវិជ្ជាមូលដ្ឋាននៅក្នុងសាលានាយទាហានទូទាំងសកលលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វីគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា គំនិតនៃយុទ្ធសាស្ត្រយោធាមានឫសគល់ពីអរិយធម៌បុរាណជាច្រើន រួមមាន ក្រិក ចិន និងឥណ្ឌា។ អ្នកប្រាជ្ញយោធាឆ្នើមៗដែលបានបន្សល់ទុកទ្រឹស្តីសំខាន់ៗរួមមាន ស៊ុន ជឺ (Sun Tzu) ដែលជាមេទ័ពចិននៅសតវត្សរ៍ទី៥ មុនគ.ស. ជាមួយស្នាដៃ “សិល្បៈនៃសង្គ្រាម” និងលោក កាល វ៉ន ក្លូសវីត (Carl von Clausewitz) ដែលជាមន្ត្រីយោធាព្រុចស៊ីនាសតវត្សរ៍ទី១៩។ ក្លូសវីតបាននិពន្ធសៀវភៅ “On War” ដែលរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះត្រូវបានចាត់ទុកជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃការសិក្សាយុទ្ធសាស្ត្រយោធាទំនើប។

លើសពីនេះ ទស្សនវិទូយោធាដទៃទៀតដូចជា អាឡិចសាន់ឌឺ មហារាជ និងណាប៉ូលេអុង បូណាប៉ារត៍ ក៏បានបង្កើតគំនិតយុទ្ធសាស្ត្រដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងដែរ។ ការយល់ដឹងពីអ្នកប្រាជ្ញទាំងនេះជួយឱ្យយើងយល់ពីរបៀបដែលយុទ្ធសាស្ត្រយោធាបានវិវត្ត។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមកំណត់ត្រារបស់វីគីភីឌា ការប្រើពាក្យ “strategy” បានចាប់ផ្ដើមនៅសតវត្សរ៍ទី១៨ ដើម្បីសំដៅទៅលើសិល្បៈរបស់មេទ័ព។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក យុទ្ធសាស្ត្រយោធាបានឆ្លងកាត់ការវិវត្តន៍ជាច្រើន តាមរយៈសង្គ្រាមសំខាន់ៗក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ នៅសតវត្សរ៍ទី១៩ សង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិចបានបង្ហាញពីយុទ្ធសាស្ត្រចល័តលឿន និងការប្រើកងទ័ពធំ។ ឧទាហរណ៍ នៅសមរភូមិវ៉ាតលូក្នុងឆ្នាំ ១៨១៥ លោកអ្នកឧកញ៉ាវែលលីងតុនបានប្រើយុទ្ធសាស្ត្រការពារដ៏ត្រឹមត្រូវដើម្បីកម្ចាត់កងទ័ពរបស់ណាប៉ូលេអុង។

ក្នុងកំឡុងសតវត្សរ៍ទី២០ យុទ្ធសាស្ត្រយោធាបានប្រែក្លាយយ៉ាងខ្លាំងដោយសារការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យា ដូចជា យន្តហោះ រថក្រោះ និងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។ សង្គ្រាមលោកលើកទី១ និងលើកទី២ បានធ្វើឱ្យគេយល់ថា យុទ្ធសាស្ត្រត្រូវតែរួមបញ្ចូលកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងកងទ័ពជើងគោក ជើងទឹក និងជើងអាកាស។ សង្គ្រាមត្រជាក់ក៏បាននាំមកនូវយុទ្ធសាស្ត្រទប់ស្កាត់ (deterrence) ដោយប្រើអាវុធនុយក្លេអ៊ែរជាមធ្យោបាយរារាំងសត្រូវ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមត្រជាក់ យុទ្ធសាស្ត្រយោធាត្រូវបានពង្រីកដើម្បីដោះស្រាយជាមួយសង្គ្រាមមិនស៊ីមេទ្រី (asymmetric warfare) ដែលក្រុមតូចៗប្រើកលល្បិចទ័ពព្រៃប្រឆាំងនឹងកងទ័ពធំ។ ការវិវត្តនេះធ្វើឱ្យយុទ្ធសាស្ត្រយោធាកាន់តែស្មុគស្មាញ និងត្រូវការការសិក្សាពីគ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃសន្តិសុខជាតិ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

យុទ្ធសាស្ត្រយោធាមិនអាចបំបែកចេញពីកត្តាសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌បានទេ។ ប្រទេសមួយត្រូវការមូលដ្ឋានសេដ្ឋកិច្ចរឹងមាំដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ថវិកាសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ ការផលិតអាវុធ និងការថែទាំកងទ័ព។ វីគីភីឌាបានលើកឡើងថា យុទ្ធសាស្ត្រយោធាត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយវប្បធម៌ជាតិ ដែលកំណត់របៀបដែលប្រទេសនីមួយៗគិតនិងប្រព្រឹត្តក្នុងវិស័យសន្តិសុខ។ ជាឧទាហរណ៍ ប្រទេសដែលមានប្រវត្តិធ្លាប់ឈ្លានពានអាចមានយុទ្ធសាស្ត្រការពារខ្លួនខុសពីប្រទេសដែលធ្លាប់ជាអាណានិគម។

សុភាសិតល្បីរបស់ក្លូសវីតដែលថា “សង្គ្រាមគឺជាការបន្តនៃនយោបាយដោយមធ្យោបាយផ្សេងទៀត” បានសង្កត់ធ្ងន់ថាយុទ្ធសាស្ត្រយោធាគឺជាឧបករណ៍នយោបាយ។ នៅកម្ពុជា កងយោធពលខេមរភូមិន្ទបានកសាងយុទ្ធសាស្ត្រការពារជាតិដោយផ្អែកលើបទពិសោធន៍សង្គ្រាមស៊ីវិល និងការប្តេជ្ញាចិត្តថាប្រទេសនឹងមិនវិលត្រឡប់ទៅរកជម្លោះវិញឡើយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងយុគសម័យសកលភាវូបនីយកម្ម យុទ្ធសាស្ត្រយោធាបានពង្រីកវិសាលភាពដល់វិស័យថ្មីៗដូចជាសង្គ្រាមអ៊ីនធឺណិត (cyber warfare) និងយុទ្ធសាស្ត្រកូនកាត់ (hybrid warfare) ដែលរួមបញ្ចូលការវាយប្រហារតាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងការប្រើប្រាស់ក្រុមប្រដាប់អាវុធមិនមែនរដ្ឋ។ ជម្លោះនៅអ៊ុយក្រែន និងភាពតានតឹងនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងបានធ្វើឱ្យយុទ្ធសាស្ត្រយោធាក្លាយជាប្រធានបទសំខាន់ក្នុងឆាកអន្តរជាតិ។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ការយល់ដឹងអំពីយុទ្ធសាស្ត្រយោធាគឺមានសារៈសំខាន់ ដោយសារប្រទេសកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាសន្តិសុខជាច្រើន ដូចជា ជម្លោះព្រំដែន ការគំរាមកំហែងពីក្រុមឧក្រិដ្ឋជនឆ្លងដែន និងការប្រកួតប្រជែងឥទ្ធិពលរវាងមហាអំណាច។ គេហទំព័រ KhmerPulse តែងយកចិត្តទុកដាក់រាយការណ៍អំពីប្រធានបទទាំងនេះ រួមទាំងសមយុទ្ធយោធា និងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិសុខដែលពាក់ព័ន្ធនឹងកម្ពុជា។