ការវាយប្រហារយោធា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាម Wikipedia ការវាយប្រហារយោធា (Military strike) គឺជាប្រភេទប្រតិបត្តិការយោធាមួយ ដែលជាធម្មតាត្រូវបានដាក់ចូលក្នុងក្រុមធំជាងគេហៅថា ប្រតិបត្តិការយោធាក្រៅពីសង្គ្រាម (Military Operations Other Than War — MOOTW)។ គោលគំនិតនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងកងទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលបានកំណត់និយមន័យផ្លូវការនៅក្នុងឯកសារ Joint Publication 1-02 របស់ក្រសួងការពារជាតិ។

គួរកត់សម្គាល់ថា ការវាយប្រហារយោធាមិនដូចគ្នាទៅនឹងសង្គ្រាមពេញលេញនោះទេ។ វាគឺជាការប្រើកម្លាំងប្រដាប់អាវុធក្នុងកម្រិតមានកំណត់ ដើម្បីសម្រេចគោលដៅជាក់លាក់ ដូចជាការបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធយោធា ការលុបបំបាត់មេដឹកនាំសត្រូវ ឬការទប់ស្កាត់ការគំរាមកំហែងជាបន្ទាន់។ តាមទម្លាប់ ពាក្យនេះច្រើនសំដៅទៅលើប្រតិបត្តិការដែលមានរយៈពេលខ្លី និងមានការដកថយភ្លាមៗក្រោយពីសម្រេចបេសកកម្ម។

និយមន័យ និងលក្ខណៈសំខាន់

តាមការដកស្រង់របស់ Wikipedia ពីឯកសារ Joint Publication 1-02 និយមន័យផ្លូវការត្រូវបានចែកចេញជាពីរប្រភេទធំៗគឺ «strike» និង «raid»៖

• ការវាយប្រហារ (Strike)៖ ជាការវាយប្រហារមួយដើម្បីបំផ្លាញ ឬធ្វើឲ្យខូចខាតគោលដៅ ឬសមត្ថភាពណាមួយ។ ការវាយប្រហារនេះអាចធ្វើឡើងតាមអាកាស តាមសមុទ្រ ឬតាមរយៈការបាញ់មីស៊ីលពីចម្ងាយ។ វាមិនតម្រូវឲ្យមានកងកម្លាំងជើងគោកចូលកាន់កាប់ទឹកដីឡើយ។
• ការវាយឆ្មក់ (Raid)៖ ជាប្រតិបត្តិការមួយដើម្បីដណ្តើមកាន់កាប់តំបន់មួយជាបណ្តោះអាសន្ន។ គោលបំណងរបស់វារួមមាន ការប្រមូលព័ត៌មានសម្ងាត់ ធ្វើឲ្យខ្មាំងវង្វេង ចាប់ខ្លួនបុគ្គលិកឬឧបករណ៍សំខាន់ៗ ឬក៏បំផ្លាញសមត្ថភាពរបស់សត្រូវ។ លក្ខណៈសំខាន់របស់ការវាយឆ្មក់គឺ វាបញ្ចប់ដោយការដកថយដែលបានគ្រោងទុក ពោលគឺកងកម្លាំងមិនស្នាក់នៅកាន់កាប់ទឹកដីនោះយូរអង្វែងទេ។

ភាពខុសគ្នាសំខាន់រវាងទម្រង់ទាំងពីរនេះ ស្ថិតនៅត្រង់ថា ការវាយឆ្មក់ពាក់ព័ន្ធនឹងការជ្រៀតចូលដោយផ្ទាល់ និងការកាន់កាប់បណ្តោះអាសន្ន ខណៈដែលការវាយប្រហារ (strike) ភាគច្រើនជាការវាយប្រហារពីចម្ងាយ។ នៅក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង ការវាយប្រហារយោធាអាចជាការរួមបញ្ចូលគ្នានៃទម្រង់ទាំងពីរ ឬមានការប្រែប្រួលតាមបេសកកម្ម។

ប្រវត្តិ និងឧទាហរណ៍

ប្រភព: Wikipedia

ការវាយប្រហារយោធាមានប្រវត្តិយូរលង់ណាស់មកហើយ តាំងពីសម័យបុរាណដែលកងទ័ពធ្វើការវាយឆ្មក់លើជំរំសត្រូវ។ ប៉ុន្តែនិយមន័យទំនើបត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងសតវត្សទី២០ នៅពេលដែលបច្ចេកវិទ្យាអាកាសចរណ៍ និងមីស៊ីលអនុញ្ញាតឲ្យមានការវាយប្រហារពីចម្ងាយបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ នៅក្នុងបរិបទយោធាអាមេរិក សង្គ្រាមវៀតណាម និងយុគសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់បានជំរុញឲ្យមានការអភិវឌ្ឍគោលលទ្ធិស្តីពីការវាយប្រហារយោធាដែលមានកម្រិត។

ឧទាហរណ៍គួរឲ្យកត់សម្គាល់នៃការវាយប្រហារយោធាបែបទំនើបគឺ ប្រតិបត្តិការ El Dorado Canyon ដែលធ្វើឡើងដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនៅឆ្នាំ១៩៨៦ ប្រឆាំងនឹងប្រទេសលីប៊ី។ តាមការពណ៌នារូបថតពី Wikipedia គោលដៅចម្បងមួយនៃប្រតិបត្តិការនេះគឺការបំផ្លាញយន្តហោះដឹកយោធា Ilyushin Il-76 ចន្លោះពី ៣ ទៅ ៥ គ្រឿង ដែលគេជឿថាអាចប្រើសម្រាប់គាំទ្រសកម្មភាពភេរវកម្ម។ អ្វីដែលធ្វើឲ្យប្រតិបត្តិការនេះក្លាយជាឧទាហរណ៍គំរូនៃការវាយប្រហារយោធាគឺ វាមិនមានគោលដៅផ្លាស់ប្តូររបបរបស់លោកមូអាម៉ា កាដាហ្វី ឬកាន់កាប់ទឹកដីលីប៊ីឡើយ។ គោលដៅគឺដើម្បីបង្ខូចសមត្ថភាពយោធា និងបញ្ជូនសារនយោបាយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងពិភពលោកសព្វថ្ងៃ ការវាយប្រហារយោធានៅតែជាឧបករណ៍គោលនយោបាយដ៏សំខាន់របស់ប្រទេសមហាអំណាច។ ជាញឹកញាប់ យើងឃើញព័ត៌មានអំពីការវាយប្រហារតាមអាកាសនៅក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ដូចជាការវាយប្រហាររបស់អ៊ីស្រាអែលទៅលើទីតាំងយោធាក្នុងប្រទេសស៊ីរី ឬការវាយប្រហារដោយយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើករបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅអាហ្វហ្កានីស្ថាន និងប៉ាគីស្ថាន។ ពាក្យថា «ការវាយប្រហារបែបយោធា» ត្រូវបានប្រើជាទូទៅដោយសារព័ត៌មាន ប៉ុន្តែមានមនុស្សតិចណាស់ដែលយល់ពីនិយមន័យផ្លូវការរបស់វា។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ការយល់ពីភាពខុសគ្នារវាងការវាយប្រហារ និងការវាយឆ្មក់ អាចជួយក្នុងការវិភាគព័ត៌មានសន្តិសុខ និងនយោបាយអន្តរជាតិ។ តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ក៏ធ្លាប់មានបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ជាមួយនឹងការវាយប្រហារយោធាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ហើយការពិភាក្សាអំពីសន្តិសុខសមុទ្រ និងដែនអាកាសនៅតែបន្តពាក់ព័ន្ធរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ ដូច្នេះ ការដឹងពីពាក្យបច្ចេកទេសនេះជួយឲ្យសាធារណជនអាចតាមដានព្រឹត្តិការណ៍ដោយមានការពិចារណាត្រឹមត្រូវ។

ជាចុងក្រោយ ទោះបីជាការវាយប្រហារយោធាជាឧបករណ៍នយោបាយដែលប្រើដោយរដ្ឋក៏ដោយ ក៏វានៅតែបង្កឲ្យមានការជជែកវែកញែកអំពីច្បាប់អន្តរជាតិ សិទ្ធិមនុស្ស និងការស្លាប់របស់ជនស៊ីវិល។ ការយល់ដឹងពីនិយមន័យ និងការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៃពាក្យនេះ គឺជាជំហានដំបូងឆ្ពោះទៅរកការពិភាក្សាប្រកបដោយការស្ថាបនា។