ការជីករ៉ែ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ការជីករ៉ែ គឺជាការទាញយកនូវវត្ថុធាតុដើមភូមិសាស្ត្រ និងរ៉ែពីផ្ទៃផែនដី។ ការជីករ៉ែមានសារៈសំខាន់ជាចាំបាច់ ដើម្បីទទួលបានវត្ថុធាតុភាគច្រើនដែលមនុស្សមិនអាចដាំដុះតាមបែបកសិកម្ម ឬផលិតសិប្បនិម្មិតនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ឬរោងចក្របានឡើយ។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia រ៉ែដែលទទួលបានពីការជីករ៉ែមានច្រើនប្រភេទ ដូចជា លោហធាតុ ធ្យូងថ្ម ថ្មប្រេង ត្បូង ថ្មកំបោរ ដីស ថ្មសំណង់ អំបិលថ្ម ប៉ូតាស្យូម ក្រួស និងដីឥដ្ឋ។ ជាទូទៅ រ៉ែដែលត្រូវជីកយក ត្រូវមានផ្ទុកនូវសារធាតុមានតម្លៃ ដែលអាចស្រង់ចេញ និងលក់ដើម្បីរកប្រាក់ចំណេញ។ Wikipedia បញ្ជាក់បន្ថែមទៀតថា ក្នុងន័យទូលំទូលាយ ការជីករ៉ែក៏គ្របដណ្តប់លើការទាញយកធនធានមិនកកើតឡើងវិញផ្សេងទៀតដូចជា ប្រេងកាត ឧស្ម័នធម្មជាតិ ឬសូម្បីតែទឹកផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia សកម្មភាពជីករ៉ែកើតមាននៅទូទាំងពិភពលោក ជាពិសេសនៅតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយធនធានភូមិសាស្ត្រ។ តំបន់ជីករ៉ែសំខាន់ៗរួមមាន អាមេរិកខាងជើង អាមេរិកខាងត្បូង (ជាពិសេសប្រទេសឈីលី និងប៉េរូ) ទ្វីបអាហ្វ្រិក (ដូចជា សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ អាហ្វ្រិកខាងត្បូង) តំបន់អាស៊ី (ចិន ឥណ្ឌា ឥណ្ឌូនេស៊ី) និងអូស្ត្រាលី។ តាម Wikipedia សហគមន៍ជាច្រើនពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើអាជីពជីករ៉ែ ដែលរួមមានទាំងការងារក្នុងអណ្តូងរ៉ែខ្នាតធំ និងការជីករ៉ែបែបសិប្បកម្ម (artisanal mining) ដែលធ្វើឡើងដោយបុគ្គល ឬក្រុមគ្រួសារតូចៗ។ ការជីករ៉ែបែបសិប្បកម្ម ដែលគេឃើញមាននៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ជាច្រើន ច្រើនតែប្រើប្រាស់ឧបករណ៍សាមញ្ញ និងកម្លាំងពលកម្មដោយដៃ ដូចបានបង្ហាញក្នុងរូបភាពអណ្តូងរ៉ែមាសនៅតង់ហ្សានី។ ទោះបីជាវាផ្តល់ជីវភាពដល់ប្រជាជនក៏ដោយ ការជីករ៉ែសិប្បកម្មក៏ត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយនឹងបញ្ហាសុវត្ថិភាព និងបរិស្ថានផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ប្រវត្តិនៃការជីករ៉ែមានតាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ ដោយមនុស្សសម័យដើមបានជីកយកថ្មដើម្បីធ្វើជាឧបករណ៍ និងអាវុធ។ ភស្តុតាងនៃការជីករ៉ែដំបូងបំផុតត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងប្រទេសអេហ្ស៊ីបបុរាណ ដែលពួកគេបានជីកយករ៉ែមាស និងថ្មសម្រាប់សាងសង់ពីរ៉ាមីត។ នៅសម័យចក្រភពរ៉ូម បច្ចេកទេសជីករ៉ែបានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំង ដោយពួកគេបានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធទឹកដើម្បីបំបែករ៉ែ និងបានអភិវឌ្ឍអណ្តូងរ៉ែមាសនៅតំបន់ដូចជា Dolaucothi នៅ Wales (ដូចបង្ហាញក្នុងរូបភាព)។ Wikipedia បន្ថែមថា នៅសម័យកណ្តាល ការជីករ៉ែប្រាក់ និងដែកបានរីករាលដាលនៅតំបន់អឺរ៉ុបកណ្តាល ដូចជានៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ដែលមានរូងរ៉ែសតវត្សរ៍ទី១២ដល់ទី១៣។ នៅសតវត្សរ៍ទី១៦ លោក Georgius Agricola បានសរសេរសៀវភៅ "De Re Metallica" ដែលជាស្នាដៃសំខាន់មួយក្នុងការចងក្រងចំណេះដឹងអំពីការជីករ៉ែ និងលោហធាតុ។

ក្នុងអំឡុងបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មនៅសតវត្សរ៍ទី១៩ តាម Wikipedia តម្រូវការធ្យូងថ្ម និងលោហធាតុបានកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដែលនាំឱ្យមានការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ ដូចជា ម៉ាស៊ីនចំហាយទឹកសម្រាប់បូមទឹកចេញពីអណ្តូង និងការកែលម្អប្រព័ន្ធខ្យល់ចេញចូល។ ការជីករ៉ែបានក្លាយជាឧស្សាហកម្មធំ ដែលជួលកម្មកររាប់ម៉ឺននាក់ រួមទាំងកុមារផង ដូចមានឯកសារបង្ហាញនៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងអឺរ៉ុប។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ឧស្សាហកម្មជីករ៉ែមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ដោយផ្គត់ផ្គង់វត្ថុធាតុដើមសម្រាប់ឧស្សាហកម្មផ្សេងៗ ចាប់ពីសំណង់ រថយន្ត រហូតដល់គ្រឿងអេឡិចត្រូនិក។ ក្រុមហ៊ុនជីករ៉ែធំៗដូចជា Rio Tinto, BHP, និង Vale ដំណើរការអណ្តូងរ៉ែខ្នាតយក្សនៅទូទាំងពិភពលោក ដូចជាអណ្តូងរ៉ែ Bingham Canyon នៅរដ្ឋ Utah សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលជាអណ្តូងរ៉ែស្ពាន់ធំជាងគេមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ តម្លៃនៃរ៉ែនៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិមានឥទ្ធិពលផ្ទាល់ទៅលើសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសដែលពឹងផ្អែកលើការនាំចេញរ៉ែ។

ផ្នែកវប្បធម៌វិញ តាម Wikipedia ការជីករ៉ែបានបង្កើតនូវសហគមន៍ជីករ៉ែដែលមានអត្តសញ្ញាណផ្ទាល់ខ្លួន ជាមួយនឹងប្រពៃណី ចម្រៀង និងរឿងព្រេងនិទាននានា។ ឧស្សាហកម្មនេះក៏បានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសង្គម ដូចជាការប្រើពលកម្មកុមារនៅសតវត្សរ៍ទី១៩ និងដើមសតវត្សរ៍ទី២០ ដែលជាប្រធានបទនៃកំណែទម្រង់សង្គមនៅពេលក្រោយមក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទសកលបច្ចុប្បន្ន ការជីករ៉ែបានក្លាយជាចំណុចផ្តោតនៃការជជែកវែកញែកអំពីនិរន្តរភាព និងបរិស្ថាន។ តាម Wikipedia ផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានរួមមាន ការហូរច្រោះដី ការបំពុលទឹកដោយអាស៊ីតពីអណ្តូងរ៉ែ (acid mine drainage) ដែលអាចធ្វើឱ្យទន្លេប្រែពណ៌ដូចករណីទន្លេ Rio Tinto នៅប្រទេសអេស្ប៉ាញ និងការបាត់បង់ជីវចម្រុះ។ បញ្ហាសុវត្ថិភាពក៏ជាក្តីបារម្ភធំដែរ ដោយមានគ្រោះថ្នាក់ដូចជាការបាក់ដីក្នុងអណ្តូង ការផ្ទុះឧស្ម័ន និងជំងឺផ្លូវដង្ហើមក្នុងចំណោមកម្មករ។

ទន្ទឹមនឹងនេះ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងអន្តរជាតិដូចជា គំនិតផ្តួចផ្តើមតម្លាភាពឧស្សាហកម្មនិស្សារណកម្ម (EITI) ដែលត្រូវបានលើកឡើងដោយ Wikipedia បានជំរុញឱ្យមានការគ្រប់គ្រងធនធានដោយតម្លាភាព ដើម្បីជៀសវាងអំពើពុករលួយ និងផលប្រយោជន៍ក្រៅប្រព័ន្ធ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីវិស័យជីករ៉ែមានសារៈសំខាន់ ពីព្រោះកម្ពុជាក៏មានសក្តានុភាពរ៉ែមួយចំនួន រួមមាន មាស ត្បូង និងបាសាល់ ដែលតម្រូវឱ្យមានការគ្រប់គ្រងប្រកបដោយការប្រុងប្រយ័ត្ន ដើម្បីផលប្រយោជន៍រយៈពេលវែងរបស់ប្រទេស និងការការពារបរិស្ថាន។