ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការវាយប្រហារដោយមីស៊ីល គឺជាសកម្មភាពយោធាដែលប្រើប្រាស់អាវុធប្រភេទមីស៊ីល ដើម្បីវាយប្រហារទៅលើគោលដៅជាក់លាក់ពីចម្ងាយ។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយអនឡាញ Wikipedia បានឲ្យនិយមន័យថា មីស៊ីលគឺជាអាវុធបាញ់ពីចម្ងាយដែលអាចហោះហើរដោយខ្លួនឯង តាមរយៈម៉ាស៊ីនជំរុញ ដូចជាម៉ាស៊ីនយន្តហោះ ឬគ្រាប់រ៉ុក្កែត។ មីស៊ីលត្រូវបានបំពាក់ក្បាលគ្រាប់ផ្ទុះ ឬប្រភេទគ្រឿងផ្ទុះផ្សេងៗ ហើយអាចត្រូវបានណែនាំដោយប្រព័ន្ធផ្សេងៗ ដូចជា ប្រព័ន្ធតាមរលកវិទ្យុ ឡាស៊ែរ ហ្គីភីអេស (GPS) ឬប្រព័ន្ធអុបទិក ដើម្បីវាយប្រហារគោលដៅបានត្រឹមត្រូវ។

ប្រភេទមីស៊ីលរួមមាន មីស៊ីលបាញ់ពីដីទៅដី (ballistic missiles) មីស៊ីលប្រឆាំងនាវា (anti-ship) មីស៊ីលប្រឆាំងយន្តហោះ (surface-to-air) និងមីស៊ីលឆ្លងទ្វីប (ICBM) ជាដើម។ ពួកវាអាចត្រូវបានបាញ់ចេញពីវេទិការផ្សេងៗ រួមមាន រថយន្តចល័ត នាវាចម្បាំង នាវាមុជទឹក និងយន្តហោះចម្បាំង។ មីស៊ីលទំនើបខ្លះមានសមត្ថភាពផ្លាស់ប្ដូរគន្លងហោះ និងគេចវេសពីប្រព័ន្ធការពារ ដែលធ្វើឲ្យពួកវាជាអាវុធយុទ្ធសាស្ត្រប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

មីស៊ីលបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃសន្តិសុខពិភពលោក ដោយប្រទេសជាច្រើនបានអភិវឌ្ឍកម្មវិធីមីស៊ីលផ្ទាល់ខ្លួន ឬនាំចូលពីបរទេស។ យោងតាម Wikipedia បានឲ្យដឹងថា មានកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិដូចជា ក្រមសីលធម៌ប្រឆាំងការរីកសាយភាយមីស៊ីលឆ្លងទ្វីប (Hague Code of Conduct against Ballistic Missile Proliferation) ដែលបានចុះហត្ថលេខាដោយប្រទេសជាង ១០០ ដើម្បីកាត់បន្ថយការគំរាមពីមីស៊ីលដ៏មានសក្តានុពល។ ប្រទេសដែលមានកម្មវិធីមីស៊ីលធំៗរួមមាន សហរដ្ឋអាមេរិក រុស្ស៊ី ចិន ឥណ្ឌា បារាំង អង់គ្លេស និងកូរ៉េខាងជើង ជាដើម។

មីស៊ីលឆ្លងទ្វីបអាចបាញ់ដល់គោលដៅទូទាំងពិភពលោក ដែលធ្វើឲ្យប្រទេសគ្មានមីស៊ីលការពារត្រូវប្រឈមនឹងការគំរាម។ ប្រព័ន្ធការពារមីស៊ីល ដូចជាប្រព័ន្ធ Patriot និង THAAD ត្រូវបានដាក់ពង្រាយនៅក្នុងតំបន់អាស៊ី ដើម្បីទប់ទល់នឹងការគំរាមពីកូរ៉េខាងជើង និងចិន។ ការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលបានបង្កផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ប្រជាជនស៊ីវិលនៅក្នុងតំបន់ជម្លោះ។ ក្នុងសង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន មីស៊ីលត្រូវបានប្រើដើម្បីវាយប្រហារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល បង្កឲ្យមានវិបត្តិមនុស្សធម៌។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីមិនមានកម្មវិធីមីស៊ីលផ្ទាល់ខ្លួនក៏ដោយ ប៉ុន្តែសក្តានុពលនៃជម្លោះនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាចជះឥទ្ធិពលដល់សន្តិសុខជាតិ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃមីស៊ីលចាប់ផ្ដើមពីគ្រាប់រ៉ុក្កែតដែលប្រើម្សៅកាំភ្លើងនៅក្នុងប្រទេសចិនបុរាណ និងឥណ្ឌា។ យោងតាម Wikipedia កងទ័ពរបស់ Tipu Sultan នៅឥណ្ឌាបានប្រើគ្រាប់រ៉ុក្កែតដែកក្នុងយុទ្ធនាការប្រឆាំងនឹងអង់គ្លេសក្នុងសតវត្សទី១៨។ ក្រោយមក នៅសង្គ្រាមលោកលើកទី១ (១៩១៤-១៩១៨) ការប្រើប្រាស់គ្រាប់រ៉ុក្កែតមានកំរិតតិចតួច។

ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ (១៩៣៩-១៩៤៥) ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់បានអភិវឌ្ឍមីស៊ីល V-1 និង V-2 ដែលត្រូវបានចាត់ទុកជាមីស៊ីលណែនាំដំបូងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ V-1 គឺជាមីស៊ីលប្រភេទ cruise ដើមដំបូង ខណៈ V-2 ជាមីស៊ីល ballistic ដែលអាចបាញ់ដល់ចក្រភពអង់គ្លេស។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម បច្ចេកវិទ្យានេះត្រូវបានយកទៅប្រើដោយមហាអំណាចទាំងសងខាងក្នុងសង្គ្រាមត្រជាក់ ដែលនាំឲ្យមានការប្រកួតប្រជែងផ្នែកមីស៊ីលនុយក្លេអ៊ែរ ដូចជាវិបត្តិកាំជ្រួចគុយបា (Cuban Missile Crisis) នៅឆ្នាំ ១៩៦២។ ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ និង ១៩៦០ សហភាពសូវៀត និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកួតប្រជែងផលិតមីស៊ីលផ្លោងឆ្លងទ្វីប (ICBM) ដែលអាចបាញ់បានចម្ងាយរាប់ពាន់គីឡូម៉ែត្រ។ ការបង្កើតអាវុធនុយក្លេអ៊ែរដែលអាចបំពាក់លើមីស៊ីលទាំងនេះ បានឈានដល់គោលគំនិតនៃ ‘ការបំផ្លាញគ្នាទៅវិញទៅមក’ (Mutually Assured Destruction) ដែលកំណត់ពីស្ថិរភាពនៃសង្គ្រាមត្រជាក់។

សព្វថ្ងៃ មីស៊ីលបានវិវត្តទៅជាអាវុធដ៏មានភាពជាក់លាក់ខ្ពស់ ដោយប្រើប្រព័ន្ធផ្សេងៗដូចបានរៀបរាប់ និងត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងជម្លោះទំនើបជាច្រើន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ឧស្សាហកម្មមីស៊ីលគឺជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃសេដ្ឋកិច្ចការពារជាតិពិភពលោក។ យោងតាមរបាយការណ៍ពីអង្គការសន្តិសុខអន្តរជាតិ ចំណាយលើការផលិតនិងទិញមីស៊ីលមានចំនួនរាប់រយពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំៗ។ មីស៊ីលមួយចំនួនដូចជា BrahMos ដែលជាកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងឥណ្ឌានិងរុស្ស៊ី បង្ហាញពីការវិនិយោគសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធំធេង និងការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា។ មីស៊ីលក៏ជាទំនិញនាំចេញដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រទេសដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក (ឧទាហរណ៍ មីស៊ីល Javelin) និងរុស្ស៊ី។ តម្លៃនៃមីស៊ីលប្រភេទ cruise ដូចជា Tomahawk អាចមានរហូតដល់ ២ លានដុល្លារក្នុងមួយគ្រាប់ ដែលធ្វើឲ្យការប្រើប្រាស់វាជាយុទ្ធនាការយោធាដែលមានតម្លៃថ្លៃ។

ក្នុងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ មីស៊ីលតែងតែត្រូវបានបង្ហាញក្នុងខ្សែភាពយន្តហូលីវូដ ដូចជាភាពយន្តសង្គ្រាម និងរឿងប្រឌិតបែបវិទ្យាសាស្ត្រ ដែលបង្កើតការភ័យខ្លាចចំពោះការវាយប្រហារនុយក្លេអ៊ែរ និងសង្គ្រាមបច្ចេកវិទ្យា។ ការប្រើប្រាស់មីស៊ីលក្នុងជម្លោះពិតប្រាកដបានធ្វើឲ្យមានការជជែកវែកញែកអំពីសីលធម៌ និងច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ ដោយសារតែសក្តានុពលបំផ្លិចបំផ្លាញដ៏ធំធេងរបស់វា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៤-២០២៦ ការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលបានក្លាយជាប្រធានបទសំខាន់នៅក្នុងព័ត៌មានអន្តរជាតិ។ ក្នុងសង្គ្រាមអ៊ុយក្រែន កងទ័ពរុស្ស៊ីបានប្រើមីស៊ីលប្រភេទ cruise និង ballistic ដើម្បីវាយប្រហារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថាមពលរបស់អ៊ុយក្រែន ខណៈដែលប្រទេសលោកខាងលិចបានផ្តល់មីស៊ីលរយៈចម្ងាយឆ្ងាយដល់អ៊ុយក្រែន ដូចជា ATACMS និង Storm Shadow។ ក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ការប្រឈមមុខរវាងអ៊ីស្រាអែល និងក្រុមហាម៉ាសនៅហ្គាហ្សា ក៏ដូចជាក្រុមហ៊ូទីនៅយេម៉ែន បានបង្ហាញពីការប្រើប្រាស់មីស៊ីលប្រឆាំងនាវា និងមីស៊ីលការពារដូចជា Iron Dome របស់អ៊ីស្រាអែល។

កូរ៉េខាងជើងក៏បានបន្តការសាកល្បងមីស៊ីល ballistic ដែលបង្កើនភាពតានតឹងនៅអាស៊ីបូព៌ា។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះមានសារៈសំខាន់ ព្រោះបង្ហាញពីភាពចាំបាច់នៃសន្តិសុខរួមក្នុងអាស៊ាន និងការពឹងផ្អែកលើមហាអំណាចខាងក្រៅ។ អ្នកវិភាគខ្លះបានព្រមានថា ការរីកសាយភាយបច្ចេកវិទ្យាមីស៊ីលអាចបង្កើនហានិភ័យសន្តិសុខសម្រាប់ប្រទេសតូចៗដូចកម្ពុជា។

យ៉ាងណាក្ដី កម្ពុជាបានចូលរួមក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិដើម្បីទប់ស្កាត់ការរីកសាយភាយអាវុធ និងជំរុញដំណោះស្រាយការទូត។