ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ការផ្គត់ផ្គង់មីស៊ីល (missile supply) សំដៅទៅលើដំណើរការផលិត ការលក់ និងការដឹកជញ្ជូនមីស៊ីលគ្រប់ប្រភេទ ដែលរួមមានមីស៊ីលផ្លោង (ballistic missiles) មីស៊ីលបើកបរដោយការណែនាំ (cruise missiles) និងមីស៊ីលការពារដែនអាកាស (air defense missiles) ជាដើម។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ឧស្សាហកម្មមីស៊ីលសកលគឺជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃវិស័យការពារជាតិរបស់ប្រទេសមហាអំណាច ហើយក៏ជាកត្តារង្វាយភូមិសាស្ត្រនយោបាយដ៏សំខាន់ផងដែរ។ ប្រទេសដែលមានសមត្ថភាពផលិតនិងនាំចេញមីស៊ីលរួមមាន សហរដ្ឋអាមេរិក រុស្ស៊ី ចិន បារាំង ចក្រភពអង់គ្លេស និងឥណ្ឌាជាដើម។ ផលិតផលមីស៊ីលទាំងនេះបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងសង្គ្រាមទំនើប ដោយត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ការវាយប្រហារចម្ងាយឆ្ងាយនិងការការពារដែនអាកាស។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

នៅក្នុងផ្នែកភូមិសាស្ត្រ ការផ្គត់ផ្គង់មីស៊ីលប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងតំបន់ដែលមានមូលដ្ឋានឧស្សាហកម្មយោធារឹងមាំ។ វិគីភីឌាបញ្ជាក់ថា អាមេរិកខាងជើង អឺរ៉ុបខាងលិច រុស្ស៊ី និងអាស៊ីបូព៌ា គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលផលិតមីស៊ីលដ៏សំខាន់។ បណ្តាញផ្គត់ផ្គង់លាតសន្ធឹងពីរោងចក្រផលិតរហូតដល់មូលដ្ឋានយោធានៅទូទាំងពិភពលោក ជាពិសេសនៅមជ្ឈិមបូព៌ា និងអាស៊ីខាងត្បូង ដែលជាតំបន់មានភាពតានតឹងខាងសន្តិសុខ។ ចំណែកឯផ្នែកប្រជាជន អ្នកដែលជាប់ទាក់ទងក្នុងវិស័យនេះរួមមានអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រផ្នែករ៉ុកកែត វិស្វករ និងបុគ្គលិកសន្តិសុខជាតិ។ បុគ្គលសំខាន់ៗក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការអភិវឌ្ឍមីស៊ីលរួមមានលោក Wernher von Braun ដែលជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាល្លឺម៉ង់-អាមេរិក និងលោក Sergei Korolev នៃសហភាពសូវៀត។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

តាមវិគីភីឌា ប្រភពដើមនៃមីស៊ីលអាចត្រូវបានតាមដានទៅដល់រ៉ុកកែតដែលប្រើដោយចិនសម័យបុរាណ ប៉ុន្តែមីស៊ីលទំនើបបានចាប់ផ្តើមក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ជាមួយនឹងការអភិវឌ្ឍមីស៊ីល V-2 ដោយអាល្លឺម៉ង់ណាស៊ីក្នុងឆ្នាំ១៩៤៤។ មីស៊ីល V-2 គឺជាមីស៊ីលផ្លោងដំបូងគេដែលអាចហោះបានក្នុងចម្ងាយឆ្ងាយ ហើយបានត្រួសត្រាយផ្លូវសម្រាប់កម្មវិធីមីស៊ីលក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់។ ក្រោយសង្គ្រាម អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាល្លឺម៉ង់ជាច្រើនត្រូវបានជ្រើសរើសដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនិងសហភាពសូវៀត ដើម្បីបន្តការស្រាវជ្រាវមីស៊ីលរបស់ពួកគេ។

ក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ មហាអំណាចទាំងពីរបានប្រកួតប្រជែងគ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការអភិវឌ្ឍមីស៊ីលផ្លោងអន្តរទ្វីប (ICBM) ដែលអាចបំពាក់ក្បាលគ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរ។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា វិបត្តិមីស៊ីលគុយបាក្នុងឆ្នាំ១៩៦២ គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដែលបង្ហាញពីគ្រោះថ្នាក់នៃការដាក់មីស៊ីលនុយក្លេអ៊ែរនៅជិតដែនដីគូប្រជែង។ ក្រោយសង្គ្រាមត្រជាក់ ការរីកសាយភាយនៃមីស៊ីលទៅកាន់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍនិងតួអង្គមិនមែនរដ្ឋបានក្លាយជាកង្វល់សកល។ ដើម្បីទប់ស្កាត់ របបគ្រប់គ្រងបច្ចេកវិទ្យាមីស៊ីល (Missile Technology Control Regime – MTCR) ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៨៧ ដោយមានគោលបំណងកំហិតការរីកសាយភាយនៃមីស៊ីលដែលអាចផ្ទុកក្បាលគ្រាប់អាវុធប្រល័យលោក (WMD)។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច តាមវិគីភីឌា ឧស្សាហកម្មមីស៊ីលគឺជាទីផ្សារដ៏ធំមួយដែលមានតម្លៃរាប់ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ។ ក្រុមហ៊ុនយក្សដូចជា Lockheed Martin, Raytheon Technologies និង MBDA ស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកផ្គត់ផ្គង់មីស៊ីលធំៗរបស់ពិភពលោក។ ការនាំចេញមីស៊ីលជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រទេសដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក រុស្ស៊ី និងបារាំង ហើយក៏បង្កើតការងារជំនាញខ្ពស់រាប់ពាន់កន្លែងផងដែរ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ការចំណាយលើការស្រាវជ្រាវនិងអភិវឌ្ឍមីស៊ីលគឺខ្ពស់ខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យមានតែប្រទេសមហាអំណាចមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះដែលអាចឈរជើងក្នុងទីផ្សារនេះបាន។

ខាងវប្បធម៌ មីស៊ីលបានជ្រាបចូលក្នុងស្មារតីសាធារណៈតាមរយៈភាពយន្ត តន្ត្រី និងអក្សរសិល្ប៍។ ខ្សែភាពយន្តដូចជា "Dr. Strangelove" (ឆ្នាំ១៩៦៤) និង "The Day After" (ឆ្នាំ១៩៨៣) បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីការភ័យខ្លាចនៃសង្គ្រាមនុយក្លេអ៊ែរដែលបង្កឡើងដោយមីស៊ីល។ នៅក្នុងតន្ត្រី បទចម្រៀង "Russians" របស់ Sting ក៏បាននិយាយអំពីការគំរាមកំហែងនៃមីស៊ីលនុយក្លេអ៊ែរផងដែរ។ វិគីភីឌាកត់សម្គាល់ថា មីស៊ីលបានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃកម្លាំងយោធានិងការបំផ្លិចបំផ្លាញ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅបច្ចុប្បន្នកាល ការផ្គត់ផ្គង់មីស៊ីលបានក្លាយជាប្រធានបទសំខាន់ម្តងទៀត ដោយសារតែវិបត្តិនៅអ៊ុយក្រែន ដែលកងទ័ពរុស្ស៊ីនិងអ៊ុយក្រែនបានប្រើប្រាស់មីស៊ីលជាច្រើន។ វិគីភីឌាបានធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពថា សហរដ្ឋអាមេរិកនិងសម្ព័ន្ធមិត្តណាតូបានផ្គត់ផ្គង់មីស៊ីលប្រឆាំងយន្តហោះ Stinger និងមីស៊ីលប្រឆាំងរថក្រោះ Javelin ដល់អ៊ុយក្រែន ខណៈដែលរុស្ស៊ីបានប្រើមីស៊ីលផ្លោង Iskander និងមីស៊ីលបើកបរ Kalibr ។ នៅតំបន់អាស៊ីបូព៌ា តាមវិគីភីឌា កូរ៉េខាងជើងបានបន្តការសាកល្បងមីស៊ីលផ្លោងរបស់ខ្លួន ដែលបង្កើនភាពតានតឹងនៅឧបទ្វីបកូរ៉េ និងជុំវិញពិភពលោក។

ចំណែកឯកម្ពុជា បើទោះបីជាមិនមែនជាផ្នែកនៃការប្រណាំងប្រជែងមីស៊ីលដោយផ្ទាល់ ក៏នៅតែទទួលរងផលប៉ះពាល់ពីភាពតានតឹងនៅក្នុងតំបន់ ជាពិសេសការប្រកួតប្រជែងរវាងមហាអំណាចនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ យោងតាមវិគីភីឌា កម្ពុជាជាប្រទេសមិនមានកម្មវិធីមីស៊ីលប្រកួតប្រជែង ប៉ុន្តែបានចូលរួមក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងអាស៊ានដើម្បីសន្តិសុខតំបន់ ហើយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាតែងតែអំពាវនាវឱ្យមានការដោះស្រាយដោយសន្តិវិធី និងគាំទ្រកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងសកលដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់អាវុធប្រល័យលោក។