ស្វា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា (Wikipedia) “ស្វា” គឺជាឈ្មោះទូទៅដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីសំដៅទៅលើថនិកសត្វស្ទើរទាំងអស់នៅក្នុងអនុរជីវចំណាត់ថ្នាក់ Simiiformes ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសត្វស៊ីមៀន (simians) ។ តាមប្រពៃណី សត្វទាំងឡាយនៅក្នុងក្រុមនេះត្រូវបានចាត់ទុកជាស្វា លើកលែងតែពពួកស្វាធំអេប (apes) ប៉ុណ្ណោះ ។ ដូច្នោះ ស្វាក្នុងន័យនេះគឺជាក្រុមសត្វដែលមិនពេញលេញតាមវគ្គីសាស្ត្រ (paraphyletic) ។ បើទោះបីរាប់បញ្ចូលពពួកអេប (Hominoidea) ក៏ដោយ ក៏ពាក្យ “ស្វា” និង “ស៊ីមៀន” អាចមានន័យដូចគ្នាដែរ ។

ស្វាមានច្រើនប្រភេទ ហើយអាចរកឃើញនៅស្ទើរគ្រប់ទ្វីបដែលមានអាកាសធាតុក្តៅ លើកលែងតែទ្វីបអូស្ត្រាលី និងអង់តាក់ទិក ។ ពួកវាជាសត្វដែលមានសង្គមស្មុគស្មាញ រស់នៅជាហ្វូង និងមានរបបអាហារចម្រុះ ។ តាមវិគីភីឌា ស្វាភាគច្រើនរស់នៅលើដើមឈើ តែប្រភេទខ្លះដូចជា បាប៊ូន (baboon) ច្រើនរស់នៅលើដី ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ដោយយោងតាមវិគីភីឌា ស្វាអាចបែងចែកជាពីរក្រុមធំៗគឺ៖ ស្វាពិភពចាស់ (Old World monkeys) និងស្វាពិភពថ្មី (New World monkeys) ។ ស្វាពិភពចាស់រស់នៅក្នុងទ្វីបអាហ្វ្រិក និងអាស៊ី ហើយរួមមានប្រភេទដូចជា ម៉ាកាក បាប៊ូន និងស្វាឡង់ជួរ (langur) ជាដើម ។ ស្វាក្រុមនេះច្រើនមានកន្ទុយខ្លី ឬគ្មានកន្ទុយសោះ ហើយមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយស្វាអេបជាងស្វាពិភពថ្មី ។

ចំណែកស្វាពិភពថ្មីវិញ រស់នៅក្នុងទ្វីបអាមេរិកកណ្តាល និងអាមេរិកខាងត្បូង ។ ប្រភេទដែលគេស្គាល់ទូទៅរួមមាន ពីងពាង (spider monkey) ស្វាស្វាង (howler monkey) និងម៉ាម៉ូសែត (marmoset) ។ លក្ខណៈពិសេសមួយរបស់ក្រុមនេះគឺ ពួកវាច្រើនមានកន្ទុយវែងដែលអាចប្រើសម្រាប់កាន់តោងបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ។

សរុបមក យោងតាមវិគីភីឌា មានស្វាប្រមាណ ២៦០ ប្រភេទនៅទូទាំងពិភពលោក ។ នៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងប្រទេសកម្ពុជា ស្វាម៉ាកាកគឺជាប្រភេទដែលគេឃើញញឹកញាប់បំផុត ។ ពួកវារស់នៅជាហ្វូងនៅតាមព្រៃ តំបន់ភ្នំ និងសូម្បីនៅក្នុងទីក្រុង ដែលអាចបង្កើតជាទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធរវាងស្វា និងមនុស្ស ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការស្រាវជ្រាវដែលប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងវិគីភីឌា ស្វាមានវត្តមាននៅលើផែនដីអស់រយៈពេលរាប់សិបលានឆ្នាំមកហើយ ។ កំណត់ត្រាហ្វូស៊ីលបង្ហាញថា សត្វស្វាដំបូងបំផុតបានបង្ហាញខ្លួនក្នុងកំឡុងយុគសម័យ Eocene ប្រមាណ ៥៥ លានឆ្នាំមុន ។ ក្រោយមក ពួកវាបានវិវត្តន៍និងពង្រីកទីជម្រកទៅកាន់ទ្វីបផ្សេងៗ ដែលនាំឲ្យមានភាពចម្រុះប្រភេទដូចបច្ចុប្បន្ន ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជឿថា ស្វាពិភពថ្មីបានធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកពីទ្វីបអាហ្វ្រិក ដោយប្រើក្បូនឈើឬព្រៃអណ្តែតទឹក ដែលជាទ្រឹស្តីមួយដែលត្រូវបានគាំទ្រដោយភស្តុតាងហ្វូស៊ីល (យោងតាមវិគីភីឌា) ។

សត្វស្វាក៏មានតួនាទីសំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិដែរ ។ រូបភាពសត្វស្វាលេចឡើងក្នុងសិល្បៈ និងអក្សរសាស្ត្រតាំងពីបុរាណកាល ដូចជារូបគំនូរក្នុងសាត្រាស្លឹករឹត Baburnama ពីសតវត្សរ៍ទី ១៦ ដែលបង្ហាញសត្វស្វាដែលអាចបង្ហាត់ឲ្យធ្វើកលល្បិច ។ នៅសតវត្សរ៍ទី ២០ ស្វាត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រយ៉ាងទូលំទូលាយ ។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៩ អង្គការណាសា (NASA) បានបញ្ជូនស្វារ៉េសស៍ (rhesus macaque) មួយឈ្មោះ “សាំ” (Sam) ទៅកាន់រយៈកម្ពស់ ៨៨៥០០ ម៉ែត្រ ដើម្បីសាកល្បងភាពធន់នឹងលក្ខខណ្ឌអវកាស ដែលជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់មួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអវកាស (តាមរូបថតពីវិគីភីឌា) ។ ក្រៅពីនេះ ស្វាក៏ត្រូវបានប្រើក្នុងការសិក្សាអំពីឥរិយាបទ ជំងឺ និងការអភិវឌ្ឍសារធាតុវេជ្ជសាស្ត្រជាច្រើនទៀត ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សត្វស្វាមានឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រាលជ្រៅលើវប្បធម៌ និងសេដ្ឋកិច្ចរបស់សង្គមមនុស្ស ។ ក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ ព្រះហនុមាន (Hanuman) ដែលមានរូបរាងជាស្វា ត្រូវបានគោរពបូជាថាជានិមិត្តរូបនៃភាពក្លាហាន ស្មោះត្រង់ និងកម្លាំង ។ នៅក្នុងអក្សរសាស្ត្រចិន ស្វាស៊ុនអ៊ូខុង (Sun Wukong) ឬ “ស្វាស្តេច” ជាតួអង្គដ៏ល្បីល្បាញក្នុងរឿង «ដំណើរទៅកាន់ទិសខាងលិច» ។ ខាងសាសនាជេន (Jainism) រូបសំណាកព្រះអភិនន្តនាថក៏មានស្វាជានិមិត្តសញ្ញាដែរ ។ ដូចដែលបានបញ្ជាក់ក្នុងវិគីភីឌា រឿងរាមកេរ្តិ៍ (Reamker) ដែលជាវីរកថាបុរាណរបស់ខ្មែរ ក៏មានតួអង្គស្វាហនុមានជាតួឯកដ៏សំខាន់ដែរ ។

ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចវិញ ស្វាអាចជាធនធានទេសចរណ៍ដ៏មានតម្លៃ ។ តាមរូបថតនៅក្នុងវិគីភីឌា នៅទីក្រុងស្វាយម្ភូណាត (Swayambhunath) ប្រទេសនេប៉ាល់ មានហាងលក់ចំណីអាហារសម្រាប់ស្វា ដើម្បីទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរ ។ នៅតំបន់ខ្លះក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ស្វាត្រូវបានថែរក្សាដោយសហគមន៍ព្រះសង្ឃ ហើយក្លាយជាផ្នែកនៃបទពិសោធន៍ទស្សនាប្រាសាទបុរាណ ។ ផ្ទុយមកវិញ ការពឹងផ្អែកលើវិស័យទេសចរណ៍ក៏អាចនាំឲ្យមានបញ្ហាដូចជា ការឲ្យចំណីខុសប្រក្រតី ដែលធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់សុខភាពសត្វ និងបង្កើនហានិភ័យនៃជម្លោះរវាងមនុស្សនឹងស្វា ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទសង្គមសម័យថ្មី អ្នកអានខ្មែរតែងតែជួបប្រទះនឹងស្វានៅតាមតំបន់ទេសចរណ៍ ដូចជាប្រាសាទអង្គរវត្ត ភ្នំតាម៉ៅ និងកន្លែងផ្សេងទៀត ។ ការបង្កើនចំនួនភ្ញៀវទេសចរ និងការឲ្យចំណីដល់ស្វា បាននាំឲ្យសត្វស្វាបាត់បង់សមត្ថភាពរកចំណីដោយខ្លួនឯង និងមានឥរិយាបទកាន់តែឈ្លានពាន ។ យោងតាមវិគីភីឌា ការដាក់ផ្លាកសញ្ញាហាមឲ្យចំណីសត្វដូចនៅកោះឆាង ប្រទេសថៃ គឺជាវិធានការមួយក្នុងការគ្រប់គ្រងបញ្ហានេះ ។

លើសពីនេះ ស្វាជាច្រើនប្រភេទកំពុងប្រឈមនឹងការគំរាមកំហែងពីការបាត់បង់ទីជម្រកដោយសារការកាប់ព្រៃឈើ ការពង្រីកវិស័យកសិកម្ម និងការបរបាញ់សត្វព្រៃ ។ តាមវិគីភីឌា មានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងអភិរក្សនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីការពារប្រភេទស្វា និងទីជម្រករបស់វា ។ ការយល់ដឹងអំពីស្វាមិនត្រឹមតែជួយការពារជីវចម្រុះប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងរក្សាសុវត្ថិភាពសាធារណៈ និងនិរន្តរភាពនៃវិស័យទេសចរណ៍របស់ប្រទេសផងដែរ ។