ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ការកាន់ទុក្ខ គឺជាការបង្ហាញអារម្មណ៍ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងព្រឹត្តិការណ៍ដ៏ធំមួយក្នុងជីវិតដែលបង្កឲ្យមានទុក្ខសោក ជាពិសេសការបាត់បង់ ។ ការកាន់ទុក្ខជាទូទៅកើតឡើងជាលទ្ធផលពីមរណភាពរបស់បុគ្គលណាម្នាក់ ជាពិសេសមនុស្សជាទីស្រឡាញ់ ។ វាជាបទពិសោធន៍សកលរបស់មនុស្សជាតិ ដែលបង្ហាញតាមរយៈទំនៀមទម្លាប់ ពិធីបុណ្យសព សម្លៀកបំពាក់ និងនិមិត្តសញ្ញាផ្សេងៗ ។ ការកាន់ទុក្ខអាចមានលក្ខណៈផ្ទាល់ខ្លួន ឬជាសមូហភាព ហើយឆ្លុះបញ្ចាំងពីវប្បធម៌ សាសនា និងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់សង្គមនីមួយៗ ។ ក្នុងរយៈពេលជាច្រើនសតវត្សរ៍ មនុស្សជាតិបានបង្កើតពិធីនិងក្បួនច្បាប់យ៉ាងលម្អិត ដើម្បីសម្តែងនូវការបាត់បង់ និងផ្តល់ការគាំទ្រដល់អ្នករស់រានមានជីវិត ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការកាន់ទុក្ខមានលក្ខណៈប្រែប្រួលយ៉ាងទូលំទូលាយ អាស្រ័យលើវប្បធម៌និងតំបន់ភូមិសាស្ត្រ ។ នៅក្នុងសង្គមខ្លះ ការកាន់ទុក្ខត្រូវបានបង្ហាញដោយអ្នកជំនាញដែលត្រូវបានជួលឲ្យយំសោក ដូចជានៅក្នុងប្រពៃណីអេហ្ស៊ីបបុរាណ (ដូចរូបភាព) ។ នៅប្រទេសជប៉ុន ពិធីបុណ្យសពជារឿយៗរួមបញ្ចូលការរៀបចំផ្កាដ៏ល្អិតល្អន់ និងពិធីសាសនាស្មុគស្មាញ ។ តាម Wikipedia ទំនៀមទម្លាប់កាន់ទុក្ខនៅទ្វីបអឺរ៉ុប ជាពិសេសក្នុងរាជវង្សានុវង្ស បានកំណត់ច្បាប់តឹងរឹងស្តីពីសម្លៀកបំពាក់ រួមទាំងពណ៌ខ្មៅ រយៈពេលនៃការកាន់ទុក្ខ និងគ្រឿងអលង្ការកាន់ទុក្ខ ។ គួរកត់សម្គាល់ថា នៅប្រទេសហូឡង់ មហាក្សត្រិយានីវីលីមីណា (Queen Wilhelmina) បានពាក់សម្លៀកបំពាក់ពណ៌ស ដើម្បីកាន់ទុក្ខព្រះស្វាមីក្នុងឆ្នាំ១៩៣៤ ដែលជាទំនៀមខុសពីការស្លៀកពណ៌ខ្មៅទូទៅ ។ សូម្បីតែកុលសម្ព័ន្ធមីងហ្គ្រេលៀន (Mingrelians) នៅហ្សកហ្ស៊ី ក៏មានទំនៀមទម្លាប់សោកសៅដាច់ដោយឡែកពីគ្នាដែរ ដូចគំនូរឆ្នាំ១៨៨៤ បានបង្ហាញ ។ ភាពចម្រុះទាំងនេះបញ្ជាក់ថា ការកាន់ទុក្ខជាផ្នែកមួយដែលមិនអាចខ្វះបាននៃអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌នីមួយៗ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ការកាន់ទុក្ខមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការកសាងសង្គម និងការរក្សានូវកេរដំណែល ។ Wikipedia បានកត់សម្គាល់ថា នៅចក្រភពអង់គ្លេសសម័យព្រះនាងវិចតូរៀ (សតវត្សរ៍ទី១៩) ការកាន់ទុក្ខបានក្លាយជាក្រមសីលធម៌ដ៏ស្មុគស្មាញ ជាពិសេសសម្រាប់ស្ត្រីមេម៉ាយ ដែលត្រូវស្លៀកពណ៌ខ្មៅទាំងស្រុង និងជៀសវាងសកម្មភាពសង្គមអស់រយៈពេលយ៉ាងតិច១ឆ្នាំ ។ ព្រះមហាក្សត្រិយានីវិចតូរៀ ផ្ទាល់បានពាក់ពណ៌ខ្មៅអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍ បន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គតរបស់ព្រះស្វាមីព្រះអង្គម្ចាស់អាល់បឺត ក្នុងឆ្នាំ១៨៦១ ។ មិនត្រឹមតែនៅអឺរ៉ុបប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែនៅអាមេរិកឡាទីន ព្រះចៅអធិរាជពេដ្រូទី២ នៃប្រេស៊ីល និងព្រះភគិនីរបស់ព្រះអង្គ ក៏បានស្លៀកសម្លៀកបំពាក់កាន់ទុក្ខយ៉ាងឱឡារិក ដូចបានបង្ហាញក្នុងគំនូររបស់ Félix Taunay នាឆ្នាំ១៨៣៤ ។ រូបភាពប្រវត្តិសាស្ត្រមួយទៀតបង្ហាញពីម្ចាស់ក្សត្រី Catherine de' Medici នៃបារាំង ក្នុងសម្លៀកបំពាក់មេម៉ាយនាទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៥៦០ ដែលជាសក្ខីភាពពីការគោរពតាមប្រពៃណីរបស់រាជវង្សនៅអឺរ៉ុបសម័យនោះ ។ ទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រក៏បានថតទុកនូវពិធី "ដំណេកក្នុងព្រះមរណៈ" (lying in state) សម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រីអេស្ប៉ាញ ក្នុងឆ្នាំ១៦៨៩ ដែលពោរពេញដោយការតុបតែងដ៏អស្ចារ្យ និងជានិមិត្តរូបនៃអំណាចនិងការគោរពចំពោះអ្នកស្លាប់ ។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិល (ឆ្នាំ១៨៦១-១៨៦៥) ការស្លៀកសម្លៀកបំពាក់កាន់ទុក្ខក៏បានក្លាយជាទស្សនីយភាពធម្មតា ដូចបានបង្ហាញតាមរយៈរូបថតក្មេងស្រីកាន់រូបថតឪពុកដែលបានទទួលមរណភាពក្នុងសមរភូមិ ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការកាន់ទុក្ខបានបង្កើតឲ្យមានវិស័យសេដ្ឋកិច្ចមួយដ៏ធំ ជាពិសេសនាសតវត្សរ៍ទី១៩ និងដើមសតវត្សរ៍ទី២០ ។ យោងតាមរូបភាពប្រវត្តិសាស្ត្រពី Wikipedia ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មសម្រាប់ "សម្លៀកបំពាក់កាន់ទុក្ខសម័យវិចតូរៀ" បានបង្ហាញពីការផ្គត់ផ្គង់សម្លៀកបំពាក់ពណ៌ខ្មៅ និងគ្រឿងបន្ថែមដូចជា មួក ស្បៃមុខ និងគ្រឿងអលង្ការកាន់ទុក្ខ (mourning jewelry) ដែលធ្វើពីត្បូងខ្មៅ ឬសក់របស់អ្នកស្លាប់ ។ សម្លៀកបំពាក់កាន់ទុក្ខដែលបានរក្សាទុកនៅសារមន្ទីរទំនៀមទម្លាប់បុណ្យសព (Museum of Funeral Customs) ប្រចាំឆ្នាំ១៨៦៧ ក៏បញ្ជាក់ពីភាពចាំបាច់ខាងពាណិជ្ជកម្មនេះដែរ ។ គ្រឿងអលង្ការកាន់ទុក្ខ ដូចជាខ្សែក ឬខ្សែដៃធ្វើពីសក់របស់អ្នកស្លាប់ មានប្រជាប្រិយភាពខ្លាំង ដ្បិតវាត្រូវបានចាត់ទុកជានិមិត្តសញ្ញានៃការចងចាំដ៏អស់កល្ប ។ ផ្នែកវប្បធម៌ ការកាន់ទុក្ខបានជះឥទ្ធិពលដល់សិល្បៈជាច្រើន ដូចជាគំនូរ "Ragamuffins" ដែលពណ៌នាក្មេងកំព្រាពាក់ខ្សែដៃខ្មៅធ្វើពីក្រណាត់ ដើម្បីសម្គាល់ការកាន់ទុក្ខម្តាយរបស់ពួកគេ ។ តន្ត្រី អក្សរសិល្ប៍ និងប្រពៃណីមាត់ក៏ជាមធ្យោបាយសម្រាប់ក្រុមគ្រួសារនិងសហគមន៍ក្នុងការរំលឹកនិងចែករំលែកទុក្ខសោករួមគ្នា ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងយុគសម័យទំនើប ការកាន់ទុក្ខនៅតែដើរតួនាទីស្នូលក្នុងសង្គម ទាំងក្នុងកម្រិតបុគ្គល និងថ្នាក់ជាតិ ។ ការកាន់ទុក្ខថ្នាក់ជាតិ (state mourning) ត្រូវបានប្រកាសក្នុងឱកាសមរណភាពនៃឥស្សរជនសំខាន់ៗ ដូចជាករណីព្រះមហាក្សត្រភូមិពល នៃប្រទេសថៃ ដែលសោយទីវង្គតនៅខែតុលា ឆ្នាំ២០១៦ បណ្តាលឲ្យមានការបង្ហូតទង់ជាតិពាក់កណ្តាលដើម និងការស្លៀកពណ៌ខ្មៅទូទាំងប្រទេសអស់រយៈពេលមួយឆ្នាំ ។ Wikipedia ក៏បានចងក្រងរូបភាពស្ត្រីកាន់ទុក្ខនៅក្នុងពិធីបញ្ចុះសពឡើងវិញនូវជនរងគ្រោះនៃរបបប្រល័យពូជសាសន៍នៅ Srebrenica ប្រទេសបូស្នី ដែលជាសក្ខីភាពនៃការឈឺចាប់រួមនិងការចងចាំប្រវត្តិសាស្ត្រ ។ ទំនៀមទម្លាប់កាន់ទុក្ខទាំងនេះផ្តល់ឱកាសឲ្យសហគមន៍រួមគ្នាបង្ហាញការគោរព និងទទួលស្គាល់ការបាត់បង់ ដែលជាផ្នែកសំខាន់នៃការយកឈ្នះទុក្ខសោក ។