ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមវិគីភីឌា ឃាតកម្ម គឺជាការសម្លាប់មនុស្សម្នាក់ទៀតដោយខុសច្បាប់ ដោយគ្មានយុត្តិការណ៍ ឬលេសត្រឹមត្រូវ ហើយត្រូវបានប្រព្រឹត្តដោយចេតនាចាំបាច់ ដូចដែលបានកំណត់ដោយច្បាប់នៅក្នុងយុត្តាធិការជាក់លាក់មួយ (ពោលគឺដែនសមត្ថកិច្ចច្បាប់របស់ប្រទេស ឬតំបន់នីមួយៗ)។ និយមន័យនេះបង្ហាញថា ឃាតកម្មមិនមែនជាគំនិតដែលមានអត្ថន័យដូចគ្នាទាំងស្រុងនៅគ្រប់ទីកន្លែងនោះទេ។

ឃាតកម្មស្ថិតក្នុងក្រុមធំនៃការសម្លាប់មនុស្សខុសច្បាប់ ដែលរួមមានទម្រង់ផ្សេងៗទៀតផង។ អ្វីដែលធ្វើឱ្យឃាតកម្មខុសពីការសម្លាប់មនុស្សខុសច្បាប់ប្រភេទផ្សេង គឺស្ថានភាពផ្លូវចិត្ត និងចេតនារបស់ជនល្មើស ដោយច្បាប់នៃយុត្តាធិការនីមួយៗកំណត់ចេតនានេះខុសៗគ្នា។ ដូច្នេះ អ្វីដែលត្រូវបានចាត់ទុកជាឃាតកម្មនៅប្រទេសមួយ អាចទទួលការវិនិច្ឆ័យខុសគ្នានៅប្រទេសមួយទៀត។

និយមន័យ និងលក្ខណៈផ្លូវច្បាប់

តាមវិគីភីឌា ធាតុផ្សំសំខាន់ៗនៃឃាតកម្មរួមមាន៖ ការសម្លាប់មនុស្សម្នាក់ទៀត ភាពខុសច្បាប់នៃទង្វើ និងចេតនាចាំបាច់ដែលច្បាប់កំណត់។ លក្ខខណ្ឌថា "គ្មានយុត្តិការណ៍ ឬលេសត្រឹមត្រូវ" មានន័យថា ប្រសិនបើការសម្លាប់មានហេតុផលស្របច្បាប់ នោះការសម្លាប់នោះមិនត្រូវបានចាត់ទុកជាឃាតកម្មទេ។

ចំណុចដែលវិគីភីឌាលើកឡើងយ៉ាងច្បាស់ គឺស្ថានភាពផ្លូវចិត្តរបស់ជនល្មើស ដែលអាចបែងចែកឃាតកម្មចេញពីទម្រង់ផ្សេងទៀតនៃការសម្លាប់មនុស្សខុសច្បាប់ អាស្រ័យលើយុត្តាធិការ។ ការសម្លាប់មនុស្សដែលកើតឡើងដោយគ្មានចេតនាអាក្រក់ គឺខុសពីឃាតកម្ម។ វិគីភីឌាលើកឧទាហរណ៍ដូចជា ករណីដែលកើតឡើងដោយសារការញុះញង់ដ៏សមហេតុផល ឬការចុះខ្សោយសមត្ថភាពផ្លូវចិត្ត ដែលជាការសម្លាប់មនុស្សដោយចេតនា ប៉ុន្តែគ្មានចេតនាអាក្រក់។

ចំណែកការសម្លាប់មនុស្សដោយអចេតនា ដែលច្បាប់នៅកន្លែងខ្លះទទួលស្គាល់ គឺជាការសម្លាប់ដែលគ្មានចេតនាកំហុសទាល់តែសោះ លើកលែងតែចេតនាកំហុសកម្រិតស្រាលបំផុត ដូចជាការធ្វេសប្រហែស ឬការមិនខ្វល់ខ្វាយពីផលវិបាក។ សរុបមក ការវិនិច្ឆ័យថាទង្វើណាមួយជាឃាតកម្ម ឬជាការសម្លាប់មនុស្សប្រភេទផ្សេង គឺពឹងផ្អែកលើចេតនា ស្ថានភាពផ្លូវចិត្ត និងនិយមន័យច្បាប់នៃយុត្តាធិការជាក់លាក់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រធានបទអំពីឃាតកម្មបានបង្ហាញខ្លួនក្នុងសិល្បៈ សាសនា និងវប្បធម៌របស់មនុស្សជាតិតាំងពីយូរយារមកហើយ។ ឧទាហរណ៍ គំនូររបស់លោក Peter Paul Rubens ដែលគូរឡើងប្រហែលឆ្នាំ ១៦០០ បានពណ៌នាអំពីការដែលកាអ៊ីនសម្លាប់អេបិល ដែលជារឿងរ៉ាវដ៏ល្បីល្បាញមួយស្តីពីអំពើសម្លាប់មនុស្ស។

ការដែលរឿងបែបនេះត្រូវបានសិល្បករល្បីៗយកមកគូរជាស្នាដៃសិល្បៈ បង្ហាញថាមនុស្សជាតិបានចាប់អារម្មណ៍ចំពោះសំណួរអំពីអំពើសម្លាប់មនុស្សតាំងពីយូរយារណាស់មកហើយ។ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ប្រព័ន្ធច្បាប់នៃយុត្តាធិការនីមួយៗបានកំណត់អត្ថន័យ និងលក្ខខណ្ឌនៃឃាតកម្មដោយឡែកពីគ្នា ដូចដែលវិគីភីឌាបានពន្យល់។

វប្បធម៌ និងសង្គម

ប្រភព: Wikipedia

ឃាតកម្មមិនត្រឹមតែជាបញ្ហាច្បាប់ប៉ុណ្ណោះទេ តែក៏ជាបាតុភូតសង្គមមួយផងដែរ។ ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ការសម្លាប់មនុស្សត្រូវបានប្រព្រឹត្តក្នុងបរិបទផ្សេងៗគ្នា រួមទាំងករណីដែលពាក់ព័ន្ធនឹងក្រុម ឬសហគមន៍ជាក់លាក់។

តាមរូបភាពដែលភ្ជាប់ក្នុងវិគីភីឌា នៅដើមសតវត្សទី ១៩ ក្រុមមួយដែលគេស្គាល់ថា Thugs ត្រូវបានបង្ហាញថាកំពុងច្របាច់កអ្នកធ្វើដំណើរម្នាក់នៅលើផ្លូវហាយវេ។ ករណីនេះជាឧទាហរណ៍មួយដែលបង្ហាញថា ការសម្លាប់មនុស្សអាចកើតឡើងដោយក្រុមមនុស្ស មិនមែនតែដោយបុគ្គលម្នាក់ឯងនោះទេ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ពាក្យ "ឃាតកម្ម" នៅតែជាគន្លឹះនៅក្នុងប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ព្រហ្មទណ្ឌ និងការពិភាក្សាសាធារណៈនៅទូទាំងពិភពលោក ព្រោះការចាត់ទុកទង្វើមួយជាឃាតកម្ម មានផលវិបាកផ្លូវច្បាប់ខុសពីការសម្លាប់មនុស្សប្រភេទផ្សេង។ តាមវិគីភីឌា ការវិនិច្ឆ័យនេះពឹងផ្អែកលើចេតនា និងស្ថានភាពផ្លូវចិត្តរបស់ជនល្មើស ដូចជាករណីការញុះញង់ដ៏សមហេតុផល ឬការចុះខ្សោយសមត្ថភាពផ្លូវចិត្ត ដែលអាចធ្វើឱ្យទង្វើនោះមិនត្រូវបានចាត់ទុកជាឃាតកម្ម។

នៅកម្រិតអន្តរជាតិ ទិន្នន័យរបស់ UNODC ស្តីពីអត្រាឃាតកម្មក្នុងចំណោមប្រជាជន ១០០,០០០ នាក់ (ឆ្នាំ ២០១១) បង្ហាញថាបញ្ហានេះត្រូវបានតាមដាន និងប្រៀបធៀបគ្នារវាងប្រទេស និងតំបន់នានានៅលើពិភពលោក។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា និងក្នុងសហគមន៍ខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស ការយល់ដឹងអំពីនិយមន័យឃាតកម្ម និងភាពខុសគ្នារវាងយុត្តាធិការ មានប្រយោជន៍សម្រាប់ការអានព័ត៌មានឧក្រិដ្ឋកម្ម និងការកាត់ទោស ដែលរាយការណ៍ដោយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនានា។