ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ឃាតកម្ម (Murder) គឺជាការសម្លាប់មនុស្សដោយខុសច្បាប់ ដោយគ្មានហេតុផលត្រឹមត្រូវ ឬការលើកលែងស្របច្បាប់ ហើយប្រព្រឹត្តដោយចេតនាអាក្រក់ (malice aforethought) ដូចបានកំណត់ដោយច្បាប់ក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចនីមួយៗ។ តាមការពន្យល់ពីវិគីភីឌា ឃាតកម្មខុសពីបទមនុស្សឃាតដោយអចេតនា (manslaughter) ដែលជាការសម្លាប់ដោយគ្មានចេតនាអាក្រក់ ដូចជាករណីមនុស្សឃាតដោយស្ម័គ្រចិត្ត (voluntary manslaughter) ដែលបណ្តាលមកពីការបង្កហេតុសមហេតុផល ឬការថយចុះសមត្ថភាពផ្លូវចិត្ត។ ចំណែកឯមនុស្សឃាតដោយអចេតនា (involuntary manslaughter) គឺជាការសម្លាប់ដែលខ្វះចេតនាអាក្រក់ស្ទើរតែទាំងស្រុង ដោយមានត្រឹមតែការធ្វេសប្រហែសយ៉ាងខ្លាំង (recklessness) ប៉ុណ្ណោះ។

នៅតាមប្រទេសជាច្រើន ឃាតកម្មត្រូវបានបែងចែកជាកម្រិត ដូចជាឃាតកម្មកម្រិតទីមួយ (first-degree) ដែលមានការគ្រោងទុកជាមុន និងឃាតកម្មកម្រិតទីពីរ (second-degree) ដែលគ្មានការគ្រោងទុក។ ប៉ុន្តែនិយមន័យពិតប្រាកដខុសៗគ្នាតាមប្រព័ន្ធច្បាប់នីមួយៗ។ ការសម្លាប់ដោយស្របច្បាប់ ដូចជាការសម្លាប់ដើម្បីការពារខ្លួន ឬការប្រហារជីវិតតាមច្បាប់ មិនត្រូវបានចាត់ទុកជាឃាតកម្មឡើយ។ និមិត្តរូបនៃឃាតកម្មបានលេចឡើងក្នុងស្នាដៃសិល្បៈតាំងពីបុរាណ រួមទាំងគំនូរ«កាអ៊ីនសម្លាប់អាបិល» ដែលជាឧក្រិដ្ឋកម្មដំបូងក្នុងគម្ពីរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមរយៈតារាងអត្រាមនុស្សឃាតដែលបានបោះពុម្ពដោយ UNODC សម្រាប់ឆ្នាំ២០១១ អាចឃើញថា ការចែកចាយឃាតកម្មមានលក្ខណៈខុសៗគ្នាតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រ។ តំបន់ដែលមានអត្រាខ្ពស់រួមមានអាមេរិកកណ្តាល និងអាមេរិកខាងត្បូង ក៏ដូចជាបណ្តាប្រទេសនៅអាហ្វ្រិកខាងកើត និងខាងត្បូង។ រីឯទ្វីបអឺរ៉ុប និងអាស៊ី មានអត្រាមនុស្សឃាតទាបជាង។ យោងតាម UNODC កត្តាដែលជះឥទ្ធិពលដល់អត្រានេះរួមមាន កម្រិតនៃការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច វិសមភាពសង្គម និងប្រសិទ្ធភាពនៃប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ឃាតកម្មគឺជាបាតុភូតដែលមនុស្សជាតិបានជួបប្រទះតាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ។ នៅក្នុងអរិយធម៌ដំបូងៗ ការសម្លាប់មនុស្សត្រូវបានហាមឃាត់តាមរយៈក្រមច្បាប់ដូចជាក្រមហាមូរ៉ាប៊ី និងច្បាប់ម៉ូសេ ដែលបានកំណត់ទោសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ នៅសម័យកណ្តាល ឃាតកម្មត្រូវបានកាត់ទោសដោយការប្រហារជីវិត ឬការកាត់ដៃជើង។

នៅសតវត្សទី១៩ ក្រុមថាក់ (Thugs) ដែលជាក្រុមចោរប្លន់នៅឥណ្ឌា បានធ្វើឃាតកម្មអ្នកដំណើរដោយការច្របាច់ក ដើម្បីប្លន់ទ្រព្យសម្បត្តិ ហើយសកម្មភាពរបស់ពួកគេត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ រូបភាពពី Wikipedia បង្ហាញពីឧបាយកលរបស់ក្រុមនេះ។ ការអភិវឌ្ឍច្បាប់ជាបន្តបន្ទាប់បានធ្វើឲ្យនិយមន័យនៃឃាតកម្មកាន់តែច្បាស់លាស់ និងបែងចែកឲ្យដាច់ពីបទល្មើសដទៃ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ឃាតកម្មជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ច តាមរយៈការបាត់បង់ជីវិត ការកាត់បន្ថយផលិតភាព ការចំណាយលើការស៊ើបអង្កេត ការកាត់ក្តី និងការជាប់ពន្ធនាគារ។ អង្គការអន្តរជាតិដូចជាធនាគារពិភពលោក និង UNODC បានលើកឡើងថា អំពើហិង្សារួមទាំងឃាតកម្ម ធ្វើឲ្យសង្គមបាត់បង់ធនធានយ៉ាងច្រើន។

នៅក្នុងវប្បធម៌ ឃាតកម្មធ្វើជាប្រធានបទដ៏សំខាន់ក្នុងអក្សរសាស្ត្រ ល្ខោន និងភាពយន្ត។ ពីរឿងខ្មោចរបស់សេកស្ពៀរ (Shakespeare) រហូតដល់ភាពយន្តបែបឧក្រិដ្ឋកម្មទំនើប ឃាតកម្មជាធាតុដែលទាក់ទាញអារម្មណ៍មនុស្ស និងឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្មុគស្មាញនៃសីលធម៌ យុត្តិធម៌ និងចិត្តវិទ្យាមនុស្ស។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ន ឃាតកម្មនៅតែជាបញ្ហាសកលដែលទាក់ទិននឹងសន្តិភាព និងសន្តិសុខ។ អង្គការសហប្រជាជាតិ តាមរយៈ UNODC បានកំណត់គោលដៅកាត់បន្ថយអំពើហិង្សាគ្រប់ទម្រង់ រួមទាំងឃាតកម្ម ដែលជាផ្នែកមួយនៃគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព (SDGs)។ ព័ត៌មានអំពីករណីឃាតកម្មល្បីៗ ដូចជាករណីឃាតកម្មអ្នកកាសែត អ្នកនយោបាយ ឬជនស្លូតត្រង់ តែងតែទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ពីសាធារណជនទូទាំងពិភពលោក រួមទាំងនៅប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។ ករណីឃាតកម្មដែលកើតចេញពីអំពើហិង្សាដោយកាំភ្លើង ឬជម្លោះប្រដាប់អាវុធ តែងតែជាប្រធានបទដែលសារព័ត៌មានអន្តរជាតិតាមដាន និងចេញផ្សាយជាបន្តបន្ទាប់។