សេវាជាតិ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

សេវាជាតិគឺជាប្រព័ន្ធនៃសេវាកម្មរដ្ឋាភិបាលដែលជាកាតព្វកិច្ច ឬស្ម័គ្រចិត្ត ដែលភាគច្រើនជាសេវាកម្មយោធា។ តាមវិគីភីឌា ពាក្យថា «national service» មានប្រភពចេញពីច្បាប់ស្តីពីសេវាជាតិឆ្នាំ១៩៣៩ របស់ចក្រភពអង់គ្លេស (National Service Act 1939)។ ការជ្រើសយុទ្ធជនជាកាតព្វកិច្ច ឬកុងស៍គ្រីបស្យុង (conscription) គឺជាទម្រង់ចម្បងនៃសេវាជាតិនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន។ ជាទូទៅ សេវាជាតិអាចមានទម្រង់ផ្សេងៗ ចាប់ពីការបម្រើក្នុងជួរកងទ័ពរហូតដល់ការបម្រើសាធារណៈដែលមិនមែនយោធា ដូចជាការងារអភិវឌ្ឍន៍សហគមន៍ជាដើម។ ប្រទេសជាច្រើនបានអនុវត្តប្រព័ន្ធនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងនៅបន្តរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ដោយមានគោលដៅពង្រឹងសន្តិសុខជាតិ និងបណ្តុះស្មារតីជាតិនិយម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការអនុវត្តសេវាជាតិមានការប្រែប្រួលតាមតំបន់។ នៅអឺរ៉ុប ប្រទេសដូចជាស្វ៊ីស ន័រវែក និងក្រិក បានរក្សាកាតព្វកិច្ចយោធាជាកាតព្វកិច្ច។ នៅអាស៊ី កូរ៉េខាងត្បូង សិង្ហបូរី និងអ៊ីស្រាអែល មានប្រព័ន្ធសេវាជាតិយ៉ាងតឹងរឹងសម្រាប់យុវជន។ នៅអាមេរិកឡាទីន ប្រទេសគុយបាក៏បានរក្សាកាតព្វកិច្ចយោធារយៈពេលពីរឆ្នាំដែរ ចំណែកនៅអាហ្វ្រិក ប្រទេសអេរីទ្រា និងអេត្យូពី ក៏មានប្រព័ន្ធប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ ចំពោះប្រជាជនដែលទទួលឥទ្ធិពល ភាគច្រើនគឺយុវជនប្រុសដែលមានអាយុចន្លោះពី១៨ឆ្នាំដល់៣០ឆ្នាំ។ ប្រទេសខ្លះដូចជាអ៊ីស្រាអែល និងន័រវែក បានបញ្ចូលស្ត្រីផងដែរ។ រយៈពេលនៃការបម្រើមានចាប់ពីពីរបីខែរហូតដល់ពីរឆ្នាំ ឬយូរជាងនេះ អាស្រ័យលើប្រទេសនីមួយៗ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសេវាជាតិមានឫសគល់យូរលង់។ ក្នុងសម័យបុរាណ ប្រទេសជាច្រើនមានកាតព្វកិច្ចឲ្យពលរដ្ឋប្រុសចូលបម្រើក្នុងកងទ័ពដើម្បីការពារជាតិ។ ប៉ុន្តែ ការជ្រើសយុទ្ធជនជាកាតព្វកិច្ចទ្រង់ទ្រាយធំបានលេចចេញក្នុងសម័យទំនើប ដោយចាប់ផ្តើមពីសម័យបដិវត្តន៍បារាំង ជាមួយនឹងគោលនយោបាយ «levée en masse» ដែលកៀរប្រជាជនទាំងមូលឲ្យចូលបម្រើ។ នៅសតវត្សទី១៩ ប្រទេសជាច្រើននៅអឺរ៉ុបបានបង្កើតប្រព័ន្ធកាតព្វកិច្ចយោធាជាផ្លូវការ។ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ និងទី២ ការប្រមូលទាហានជាកាតព្វកិច្ចបានក្លាយជាសកល។ តាមវិគីភីឌា ពាក្យ «national service» ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយច្បាប់ស្តីពីសេវាជាតិឆ្នាំ១៩៣៩ របស់ចក្រភពអង់គ្លេស ដែលបានណែនាំកាតព្វកិច្ចយោធាដំបូងក្នុងពេលសន្តិភាព ហើយបានបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៦០។ ការចាប់ជ្រើសដោយបង្ខំដូចជាប្រព័ន្ធ «ការចាប់ក្រុម» (press gang) នៅប្រទេសអង់គ្លេសសតវត្សទី១៨ ក៏ជាឧទាហរណ៍ដំបូងមួយនៃការប្រមូលមនុស្សចូលបម្រើយោធាដែរ។ ក្រោយសង្គ្រាមត្រជាក់ ប្រទេសលោកខាងលិចជាច្រើនបានលប់ចោលការជ្រើសយុទ្ធជនជាកាតព្វកិច្ច ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិកនៅឆ្នាំ១៩៧៣ បារាំងនៅឆ្នាំ១៩៩៦ និងអាល្លឺម៉ង់នៅឆ្នាំ២០១១។ ប្រទេសប៊ែលហ្ស៊ិក និងហូឡង់ក៏បានលប់ចោលនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ដែរ។ ប៉ុន្តែស្ថាប័ននេះនៅតែមាននៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន ហើយថ្មីៗនេះ ប្រទេសខ្លះបានស្តារវាឡើងវិញដោយសារការគំរាមកំហែងសន្តិសុខ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

សេវាជាតិមានឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌យ៉ាងសំខាន់។ តាមផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ការថែទាំកងទ័ពតាមរយៈការជ្រើសយុទ្ធជនមានទាំងចំណាយថវិការដ្ឋដ៏ច្រើន និងការបាត់បង់ឱកាសសម្រាប់យុវជនក្នុងការសិក្សាឬបង្កើតអាជីព។ អ្នកគាំទ្រអះអាងថា សេវាជាតិផ្តល់ជំនាញ និងវិន័យដែលអាចជួយពង្រឹងកម្លាំងពលកម្ម និងបង្កើតកម្លាំងបម្រុងដ៏រឹងមាំប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពចំណាយ។ ទាក់ទងនឹងវប្បធម៌ កាតព្វកិច្ចយោធាជារឿយៗត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាមធ្យោបាយដើម្បីពង្រឹងភាពជាតិ និងសាមគ្គីភាពសង្គម។ ប៉ុន្តែវាក៏អាចបង្កឱ្យមានភាពមិនពេញចិត្តផងដែរ ដោយសារការរើសអើងដោយអយុត្តិធម៌ ឬការតវ៉ាពីអ្នកប្រឆាំងខាងមនសិការ។ ប្រទេសជាច្រើនបានផ្តល់ជម្រើសសេវាជាតិស៊ីវិលសម្រាប់អ្នកមិនអាចបម្រើយោធាដោយសារជំនឿសាសនា ឬសីលធម៌។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នាពេលបច្ចុប្បន្ន សេវាជាតិកំពុងក្លាយជាប្រធានបទពិភាក្សាឡើងវិញនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។ ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន បានជំរុញឲ្យប្រទេសសមាជិកណាតូមួយចំនួន ដូចជាស៊ុយអែត និងលីទុយអានី បានស្តារការជ្រើសយុទ្ធជនជាកាតព្វកិច្ចឡើងវិញ។ នៅអាស៊ី ប្រទេសជិតខាងដូចជាថៃ និងមីយ៉ាន់ម៉ា ក៏មានប្រព័ន្ធកាតព្វកិច្ចយោធាយ៉ាងសកម្មផងដែរ ហើយក្នុងករណីមីយ៉ាន់ម៉ា គេសង្កេតឃើញមានការកើនឡើងនៃការជ្រើសយុទ្ធជនក្រោយរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ២០២១។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា បច្ចុប្បន្នមិនមានកាតព្វកិច្ចយោធាទេ កងទ័ពពឹងផ្អែកលើការស្ម័គ្រចិត្ត។ ប៉ុន្តែប្រធានបទស្តីពីសេវាជាតិអាចជាការចាប់អារម្មណ៍សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ក្នុងបរិបទនៃសន្តិសុខតំបន់ និងការពិភាក្សាអំពីការពង្រឹងវិស័យការពារជាតិ។ ការតាមដាននិន្នាការសកលអំពីសេវាជាតិអាចផ្តល់ជាមេរៀនសម្រាប់គោលនយោបាយក្នុងតំបន់។