ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ស្ថានភាពអាសន្នជាតិ គឺជាស្ថានភាពពិសេសមួយដែលរដ្ឋាភិបាលត្រូវបានផ្តល់អំណាចឱ្យចេញវិធានការនានា ដែលក្នុងកាលៈទេសៈធម្មតារដ្ឋាភិបាលមិនអាចធ្វើបានឡើយ។ ការប្រកាសស្ថានភាពអាសន្ននេះ មានគោលបំណងការពារសុវត្ថិភាពសាធារណៈ និងពលរដ្ឋ។

រដ្ឋាភិបាលមួយអាចប្រកាសស្ថានភាពអាសន្នមុនពេល អំឡុងពេល ឬក្រោយពេលមានគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ ចលាចលសង្គម ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ ឬការរាតត្បាតជំងឺឆ្លង។ តាម Wikipedia អំណាចទាំងនេះអនុញ្ញាតឱ្យរដ្ឋាភិបាលដាក់ចេញគោលនយោបាយដូចជា ការហាមឃាត់ការធ្វើដំណើរ ការដាក់បម្រាមគោចរ ឬការប្រើប្រាស់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធដើម្បីរក្សាសន្តិសុខ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការប្រកាសស្ថានភាពអាសន្នមិនកំណត់ត្រឹមប្រទេសណាមួយឡើយ ហើយបានកើតឡើងនៅទូទាំងពិភពលោក។ រូបភាពខាងលើបង្ហាញពីកងកម្លាំងប៉ូលីសនៅទីក្រុងប៉ារីសក្នុងអំឡុងពេលដែលប្រទេសបារាំងបានប្រកាសស្ថានភាពអាសន្នក្រោយការវាយប្រហារភេរវកម្មនៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៥។ តាម Wikipedia ស្ថានភាពអាសន្នមួយអាចប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ដល់ប្រជាជន ដោយរដ្ឋាភិបាលអាចដាក់កម្រិតលើសេរីភាពក្នុងការធ្វើដំណើរ ការជួបជុំ និងសិទ្ធិឯកជនភាពរបស់ពលរដ្ឋ។

ប្រទេសដែលមានច្បាប់ស្តីពីស្ថានភាពអាសន្នច្បាស់លាស់ តាមការរាយការណ៍ពី Wikipedia រួមមាន សហរដ្ឋអាមេរិក បារាំង និងឥណ្ឌា ជាដើម។ ក្នុងករណីខ្លះ ការប្រកាសនេះក៏អនុវត្តតែក្នុងតំបន់ជាក់លាក់ ដោយមិនចាំបាច់ទូទាំងប្រទេសទេ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

គំនិតនៃការប្រើប្រាស់អំណាចពិសេសក្នុងគ្រាមានវិបត្តិមានឫសគល់តាំងពីសម័យបុរាណ។ យោងតាម Wikipedia ស្ថានភាពអាសន្នទ្រង់ទ្រាយធំមួយដែលគេស្គាល់យ៉ាងច្បាស់គឺ “ស្ថានភាពអាសន្នម៉ាឡាយ៉ា” ដែលបានប្រកាសនៅឆ្នាំ១៩៤៨ ដោយអាជ្ញាធរអាណានិគមអង់គ្លេស ដើម្បីទប់ទល់នឹងការបះបោររបស់កុម្មុយនីស្ត។ ស្ថានភាពនេះមានរយៈពេលរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៦០ ហើយជាឧទាហរណ៍នៃការប្រើប្រាស់អំណាចអាសន្នក្នុងរយៈពេលយូរ។

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ បណ្តាប្រទេសជាច្រើនបានបញ្ចូលបទប្បញ្ញត្តិស្តីពីស្ថានភាពអាសន្នទៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ខ្លួន។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់ រដ្ឋាភិបាលមួយចំនួនបានប្រើយុត្តិការនេះដើម្បីបង្ក្រាបក្រុមប្រឆាំង។ នៅសតវត្សទី២១ ការរីករាលដាលនៃជំងឺកូវីដ-១៩ បានក្លាយជាករណីដ៏ធំបំផុតមួយដែលបណ្តាលឱ្យប្រទេសស្ទើរតែទាំងអស់ប្រកាសស្ថានភាពអាសន្នសុខភាពសាធារណៈ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការប្រកាសស្ថានភាពអាសន្នតែងតែមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងទៅលើសេដ្ឋកិច្ច។ ក្នុងអំឡុងពេលមានការរឹតបន្តឹងដូចជាការបិទទីក្រុង ឬការដាក់បម្រាមគោចរ អាជីវកម្មជាច្រើនត្រូវបង្ខំចិត្តបញ្ឈប់សកម្មភាព ដែលនាំឱ្យមានការធ្លាក់ចុះនៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងការកើនឡើងភាពអត់ការងារធ្វើ។ ជាក់ស្តែង ក្នុងអំឡុងវិបត្តិកូវីដ-១៩ សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងឆាប់រហ័ស តាមរបាយការណ៍របស់ស្ថាប័នសេដ្ឋកិច្ចអន្តរជាតិ។

ចំពោះវប្បធម៌វិញ ការរស់នៅក្រោមស្ថានភាពអាសន្នបានផ្លាស់ប្ដូរឥរិយាបថសង្គមជាច្រើន។ ប្រជាជនចាប់ផ្តើមសម្របខ្លួនទៅនឹងការប្រើប្រាស់ម៉ាស ការរក្សាគម្លាតសង្គម និងការធ្វើការពីចម្ងាយ។ វិធានការទាំងនេះបានបង្កើតឱ្យមានទម្លាប់ថ្មីដែលអាចបន្តអនុវត្តបានយូរអង្វែង។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ការប្រកាសស្ថានភាពអាសន្នក៏បានលើកជាសំណួរអំពីតុល្យភាពរវាងសិទ្ធិសេរីភាពពលរដ្ឋ និងសន្តិសុខជាតិផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់សារព័ត៌មានអន្តរជាតិ នៅក្នុងឆ្នាំ២០២០ ប្រទេសជាច្រើនរួមទាំងកម្ពុជាបានអនុម័តច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងប្រទេសក្នុងស្ថានភាពអាសន្ន ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩។ ច្បាប់នេះបានផ្តល់អំណាចដល់រាជរដ្ឋាភិបាលក្នុងការដាក់វិធានការតឹងរឹងដូចជាការរឹតបន្តឹងការធ្វើដំណើរ ការហាមឃាត់ការជួបជុំ និងការបិទទីតាំងផ្សេងៗ។

ឧទាហរណ៍ថ្មីៗនេះ នៅប្រទេសព័រទុយហ្គាល់ ប្រធានាធិបតីលោក Marcelo Rebelo de Sousa បានស្នើសុំការយល់ព្រមពីសភាដើម្បីប្រកាសស្ថានភាពអាសន្នក្នុងអំឡុងការរាតត្បាតនៃជំងឺកូវីដ-១៩ (ដូចក្នុងរូបភាព)។ ការប្រកាសស្ថានភាពអាសន្ននេះអនុញ្ញាតឱ្យរដ្ឋាភិបាលចាត់វិធានការចាំបាច់នានាដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងវីរុស។

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse ប្រធានបទស្ថានភាពអាសន្នមានសារៈសំខាន់ពីព្រោះវាប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិសេរីភាព និងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប។ ការយល់ដឹងអំពីយន្តការនេះអាចជួយប្រជាពលរដ្ឋឱ្យមានការប្រុងប្រយ័ត្ន និងចូលរួមក្នុងការពិភាក្សាសាធារណៈអំពីដែនកំណត់នៃអំណាចរដ្ឋ។