ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ការផ្សះផ្សាជាតិ (National Reconciliation) គឺជាពាក្យដែលគេប្រើប្រាស់សម្រាប់ការបង្កើតអ្វីដែលគេហៅថា «សាមគ្គីភាពជាតិ» នៅក្នុងបណ្តាប្រទេសដែលជួបប្រទះនឹងបញ្ហានយោបាយ។ តាមការពន្យល់របស់ Wikipedia ពាក្យនេះមិនសំដៅតែទៅលើប្រទេសមួយ ឬព្រឹត្តិការណ៍មួយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាអាចសំដៅទៅលើដំណើរការ និងស្ថាប័នជាច្រើននៅទូទាំងពិភពលោក ដែលមានគោលបំណងបង្រួបបង្រួមសង្គមដែលបែកបាក់គ្នាដោយសារជម្លោះនយោបាយ។

ក្នុងចំណោមករណីទាំងនោះ មានការផ្សះផ្សាជាតិនៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន អូស្ត្រាលី កម្ពុជា គុយបា លីបង់ មីយ៉ាន់ម៉ា រវ៉ាន់ដា សៀរ៉ាឡេអូន និងស៊ូដង់។ លើសពីនេះ ក៏មានឯកសារ បទបញ្ជា គណៈកម្មការ គណបក្សនយោបាយ និងក្រុមប្រឹក្សាដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការផ្សះផ្សាជាតិ រួមមាន បទបញ្ជារបស់ប្រធានាធិបតីនៅប៉ាគីស្ថាន ឯកសារផ្សះផ្សាជាតិរបស់អ្នកទោសប៉ាឡេស្ទីន គណបក្សផ្សះផ្សាជាតិនៅហ្គាំប៊ី និងក្រុមប្រឹក្សាផ្សះផ្សាជាតិនៅកូរ៉េខាងជើង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

គំនិតនេះមិនស្ថិតនៅក្នុងទីតាំងភូមិសាស្ត្រតែមួយទេ។ តាម Wikipedia ការផ្សះផ្សាជាតិនៅអាហ្វហ្គានីស្ថានគឺជាគោលនយោបាយសម័យណាជីប៊ុលឡានៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអាហ្វហ្គានីស្ថាន។ នៅអូស្ត្រាលី វាជាចលនារវាងប្រជាជនជនជាតិដើម និងប្រជាជនអូស្ត្រាលីដទៃទៀត។ នៅកម្ពុជា ដំណើរការនេះសំដៅទៅលើកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីបង្កើតយន្តការស្វែងរកការពិត និងយន្តការផ្សះផ្សាផ្សេងទៀតនៅក្នុងប្រទេស។

នៅលីបង់ ការផ្សះផ្សាជាតិឆ្នាំ ១៩៨៩ មានបំណងបញ្ចប់សង្គ្រាមស៊ីវិលលីបង់។ នៅមីយ៉ាន់ម៉ា វាទាក់ទងនឹងការពិនិត្យមើលការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស។ នៅរវ៉ាន់ដា វាជាការផ្សះផ្សារវាងភាគីពាក់ព័ន្ធក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិល និងអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។ នៅសៀរ៉ាឡេអូន វាជាគណៈកម្មការស្វែងរកការពិតដែលស៊ើបអង្កេតការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សអំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិល។ នៅស៊ូដង់ មានការផ្សះផ្សាជាតិនៅឆ្នាំ ១៩៧៧។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

តាម Wikipedia ការផ្សះផ្សាជាតិមានប្រវត្តិនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន។ នៅឆ្នាំ ១៩៧៧ មានការផ្សះផ្សាជាតិនៅស៊ូដង់។ នៅឆ្នាំ ១៩៨៩ កិច្ចព្រមព្រៀងផ្សះផ្សាជាតិនៅលីបង់ត្រូវបានបង្កើតឡើង ដោយមានគោលបំណងបញ្ចប់សង្គ្រាមស៊ីវិល។

នៅរវ៉ាន់ដា ការផ្សះផ្សាជាតិត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងការបញ្ចប់សង្គ្រាមស៊ីវិលរវ៉ាន់ដា និងអំពើប្រល័យពូជសាសន៍រវ៉ាន់ដា។ នៅសៀរ៉ាឡេអូន គណៈកម្មការស្វែងរកការពិតបានស៊ើបអង្កេតការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិល។ ចំណែកនៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន គោលនយោបាយនេះស្ថិតក្នុងសម័យណាជីប៊ុលឡានៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យអាហ្វហ្គានីស្ថាន។

ក្រោយមក នៅឆ្នាំ ២០០៦ ឯកសារផ្សះផ្សាជាតិត្រូវបានចងក្រងដោយអ្នកទោសប៉ាឡេស្ទីន។ នៅប៉ាគីស្ថាន មានបទបញ្ជាផ្សះផ្សាជាតិដែលជាបទបញ្ជារបស់ប្រធានាធិបតី។ ចំណែកនៅកម្ពុជា ដំណើរការផ្សះផ្សាជាតិត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាកិច្ចខិតខំបង្កើតយន្តការស្វែងរកការពិត និងការផ្សះផ្សាផ្សេងទៀត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាមសម្ភារៈរបស់ Wikipedia មិនមានទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចជាក់លាក់ណាមួយភ្ជាប់ដោយផ្ទាល់ទៅនឹងគំនិតទូទៅនៃការផ្សះផ្សាជាតិនោះទេ។ ប៉ុន្តែនៅផ្នែកវប្បធម៌ និងស្ថាប័ន មានឧទាហរណ៍គួរកត់សម្គាល់។

ឧទាហរណ៍ សប្តាហ៍ផ្សះផ្សាជាតិនៅអូស្ត្រាលីគឺជាពិធីរំលឹកវប្បធម៌ជនជាតិដើម។ មជ្ឈមណ្ឌលផ្សះផ្សាជាតិ និងសន្តិភាពនៅមីយ៉ាន់ម៉ាគឺជាអង្គការមួយ។ គណបក្សផ្សះផ្សាជាតិនៅហ្គាំប៊ីគឺជាគណបក្សនយោបាយ ហើយក្រុមប្រឹក្សាផ្សះផ្សាជាតិនៅកូរ៉េខាងជើងគឺជាស្ថាប័នរបស់រដ្ឋាភិបាល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

យោងតាម Wikipedia ការផ្សះផ្សាជាតិនៅកម្ពុជាគឺជាដំណើរការមួយដែលសំដៅទៅលើកិច្ចខិតខំបង្កើតយន្តការស្វែងរកការពិត និងយន្តការផ្សះផ្សាផ្សេងទៀតនៅក្នុងប្រទេស។ នេះធ្វើឲ្យប្រធានបទនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ចំពោះអ្នកអាន KhmerPulse ព្រោះកម្ពុជាក៏ស្ថិតក្នុងបញ្ជីប្រទេសដែលមានដំណើរការផ្សះផ្សាជាតិផ្ទាល់ខ្លួន។

ក្នុងបរិបទតំបន់ ការផ្សះផ្សាជាតិនៅមីយ៉ាន់ម៉ាដែលទាក់ទងនឹងការពិនិត្យមើលការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សក៏ជាប្រធានបទដែលអ្នកអានក្នុងតំបន់អាចតាមដានបន្ត។