ជាតិនិយម

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ជាតិនិយម (Nationalism) គឺជាមនោគមវិជ្ជានយោបាយដែលយល់ថាប្រជាជាតិមួយគួរតែមានរដ្ឋរបស់ខ្លួន ហើយរដ្ឋគួរតែត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយប្រជាជាតិនោះ។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ជាតិនិយមជំរុញការការពារផលប្រយោជន៍ជាតិ ជាពិសេសដើម្បីទទួលបាន និងរក្សាអធិបតេយ្យភាពលើទឹកដីកំណើត។ មនោគមវិជ្ជានេះមានគោលដៅបង្កើតឯកសញ្ញាណជាតិរួម ដោយផ្អែកលើចំណុចរួមដូចជា វប្បធម៌ ពូជពង្ស ភាសា សាសនា និងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ជាតិនិយមមានទម្រង់សំខាន់ពីរគឺ ជាតិនិយមជនជាតិ (ethnic nationalism) ដែលផ្អែកលើពូជសាសន៍ និងវប្បធម៌ និងជាតិនិយមពលរដ្ឋ (civic nationalism) ដែលផ្អែកលើសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងតម្លៃរួម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ជាតិនិយមជាប់ទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធនឹងភូមិសាស្ត្រ ដោយសារគំនិតនៃ «ទឹកដីកំណើត» (homeland) ជាគោលការណ៍ស្នូល។ ជនជាតិនិយមជាច្រើនបានទាមទារទឹកដីដែលពួកគេជឿថាជារបស់ប្រជាជាតិខ្លួន ដូចករណីបារាំងទាមទារតំបន់អាល់សាស-ឡូរែន (Alsace-Lorraine) ដែលបាត់បង់ទៅអាល្លឺម៉ង់នៅឆ្នាំ១៨៧១ ដូចបានឃើញក្នុងគំនូរខាងលើ។ ជាតិនិយមជនជាតិកំណត់សមាជិកជាតិតាមពូជសាសន៍ សាសនា និងភាសា ខណៈជាតិនិយមពលរដ្ឋផ្អែកលើភាពជាពលរដ្ឋ និងការគោរពច្បាប់រួម។ មេដឹកនាំជាតិនិយមដែលល្បីរួមមាន Johan Vilhelm Snellman នៅហ្វាំងឡង់, Simón Bolívar នៅអាមេរិកឡាទីន និង មហាត្មៈ គន្ធី នៅឥណ្ឌា ដែលបានប្រើវិធីអហិង្សាដើម្បីឯករាជ្យជាតិ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រភពវិគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា ឫសគល់នៃជាតិនិយមសម័យទំនើបអាចរកឃើញនៅក្នុងបដិវត្តន៍បារាំងឆ្នាំ១៧៨៩ និងយុគនៃការត្រាស់ដឹង (Enlightenment)។ នៅសតវត្សទី១៩ ជាតិនិយមបានរីករាលដាលពាសពេញអឺរ៉ុប បង្កើតចលនាបដិវត្តន៍នៅឆ្នាំ១៨៤៨ និងនាំទៅដល់ការបង្រួបបង្រួមប្រទេសអ៊ីតាលី និងអាល្លឺម៉ង់។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១ គោលការណ៍សិទ្ធិកំណត់ជាតិដោយខ្លួនឯង (self-determination) របស់ Woodrow Wilson បាននាំឲ្យមានការបង្កើតរដ្ឋជាតិថ្មីៗជាច្រើននៅអឺរ៉ុប។ ក្នុងកំឡុងពាក់កណ្តាលសតវត្សទី២០ ចលនារំដោះជាតិប្រឆាំងអាណានិគមបានរីកដុះដាលនៅអាស៊ី និងអាហ្វ្រិក ក្រោមការដឹកនាំរបស់ឥស្សរជនដូចជា Kenneth Kaunda នៅហ្សាំប៊ី។ ទោះជាយ៉ាងណា វិគីភីឌាក៏បានកត់សម្គាល់ផងដែរថា ជាតិនិយមមានផ្នែកងងឹត ដូចជាការកើនឡើងនៃរបបណាត៊ីសនៅអាល្លឺម៉ង់ក្រោមលោក Adolf Hitler ដែលបានប្រើជាតិនិយមជ្រុលដើម្បីបង្កសង្គ្រាម និងការប្រល័យពូជសាសន៍។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

នៅផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច តាមវិគីភីឌា ជាតិនិយមជារឿយៗបង្ហាញចេញតាមរយៈគោលនយោបាយគាំពារពាណិជ្ជកម្ម (protectionism) និងការលើកស្ទួយផលិតកម្មក្នុងស្រុក។ ចលនាប្រឆាំងចក្រពត្តិនិយម (anti-imperialism) នៅអាមេរិកឡាទីន ដូចឃើញក្នុងគំនូរជញ្ជាំងនៅការ៉ាកាស គឺជាឧទាហរណ៍នៃការភ្ជាប់ជាតិនិយមជាមួយនឹងការតស៊ូសេដ្ឋកិច្ច។ ចំណែកខាងវប្បធម៌ ជាតិនិយមបានជំរុញការស្តារ និងការអភិរក្សភាសា អក្សរសាស្ត្រ ប្រពៃណី និងប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិ។ ឧទាហរណ៍ ចលនា Swadeshi របស់ឥណ្ឌា ក្រោមការដឹកនាំរបស់មហាត្មៈ គន្ធី បានលើកទឹកចិត្តប្រជាជនឱ្យប្រើប្រាស់ទំនិញផលិតក្នុងស្រុក ជាការប្រឆាំងនឹងទំនិញឧស្សាហកម្មពីចក្រភពអង់គ្លេស ហើយនេះជាការរួមបញ្ចូលរវាងសេដ្ឋកិច្ច និងអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសម័យបច្ចុប្បន្ន ជាតិនិយមបានវិលត្រឡប់មកជាកម្លាំងនយោបាយដ៏សំខាន់នៅជុំវិញពិភពលោក។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក អតីតប្រធានាធិបតី Donald Trump បានដឹកនាំដោយប្រើពាក្យស្លោក «America First» ដែលជាប្រភេទជាតិនិយមផ្តោតលើសេដ្ឋកិច្ច។ នៅចក្រភពអង់គ្លេស ការបោះឆ្នោត Brexit ឆ្នាំ២០១៦ គឺជាលទ្ធផលនៃមនោសញ្ចេតនាជាតិនិយមប្រឆាំងនឹងសហភាពអឺរ៉ុប។ មេដឹកនាំផ្សេងទៀតដូចជា Jair Bolsonaro នៅប្រេស៊ីល និង Narendra Modi នៅឥណ្ឌា ក៏បានប្រើប្រាស់ជាតិនិយមជាមធ្យោបាយប្រមូលការគាំទ្រនយោបាយ។ នៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ជាតិនិយមដើរតួនាទីក្នុងជម្លោះដែនដី ដូចជានៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង និងក្នុងទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសក្នុងតំបន់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ជាតិនិយមជាប្រធានបទដែលជាប់ទាក់ទងនឹងការការពារអធិបតេយ្យភាពដែនដី (ដូចជាករណីប្រាសាទព្រះវិហារ) និងការរក្សាអត្តសញ្ញាណជាតិខ្មែរ។ យោងតាមសារព័ត៌មាននានា មេដឹកនាំនយោបាយកម្ពុជាតែងតែប្រើប្រាស់ពាក្យសំដីជាតិនិយម ដើម្បីពង្រឹងការគាំទ្រពីសាធារណជន។ ទោះជាយ៉ាងណា ការកើនឡើងនៃជាតិនិយមជ្រុលអាចនាំទៅរកភាពតានតឹងក្នុងសង្គម និងជម្លោះជាមួយប្រទេសជិតខាង ដូចដែលបានកើតឡើងនៅតំបន់ខ្លះនៃពិភពលោក។