ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ការបិទខ្ទប់ (Blockade) គឺជាការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាដើម្បីការពារមិនឲ្យម្ហូបអាហារ សម្ភារៈ អាវុធ ឬការទំនាក់ទំនង និងជួនកាលមនុស្ស ចូលឬចេញពីប្រទេសមួយ ឬតំបន់មួយ ។ មិនដូចទណ្ឌកម្មឬការហាមឃាត់ពាណិជ្ជកម្ម (Embargo) ដែលជារបាំងផ្នែកច្បាប់សម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មទេ ការបិទខ្ទប់គឺជារបាំងរូបវ័ន្ត ។ លើសពីនេះ ការបិទខ្ទប់ក៏ខុសពីការឡោមព័ទ្ធ (Siege) ដែរ ពីព្រោះជាធម្មតាការបិទខ្ទប់សំដៅទៅលើប្រទេសឬតំបន់ទាំងមូល មិនមែនគ្រាន់តែបន្ទាយឬទីក្រុងតែមួយនោះឡើយ ហើយគោលដៅនៃការបិទខ្ទប់ក៏មិនមែនសំដៅយកជ័យជម្នះដែនដីនោះដែរ ។ ការបិទខ្ទប់ភាគច្រើនធ្វើឡើងតាមផ្លូវសមុទ្រ ហើយគេហៅថា ការបិទខ្ទប់នាវាចរ (Naval Blockade) ប៉ុន្តែក៏អាចធ្វើឡើងតាមផ្លូវគោកឬផ្លូវអាកាសផងដែរ ។

គោលបំណងនៃការបិទខ្ទប់គឺកាត់ផ្តាច់ការផ្គត់ផ្គង់ សំណង់យោធា និងទំនាក់ទំនងដើម្បីបង្ខំឲ្យសត្រូវចុះចាញ់ ឬកាត់បន្ថយសមត្ថភាពធ្វើសង្គ្រាម ។ ការបិទខ្ទប់អាចមានឥទ្ធិពលធ្ងន់ធ្ងរទៅលើប្រជាជនស៊ីវិល ដែលជារឿយៗប្រឈមនឹងការអត់ឃ្លាន និងកង្វះខាតទំនិញចាំបាច់ ។ ដោយសារហេតុនេះ ច្បាប់អន្តរជាតិដូចជាអនុសញ្ញាទីក្រុងហ្សឺណែវ បានកំណត់វិធានមួយចំនួនលើការធ្វើការបិទខ្ទប់ ដូចជាត្រូវតែប្រកាសជាសាធារណៈ និងមិនត្រូវបង្កគ្រោះថ្នាក់ហួសហេតុដល់ស៊ីវិលឡើយ ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ភូមិសាស្ត្រមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការបិទខ្ទប់នាវាចរ ។ តាម Wikipedia ការបិទខ្ទប់ភាគច្រើនកើតឡើងនៅតាមបណ្ដោយឆ្នេរ ច្រកសមុទ្រ ឬកំពង់ផែសំខាន់ៗ ។ ការធ្វើការបិទខ្ទប់លើទីតាំងដែលមានភូមិសាស្ត្រអំណោយផលដូចជាច្រកតូចចង្អៀតអាចធ្វើឲ្យកិច្ចប្រតិបត្តិការកាន់តែងាយស្រួល ។ ឧទាហរណ៍ដូចជា ផែនការអាណាកុនដា (Anaconda Plan) ក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលអាមេរិក បានរៀបចំឲ្យកងទ័ពជើងទឹកសហភាពបិទខ្ទប់ឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងត្បូងទាំងមូល ដើម្បីកាត់ផ្តាច់ការផ្គត់ផ្គង់របស់សហព័ន្ឋ ។

ចំពោះទិដ្ឋភាពប្រជាជនវិញ ការបិទខ្ទប់តែងតែជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់ស៊ីវិល ដោយហេតុថាវារារាំងការនាំចូលគ្រឿងឧបភោគបរិភោគ ឱសថ និងសម្ភារៈសំខាន់ៗផ្សេងៗ ។ ពេលខ្លះ គេចាត់ទុកការបិទខ្ទប់ជាទម្រង់នៃសង្គ្រាមសេដ្ឋកិច្ច ព្រោះវាធ្វើឲ្យប្រជាជនរងទុក្ខ អាចនាំទៅដល់ការផ្ទុះអំពើហិង្សាឬជំងឺរាលដាល ។ ជាការឆ្លើយតប ច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិបានចែងថា ភាគីដែលធ្វើការបិទខ្ទប់ត្រូវអនុញ្ញាតឲ្យការឆ្លងកាត់នៃទំនិញមនុស្សធម៌ ដើម្បីជួយដល់ជនស៊ីវិល ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការប្រើប្រាស់ការបិទខ្ទប់មានប្រវត្តិយូរអង្វែង ។ តាម Wikipedia សូម្បីតែនៅសម័យបុរាណ ក្រិកក៏ធ្លាប់ប្រើវិធីនេះដែរ តែទើបតែក្នុងសម័យទំនើបដែលការបិទខ្ទប់នាវាចរបានរីកចម្រើនជាលក្ខណៈយុទ្ឋសាស្ត្រ ។ ក្នុងសង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិច (Napoleonic Wars) ចក្រភពអង់គ្លេសបានប្រើកងនាវាចររបស់ខ្លួនដើម្បីបិទខ្ទប់កំពង់ផែរបស់បារាំង និងសម្ព័ន្ឋមិត្តរបស់ខ្លួន ដូចដែលគំនូរនៃការបិទខ្ទប់នៅកាឌីស (Cadiz) ឆ្នាំ ១៧៩៧ បានបង្ហាញ ។

នៅក្នុងសង្គ្រាមឆ្នាំ ១៨១២ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអង់គ្លេសក៏បានប្រើការបិទខ្ទប់គ្នាទៅវិញទៅមកដែរ ។ ប៉ុន្តែការបិទខ្ទប់ដ៏ល្បីល្បាញបំផុតគឺនៅក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលអាមេរិក (១៨៦១-១៨៦៥) ដែលសហភាពបានប្រកាសបិទខ្ទប់កំពង់ផែភាគខាងត្បូង កាត់ផ្តាច់ការនាំចេញកប្បាស និងការនាំចូលអាវុធ ។ ផែនការនេះបានរួមចំណែកធ្វើឲ្យសហព័ន្ឋចាញ់សង្គ្រាម ។

នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ២០ ការបិទខ្ទប់បានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងសង្គ្រាមលោកទាំងពីរ ។ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ អង់គ្លេសបានបិទខ្ទប់អាល្លឺម៉ង់ ឯអាល្លឺម៉ង់វិញបានប្រើនាវាមុជទឹក U-boat ដើម្បីបិទខ្ទប់ចក្រភពអង់គ្លេស ។ យុទ្ឋសាស្ត្រនេះបានបន្តរហូតដល់សង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ដែលយុទ្ឋនាការអាត្លង់ទិក (Battle of the Atlantic) គឺជាការប្រកួតប្រជែងរវាងការបិទខ្ទប់និងការដឹកជញ្ជូនសម្ព័ន្ឋមិត្ត ។ រូបថតខាងលើបង្ហាញពីនាវា U-boat អាល្លឺម៉ង់ដែលត្រូវបានចាប់បាន បន្ទាប់ពីបរាជ័យក្នុងការបិទខ្ទប់ចក្រភពអង់គ្លេស ។

ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់ ការបិទខ្ទប់ដ៏ល្បីមួយទៀតគឺការបិទខ្ទប់ទីក្រុងបែរឡាំង (Berlin Blockade) ឆ្នាំ ១៩៤៨-១៩៤៩ ដែលធ្វើឡើងតាមផ្លូវគោក និងវិបត្តិកាំជ្រួចគុយបា (Cuban Missile Crisis) ឆ្នាំ ១៩៦២ ដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាស “ការដាក់ឲ្យនៅដាច់ពីគេ” (Quarantine) តាមផ្លូវសមុទ្រជុំវិញកោះគុយបា ដើម្បីរារាំងការដឹកកាំជ្រួចសូវៀត ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចគឺជាគោលដៅចម្បងមួយនៃការបិទខ្ទប់ ។ តាម Wikipedia ការបិទខ្ទប់នាវាចរអាចបង្កការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេស ដោយរារាំងការនាំចេញនាំចូលទំនិញ បណ្ដាលឲ្យមានការកើនឡើងនូវតម្លៃ ឱនភាពខ្វះខាត និងជួនកាលអតិផរណាធ្ងន់ធ្ងរ ។ ជាឧទាហរណ៍ ការបិទខ្ទប់សហព័ន្ឋដោយសហភាពបានធ្វើឲ្យសេដ្ឋកិច្ចភាគខាងត្បូងដួលរលំ ព្រោះពឹងផ្អែកលើការនាំចេញកប្បាស និងការនាំចូលទំនិញឧស្សាហកម្ម ។ ដូចគ្នានេះដែរ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ ការបិទខ្ទប់របស់អង់គ្លេសបានធ្វើឲ្យអាល្លឺម៉ង់ខ្វះខាតស្បៀងនិងគ្រឿងផ្គត់ផ្គង់ ដែលជាមូលហេតុមួយនៃការចុះចាញ់ ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ការបិទខ្ទប់បានក្លាយជាប្រធានបទក្នុងសិល្បៈ អក្សរសាស្រ្ត និងកុន ។ អ្នករត់ការបិទខ្ទប់ (Blockade Runners) ត្រូវបានពណ៌នាថាជាវីរបុរសអង់អាចនៅក្នុងប្រលោមលោកនិងភាពយន្តជាច្រើន ។ Wikipedia កត់សម្គាល់ថា ការរត់ការបិទខ្ទប់គឺជាមុខរបរដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ ប៉ុន្តែរកប្រាក់ចំណេញច្រើន ។ លើសពីនេះ ពាក្យ “ការបិទខ្ទប់” បានចូលក្នុងភាសាប្រចាំថ្ងៃ ជាឃ្លាប្រៀបធៀបសម្រាប់ការរារាំងខាងសេដ្ឋកិច្ចឬព័ត៌មាន ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

រហូតមកដល់សតវត្សរ៍ទី ២១ ការបិទខ្ទប់នៅតែជាឧបករណ៍នយោបាយ និងយោធាដ៏មានអានុភាព ។ ឧទាហរណ៍ថ្មីៗរួមមានការបិទខ្ទប់សមុទ្ររបស់អ៊ីស្រាអែលលើដែនដីហ្កាហ្សា (Gaza) ការបិទខ្ទប់នាវាចរលើប្រទេសកាតា (Qatar) ដោយអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងសម្ព័ន្ឋមិត្តក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ និងការបិទខ្ទប់កំពង់ផែអ៊ុយក្រែនក្នុងសមុទ្រខ្មៅដោយរុស្ស៊ី ក្រោយការលុកលុយឆ្នាំ ២០២២ ។ ការបិទខ្ទប់នាវាចរនេះបានរំខានដល់ទីផ្សារគ្រាប់ធញ្ញជាតិពិភពលោក និងបង្កឲ្យមានការព្រួយបារម្ភអំពីសន្តិសុខស្បៀង ។

សម្រាប់កម្ពុជា ដែលជាប្រទេសពឹងផ្អែកខ្លាំងលើពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រ ការបិទខ្ទប់ច្រកសមុទ្រសំខាន់ៗ ដូចជាច្រកម៉ាឡាកា (Strait of Malacca) ឬសមុទ្រចិនខាងត្បូង អាចជះឥទ្ធិពលដោយផ្ទាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចនិងសន្តិសុខជាតិ ។ ក្នុងនាមជាសមាជិកអាស៊ាន កម្ពុជាគាំទ្រសេរីភាពក្នុងការធ្វើនាវាចរណ៍ និងប្រឆាំងនឹងការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាដើម្បីរារាំងពាណិជ្ជកម្មស្របច្បាប់ ។ អ្នកអាន KhmerPulse អាចតាមដានដំណឹងថ្មីៗអំពីភាពតានតឹងដែនសមុទ្រ និងផលវិបាកនៃការបិទខ្ទប់សេដ្ឋកិច្ចលើពិភពលោក ។