ណាស៊ីនិយម
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
ណាស៊ីនិយម (Nazism) ដែលមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សង្គមនិយមជាតិ (National Socialism) គឺជាមនោគមវិជ្ជានិយមស្ដាំជ្រុល ជាតិនិយមជ្រុល និងផ្តាច់ការ ដែលជាប់ទាក់ទងយ៉ាងខ្លាំងជាមួយអាដុលហ្វ៍ ហ៊ីត្លែរ និងគណបក្សណាស៊ី (NSDAP) នៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ណាស៊ីនិយមគឺជាទម្រង់មួយនៃហ្វាស៊ីសនិយម ដែលសង្កត់ធ្ងន់លើទ្រឹស្តីពូជសាសន៍តាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រក្លែងក្លាយ ដោយចាត់ទុកជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ និងពួកអារីយ៉ានន័រឌីក ជា "ពូជមេ" (master race) ។ ក្នុងអំឡុងពេលហ៊ីត្លែរកាន់អំណាច គេក៏បានហៅមនោគមវិជ្ជានេះថា ហ៊ីត្លែរនិយម (Hitlerism) ផងដែរ ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ពាក្យ "នីអូណាស៊ីនិយម" (neo-Nazism) ត្រូវបានប្រើសម្រាប់ក្រុមស្ដាំជ្រុលដែលមានមនោគមវិជ្ជាស្រដៀងគ្នា ។
ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន
ប្រភព: Wikipedia
ណាស៊ីនិយមមានប្រភពចេញពីប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ក្នុងយុគសម័យសាធារណរដ្ឋវ៉ៃម៉ា ។ តាម Wikipedia មនោគមវិជ្ជានេះមានគោលដៅពង្រីក "កន្លែងរស់នៅ" (Lebensraum) សម្រាប់ប្រជាជនអាល្លឺម៉ង់ ដោយស្វះស្វែងដណ្តើមយកទឹកដីនៅអឺរ៉ុបខាងកើត រហូតដល់ជួរភ្នំអ៊ុយរ៉ាល់ ដូចបានបង្ហាញក្នុងគោលនយោបាយ Drang nach Osten ។ បើនិយាយពីប្រជាជន អ្នកគាំទ្រណាស៊ីភាគច្រើនជាជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ ដែលជឿលើឧត្តមគតិពូជសាសន៍ ហើយឥស្សរជនដូចជា ចូហាន់ ហ្គោតឡៃប ហ្វីចធី (Johann Gottlieb Fichte) ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាបិតាមួយរូបនៃជាតិនិយមអាល្លឺម៉ង់ ។ អ្នកទ្រឹស្តីដូចជា អារធើរ ដឺ ហ្គោប៊ីណូ (Arthur de Gobineau) និង ហ៊ូស្តុន ស្ទីវើត ឆេមប៊ើឡែន (Houston Stewart Chamberlain) ក៏បានរួមចំណែកបង្កើតទ្រឹស្តី "ពូជអារីយ៉ាន" ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃណាស៊ីនិយមផងដែរ ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រភព: Wikipedia
តាម Wikipedia ប្រវត្តិសាស្ត្រណាស៊ីចាប់ផ្តើមក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១ នៅពេលដែលអាល្លឺម៉ង់កំពុងជួបវិបត្តិ ។ គណបក្សណាស៊ី (NSDAP) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩២០ ហើយអាដុលហ្វ៍ ហ៊ីត្លែរ បានឡើងកាន់ដែនដឹកនាំ ។ បន្ទាប់ពីការប៉ុនប៉ងដណ្តើមអំណាចបរាជ័យនៅឆ្នាំ១៩២៣ ហ៊ីត្លែរបានសរសេរ Mein Kampf ដោយបញ្ចេញមនោគមវិជ្ជារបស់ខ្លួន ។ នៅថ្ងៃ ៣០ មករា ១៩៣៣ ហ៊ីត្លែរត្រូវបានតែងតាំងជាអធិការបតី ហើយភ្លាមៗនោះបានដណ្តើមអំណាចផ្តាច់ការ ប្រកាសរជ្ជកាលទីបី (Third Reich) ។ របបណាស៊ីបានអនុវត្តគោលនយោបាយប្រឆាំងសាសន៍ជ្វីហ្វ រួមមានច្បាប់នួរ៉ិមប៊ែក (Nuremberg Laws) និងបានឈានដល់ការប្រល័យពូជសាសន៍ជាប្រព័ន្ធហៅថា ហាយឡូកូស្ត៍ (Holocaust) ដែលបានសម្លាប់ជនជាតិជ្វីហ្វជាង ៦ លាននាក់ ។ សង្គ្រាមលោកលើកទី២ បានបញ្ចប់ដោយការចាញ់របស់អាល្លឺម៉ង់នៅឆ្នាំ១៩៤៥ ហើយរបបណាស៊ីក៏ត្រូវបានរំលំ ។
សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌
ប្រភព: Wikipedia
តាម Wikipedia របបណាស៊ីបានធ្វើកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចដោយផ្តោតលើការបំពាក់សព្វាវុធឡើងវិញ និងគម្រោងសាធារណៈធំៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពអត់ការងារធ្វើ និងត្រៀមសង្គ្រាម ។ ខាងវប្បធម៌ ការឃោសនាបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ ដឹកនាំដោយយ៉ូសែហ្វ ហ្គូបែលស៍ (Joseph Goebbels) ដើម្បីគ្រប់គ្រងសារព័ត៌មាន សិល្បៈ និងការអប់រំ ។ គោលគំនិត "ទំនើបកម្មប្រតិកម្ម" (reactionary modernism) បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីការលាយឡំនៃបច្ចេកវិទ្យាទំនើបជាមួយមនោគមវិជ្ជាជ្រុលនិយម ។ សិល្បៈដែលមិនស្របតាមឧត្តមគតិណាស៊ី ត្រូវបានគេចាត់ទុកថា "ខូចពូជ" និងត្រូវបានហាមឃាត់ ។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ប្រភព: Wikipedia
សព្វថ្ងៃនេះ ណាស៊ីនិយមនៅតែជាមេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់ ។ តាម Wikipedia ក្រុម "នីអូណាស៊ី" បានងើបឡើងក្រោយសង្គ្រាម ហើយក្នុងបរិបទសកលបច្ចុប្បន្ន ការកើនឡើងនៃជាតិនិយមជ្រុល និងការស្អប់ជនជាតិដទៃ បានធ្វើឲ្យការសិក្សាពីណាស៊ីនិយមមានភាពពាក់ព័ន្ធជាថ្មី ។ សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីយន្តការនៃរបបផ្តាច់ការ និងការឃោសនាបំប៉ោងការស្អប់ អាចជាមេរៀនដ៏មានតម្លៃ ជាពិសេសក្នុងការទប់ស្កាត់កុំឲ្យប្រវត្តិសាស្ត្ររបបប្រល័យពូជសាសន៍ត្រូវបានធ្វើឡើងម្តងទៀត ។
អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ
មិនទាន់មានអត្ថបទទេ។