ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត (National Election Committee ហៅកាត់ថា NEC ឬ គ.ជ.ប) គឺជាស្ថាប័នឯករាជ្យនៅកម្ពុជាដែលទទួលខុសត្រូវរៀបចំ និងគ្រប់គ្រងការបោះឆ្នោតគ្រប់ប្រភេទ រួមមានការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតំណាងរាស្ត្រ ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកព្រឹទ្ធសភា និងការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់។ តាមការពិពណ៌នារបស់វិគីភីឌា គ.ជ.ប មានតួនាទីត្រួតពិនិត្យការបោះឆ្នោតទូទាំងប្រទេស និងធានាថាការបោះឆ្នោតមានលក្ខណៈសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌។ ស្ថាប័ននេះប្រតិបត្តិការក្រោមច្បាប់ស្តីពីការរៀបចំ និងមុខងាររបស់គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត ដែលត្រូវបានធ្វើវិសោធនកម្មជាច្រើនលើកដើម្បីពង្រឹងឯករាជ្យរបស់ខ្លួន។ គ.ជ.ប ក៏ទទួលបន្ទុកលើការចុះឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោត ការចុះបញ្ជីគណបក្សនយោបាយ និងបេក្ខជន ព្រមទាំងការប្រកាសលទ្ធផលបោះឆ្នោតជាផ្លូវការ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ទីស្តីការកណ្តាលរបស់គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតស្ថិតនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា។ ដោយយោងតាមវិគីភីឌា រចនាសម្ព័ន្ធដឹកនាំរបស់ គ.ជ.ប មានប្រធានមួយរូប អនុប្រធានមួយរូប និងសមាជិកចំនួន ៧ រូបទៀត ដែលសរុបជាសមាជិក ៩ រូប។ សមាជិកទាំងនេះត្រូវបានតែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រតាមព្រះរាជក្រឹត្យ បន្ទាប់ពីមានការឯកភាពពីគណបក្សនយោបាយដែលមានតំណាងក្នុងរដ្ឋសភា។ អាណត្តិរបស់សមាជិកគឺ ៥ ឆ្នាំ ហើយពួកគេអាចត្រូវបានតែងតាំងឡើងវិញ។

នៅក្រោមថ្នាក់ដឹកនាំកណ្តាល គ.ជ.ប មានសាខានៅតាមរាជធានី និងខេត្តទាំង ២៥ ដែលហៅថាគណៈកម្មាធិការរៀបចំការបោះឆ្នោតរាជធានី/ខេត្ត និងមានបុគ្គលិករាប់រយនាក់នៅទូទាំងប្រទេស។ បុគ្គលិកទាំងនេះទទួលខុសត្រូវលើការងារបច្ចេកទេស ដូចជាការបណ្តុះបណ្តាល មន្ត្រីបោះឆ្នោត ការបោះពុម្ពសន្លឹកឆ្នោត និងការប្រមូលលទ្ធផល។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិរបស់គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតអាចចាប់ផ្តើមពីការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ១៩៩៣ ដែលបានរៀបចំឡើងដោយ UNTAC ក្រោមអាណត្តិរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។ ការបោះឆ្នោតនោះបានបង្កើតមូលដ្ឋានសម្រាប់ស្ថាប័នបោះឆ្នោតជាតិ។ បន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោត រដ្ឋសភាបានអនុម័តច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតំណាងរាស្រ្តនៅឆ្នាំ ១៩៩៧ ដែលបានបង្កើតជាផ្លូវការនូវគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតជាស្ថាប័នឯករាជ្យមួយ។ តាមវិគីភីឌា នៅដំណាក់កាលដំបូង គ.ជ.ប មានសមាជិកដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយរដ្ឋាភិបាល ហើយបានប្រឈមនឹងការរិះគន់ពីភាគីនានាអំពីឯករាជ្យរបស់ខ្លួន។

នៅឆ្នាំ ២០០៦ ច្បាប់បោះឆ្នោតត្រូវបានធ្វើវិសោធនកម្មដើម្បីផ្តល់ឱ្យ គ.ជ.ប នូវអំណាចបន្ថែមលើការចុះឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោត និងការគ្រប់គ្រងការបោះឆ្នោត។ ទោះយ៉ាងណា ភាពមិនឯករាជ្យនៅតែជាកង្វល់ដ៏ធំ ជាពិសេសក្រោយការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ២០១៣ ដែលមានភាពចម្រូងចម្រាស។ ជាលទ្ធផល នៅឆ្នាំ ២០១៥ រដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវបានធ្វើវិសោធនកម្មដើម្បីចែងពី គ.ជ.ប ជាស្ថាប័នឯករាជ្យមួយដែលមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ហើយសមាជិករបស់ខ្លួនត្រូវបានជ្រើសរើសដោយមានការយល់ព្រមពីគណបក្សនយោបាយសំខាន់ៗ។ កំណែទម្រង់នេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាចំណុចរបត់មួយក្នុងការបង្កើនទំនុកចិត្តសាធារណៈទៅលើដំណើរការបោះឆ្នោត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតទទួលបានថវិកាពីរដ្ឋាភិបាលសម្រាប់ដំណើរការរៀបចំការបោះឆ្នោតនីមួយៗ។ ថវិកានេះត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់សកម្មភាពផ្សេងៗ ដូចជាការបណ្តុះបណ្តាល ការដឹកជញ្ជូន និងការបោះពុម្ពសម្ភារៈបោះឆ្នោត។ តាមវិគីភីឌា ម្ចាស់ជំនួយអន្តរជាតិក៏បានផ្តល់ជំនួយបច្ចេកទេស និងហិរញ្ញវត្ថុដើម្បីគាំទ្រដល់ដំណើរការបោះឆ្នោតប្រកបដោយតម្លាភាព និងគួរឱ្យទុកចិត្ត។

ផ្នែកវប្បធម៌ តួនាទីរបស់ គ.ជ.ប ពុំមែនគ្រាន់តែជាអ្នករៀបចំការបោះឆ្នោតប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជាអ្នកជំរុញវប្បធម៌ប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជាផងដែរ។ ស្ថាប័ននេះបានអនុវត្តកម្មវិធីអប់រំអ្នកបោះឆ្នោត និងយុទ្ធនាការផ្សព្វផ្សាយដើម្បីលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពីសិទ្ធិបោះឆ្នោត សារៈសំខាន់នៃការចូលរួម និងការទទួលយកលទ្ធផលបោះឆ្នោតដោយសន្តិវិធី។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងនេះបានរួមចំណែកដល់ការពង្រឹងស្មារតីពលរដ្ឋ និងកាត់បន្ថយអំពើហិង្សាពាក់ព័ន្ធនឹងការបោះឆ្នោត។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

យោងតាមវិគីភីឌា គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការរៀបចំការបោះឆ្នោតថ្មីៗនេះ។ កាលពីខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២២ គ.ជ.ប បានរៀបចំការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់ ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការសាកល្បងដ៏សំខាន់មួយមុនការបោះឆ្នោតជាតិ។ នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២៣ ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតំណាងរាស្ត្រត្រូវបានរៀបចំឡើង ដោយមានអ្នកបោះឆ្នោតចូលរួមយ៉ាងច្រើន។ ជាលទ្ធផល គណបក្សកាន់អំណាចទទួលបានសំឡេងភាគច្រើន ប៉ុន្តែការបោះឆ្នោតនេះត្រូវបានរិះគន់ដោយប្រទេសមួយចំនួន និងអង្គការសង្គមស៊ីវិលថាខ្វះការប្រកួតប្រជែងពិតប្រាកដ (តាមវិគីភីឌា)។

ទោះបីជាមានការរិះគន់ក៏ដោយ គ.ជ.ប នៅតែបន្តដំណើរការរបស់ខ្លួនដោយផ្តោតទៅលើការត្រៀមសម្រាប់ការបោះឆ្នោតនាពេលអនាគត។ ស្ថាប័ននេះកំពុងអនុវត្តប្រព័ន្ធចុះឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោតថ្មីដោយប្រើបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល ក៏ដូចជាការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពបញ្ជីឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោតជាបន្តបន្ទាប់។ សម្រាប់អ្នកអានរបស់យើង ការតាមដានដំណើរការរបស់ គ.ជ.ប គឺជារឿងសំខាន់ ពីព្រោះវាប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ទៅលើស្ថិរភាពនយោបាយ អភិបាលកិច្ច និងកិច្ចការសាធារណៈនៅកម្ពុជា។ ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់បន្ទាប់នឹងធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ ២០២៧ និងការបោះឆ្នោតជាតិនៅឆ្នាំ ២០២៨។