ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស ការធ្វេសប្រហែស (negligence) គឺជាការបរាជ័យក្នុងការអនុវត្តការប្រុងប្រយ័ត្នដែលសមហេតុផល ដែលគេរំពឹងថានឹងត្រូវអនុវត្តនៅក្នុងកាលៈទេសៈស្រដៀងគ្នានេះ។ វាជាគោលគំនិតស្នូលមួយនៅក្នុងច្បាប់ទារុណកម្ម (tort law) ដែលកំណត់ការទទួលខុសត្រូវផ្លូវច្បាប់ នៅពេលដែលបុគ្គលម្នាក់បានប្រព្រឹត្តអំពើដោយមិនយកចិត្តទុកដាក់ ហើយអំពើនោះបណ្ដាលឱ្យមានការខូចខាតដល់អ្នកដទៃ។ តាមគោលការណ៍ច្បាប់ ដើម្បីឱ្យការធ្វេសប្រហែសត្រូវបានចាត់ទុកថាបានកើតឡើង គេត្រូវការធាតុផ្សំចម្បងចំនួនបួនគឺ៖ កាតព្វកិច្ចយកចិត្តទុកដាក់ (duty of care) ការរំលោភលើកាតព្វកិច្ចនោះ (breach of duty) ការទាក់ទងជាមូលហេតុ (causation) និងការខូចខាតជាក់ស្ដែង (damages)។ ការធ្វេសប្រហែសអាចកើតមានក្នុងវិស័យផ្សេងៗដូចជាចរាចរណ៍ វេជ្ជសាស្ត្រ ផលិតផលប្រើប្រាស់ និងសេវាកម្មសាធារណៈជាដើម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ទោះជាការធ្វេសប្រហែសជាគោលការណ៍ច្បាប់ដែលមិនជាប់ទាក់ទងនឹងទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ក៏ដោយ ក៏ប្រព័ន្ធច្បាប់នៃប្រទេសនីមួយៗបានអភិវឌ្ឍគោលការណ៍នេះខុសៗគ្នា។ ក្នុងប្រទេសដែលប្រើប្រព័ន្ធ Common Law ដូចជាចក្រភពអង់គ្លេស សហរដ្ឋអាមេរិក និងអូស្ត្រាលី ការធ្វេសប្រហែសត្រូវបានអភិវឌ្ឍយ៉ាងលម្អិតតាមរយៈសំណុំរឿងតុលាការ។ ចំណែកឯនៅក្នុងប្រព័ន្ធ Civil Law ដូចជាបារាំងនិងកម្ពុជា គោលការណ៍ស្រដៀងគ្នានេះត្រូវបានដាក់បញ្ចូលក្នុងក្រមច្បាប់ជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ។ នៅកម្ពុជា ប្រជាជនគ្រប់រូបអាចជួបប្រទះបញ្ហាការធ្វេសប្រហែសនៅក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ជាពិសេសក្នុងវិស័យចរាចរណ៍និងសំណង់ ដែលតម្រូវឱ្យមានការយល់ដឹងអំពីសិទ្ធិនិងកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ឫសគល់នៃគោលការណ៍ការធ្វេសប្រហែសអាចត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងប្រព័ន្ធច្បាប់ Common Law របស់អង់គ្លេសក្នុងសតវត្សទី១៩។ មុនពេលនេះ ការទទួលខុសត្រូវព្រហ្មទណ្ឌច្រើនតែផ្អែកលើទ្រឹស្តីនៃការប្រព្រឹត្តដោយចេតនា ឬការទទួលខុសត្រូវដាច់ខាត (strict liability)។ តាមវិគីភីឌា ការវិវត្តន៍ដ៏សំខាន់មួយបានកើតឡើងនៅក្នុងសំណុំរឿង Donoghue v Stevenson ឆ្នាំ១៩៣២ ដែលតុលាការជាន់ខ្ពស់ចក្រភពអង់គ្លេសបានបង្កើត "គោលការណ៍អ្នកជិតខាង" (neighbour principle) ដែលតម្រូវឱ្យមនុស្សគ្រប់រូបត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ជៀសវាងអំពើដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់អ្នកដទៃ។ សំណុំរឿងនេះបានក្លាយជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃការធ្វេសប្រហែសទំនើប។

នៅសតវត្សទី២០ គោលការណ៍ "មនុស្សសមហេតុផល" (reasonable person) បានលេចឡើងជាស្តង់ដារវាស់វែងថាតើបុគ្គលម្នាក់បានប្រព្រឹត្តដោយប្រុងប្រយ័ត្នឬអត់។ ក្រៅពីនេះ ក៏មានការបែងចែកប្រភេទនៃការធ្វេសប្រហែសដូចជា ការធ្វេសប្រហែសធ្ងន់ធ្ងរ (gross negligence) និងការធ្វេសប្រហែសដោយប្រៀបធៀប (comparative negligence) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យបែងចែកកំហុសរវាងភាគីនានា។ នៅកម្ពុជា ក្នុងអំឡុងសម័យអាណាព្យាបាលបារាំង ក្រមរដ្ឋប្បវេណីបារាំងបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើច្បាប់ស្តីពីការទទួលខុសត្រូវស៊ីវិល។ ក្រោយមក ក្រមរដ្ឋប្បវេណីកម្ពុជាឆ្នាំ២០០៧ បានដាក់បញ្ចូលគោលការណ៍នានាពីការធ្វេសប្រហែសយ៉ាងទូលំទូលាយ។ រូបភាពខាងលើបង្ហាញពីគ្រោះថ្នាក់រថភ្លើងធ្លាក់ផ្លូវនៅស្ថានីយ៍ Montparnasse ក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ១៨៩៥ ដែលជាឧទាហរណ៍ដ៏ល្បីអំពីការធ្វេសប្រហែសដែលបណ្តាលឱ្យមានការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

នៅក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច ការធ្វេសប្រហែសមានឥទ្ធិពលយ៉ាងសំខាន់ទៅលើទីផ្សារធានារ៉ាប់រង តម្លៃផលិតកម្ម និងការគ្រប់គ្រងហានិភ័យ។ សំណុំរឿងការធ្វេសប្រហែសខ្នាតធំអាចនាំឱ្យមានការបង់សំណងហិរញ្ញវត្ថុយ៉ាងច្រើន ដែលជះឥទ្ធិពលដល់ឧស្សាហកម្មទាំងមូល។ ជាមួយនឹងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចនៅកម្ពុជា ការយល់ដឹងអំពីការធ្វេសប្រហែសនិងការទាមទារសំណងតាមផ្លូវច្បាប់កំពុងកើនឡើង ជំរុញឱ្យអាជីវកម្មនានាត្រូវវិនិយោគបន្ថែមទៅលើវិធានការសុវត្ថិភាពនិងស្តង់ដារគុណភាព។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ ការយល់ឃើញអំពីទំនួលខុសត្រូវផ្ទាល់ខ្លួនមានភាពខុសគ្នារវាងសង្គមនានា។ នៅក្នុងសង្គមដែលមានទស្សនៈបុគ្គលនិយមខ្ពស់ ការកំណត់កំហុសផ្ទាល់ខ្លួនជារឿងធម្មតា ខណៈនៅក្នុងសហគមន៍ប្រពៃណីដែលផ្ដោតលើសមូហភាព ការទទួលខុសត្រូវច្រើនតែត្រូវបានចែករំលែក។ ទោះយ៉ាងណា ឥទ្ធិពលនៃសកលភាវូបនីយកម្មបានធ្វើឱ្យស្តង់ដារអន្តរជាតិពីការធ្វេសប្រហែសកាន់តែមានសារៈសំខាន់ រួមទាំងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បច្ចុប្បន្ននេះ ការធ្វេសប្រហែសនៅតែជាប្រធានបទក្ដៅនៅក្នុងសង្គមកម្ពុជា។ របាយការណ៍ព័ត៌មានថ្មីៗនេះបានបង្ហាញពីករណីគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ជាច្រើនដែលបណ្ដាលមកពីការបើកបរដោយធ្វេសប្រហែស ការដ្ឋានសំណង់បាក់ស្រុត និងបញ្ហាគុណភាពផលិតផលនិងសេវាកម្ម។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា តម្រូវការឱ្យមានការពង្រឹងច្បាប់ស្ដីពីការទទួលខុសត្រូវផ្លូវច្បាប់ និងការត្រួតពិនិត្យរបស់អាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធ កំពុងត្រូវបានលើកឡើងជាញឹកញាប់ពីសំណាក់អ្នកជំនាញនិងអង្គការសង្គមស៊ីវិល។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការស្វែងយល់អំពីគោលការណ៍នៃការធ្វេសប្រហែសអាចជួយពួកគេឱ្យការពារសិទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួន និងចូលរួមចំណែកការកសាងសង្គមដែលមានសុវត្ថិភាពជាងមុន។ ក្នុងបរិបទសកល ការធ្វេសប្រហែសក៏ជាបញ្ហាក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ និងបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ ដូចជាការគ្រប់គ្រងទិន្នន័យ និងបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) ដែលតម្រូវឱ្យមានការកំណត់កាតព្វកិច្ចច្បាស់លាស់ពីភាគីពាក់ព័ន្ធ។