ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ញូកាឡេដូនី គឺជាដែនដីរបស់ប្រទេសបារាំង ដែលស្ថិតនៅក្នុងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកភាគនិរតី។ ទឹកដីនេះមានឋានៈជាសហគមន៍ពិសេស (sui generis collectivity) របស់សាធារណរដ្ឋបារាំង ហើយស្ថានភាពច្បាប់ដ៏ពិសេសនេះត្រូវបានចែងក្នុងជំពូកដាច់ដោយឡែកមួយនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញបារាំង។ ញូកាឡេដូនីស្ថិតនៅចម្ងាយប្រហែល ១២១០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើតប្រទេសអូស្ត្រាលី និងប្រមាណ ២២០ គីឡូម៉ែត្រខាងនិរតីប្រទេសវ៉ានូអាទូ ហើយស្ថិតនៅឆ្ងាយពីទឹកដីបារាំងដើមរហូតដល់ ១៦ ១០០ គីឡូម៉ែត្រ។ តំបន់នេះលេចធ្លោជាទីតាំងដែលមានភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ និងជាកន្លែងដែលបញ្ហានយោបាយស្តីពីអនាគតកំពុងស្ថិតក្រោមការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ញូកាឡេដូនីរួមមានកោះធំមួយឈ្មោះហ្រ្គែនថេរ៍ (Grande Terre) និងក្រុមកោះរងមួយចំនួនដូចជា ក្រុមកោះឡូយ៉ាល់តេ (Loyalty Islands) ជាដើម។ ទឹកដីនេះមានអាកាសធាតុត្រូពិច ដោយមានព្រៃឈើ ភ្នំ និងឆ្នេរសមុទ្រដ៏ស្រស់ស្អាត។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ប្រជាជននៅទីនេះមានភាពចម្រុះយ៉ាងខ្លាំង រួមមានជនជាតិដើមកាណាក់ (Kanak) ដែលជាអ្នករស់នៅដំបូង ជនជាតិដើមកំណើតអឺរ៉ុបដែលហៅថាកាល់ដូស (Caldoches) និងសហគមន៍ដែលមានប្រភពមកពីអាស៊ី និងកោះប៉ាស៊ីហ្វិកផ្សេងទៀត។ ភាសាកាណាក់ច្រើនប្រភេទ និងភាសាបារាំង ត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ។ ភាពតានតឹងរវាងសហគមន៍នានាជារឿយៗកើតឡើងពីបញ្ហាអត្តសញ្ញាណ និងសិទ្ធិកាន់កាប់ដីធ្លី ដែលជាឫសគល់នៃការទាមទារឯករាជ្យ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃញូកាឡេដូនី បានចាប់ផ្ដើមពីប្រជាជនអូស្ដ្រូនេស៊ី ដែលជាបុព្វបុរសរបស់ជនជាតិកាណាក់ បានតាំងទីលំនៅតាំងពីរាប់ពាន់ឆ្នាំមុន។ អ្នករុករកជនជាតិអឺរ៉ុបដំបូងគឺលោក James Cook បានមកដល់នៅសតវត្សទី១៨ ហើយបានដាក់ឈ្មោះកោះនេះថា "New Caledonia" ដោយយោងតាមឈ្មោះរ៉ូម៉ាំងរបស់ប្រទេសស្កុតឡែន។ ប្រទេសបារាំងបានកាន់កាប់ទឹកដីនេះជាផ្លូវការនៅសតវត្សទី១៩ ហើយបានប្រើវាជាកន្លែងដាក់ទណ្ឌិតអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍។

ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ញូកាឡេដូនីបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់សម្ព័ន្ធមិត្ត។ រូបភាពពីបណ្ណសារបង្ហាញពីលោក Jean Lèques ក្នុងពិធីគោរពវិញ្ញាណក្ខន្ធទាហានអាមេរិកដែលបានជួយការពារសេរីភាពញូកាឡេដូនីអំឡុងសង្គ្រាមនេះ។ ក្រោយសង្គ្រាម ចលនាទាមទារឯករាជ្យរបស់ជនជាតិកាណាក់កាន់តែខ្លាំងក្លា ហើយនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ បានឈានដល់ជម្លោះហិង្សា។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពមួយចំនួនដូចជាកិច្ចព្រមព្រៀងម៉ាទីញ៉ុងឆ្នាំ ១៩៨៨ និងកិច្ចព្រមព្រៀងណូម៉េអាឆ្នាំ ១៩៩៨ បានផ្តល់ស្វ័យភាពកាន់តែច្រើនដល់ដែនដីនេះ និងបានរៀបចំឱ្យមានការបោះឆ្នោតប្រជាមតិចំនួនបីលើកនៅឆ្នាំ ២០១៨, ២០២០ និង ២០២១។ លទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតទាំងបីលើកបានបង្ហាញថាប្រជាជនភាគច្រើនជ្រើសរើសបន្តស្ថិតនៅជាមួយបារាំង ប៉ុន្តែការបោះឆ្នោតលើកចុងក្រោយត្រូវបានពួកគាំទ្រឯករាជ្យធ្វើពហិការ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចញូកាឡេដូនីពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើការជីកយករ៉ែនីកែល ដែលជាធនធានធម្មជាតិដ៏សំខាន់ ហើយដីក្រហមនៅតំបន់ខ្លះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិមាណអុកស៊ីដដែក និងនីកែលដ៏ខ្ពស់។ វិស័យទេសចរណ៍ក៏មានការរីកចម្រើន ដោយទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីថ្មប៉ប្រះទឹកដ៏ធំមួយ ដែលត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ។ បន្ថែមពីនេះ ញូកាឡេដូនីទទួលបានជំនួយហិរញ្ញវត្ថុយ៉ាងសំខាន់ពីរដ្ឋាភិបាលកណ្ដាលបារាំង។

វប្បធម៌នៅញូកាឡេដូនីគឺជាការលាយចូលគ្នារវាងប្រពៃណីកាណាក់ដើម និងឥទ្ធិពលបារាំងទំនើប។ យោងតាមវិគីភីឌា សហគមន៍កាណាក់រក្សាបាននូវសិល្បៈ តន្ត្រី និងពិធីបុណ្យប្រពៃណីរបស់ខ្លួន ខណៈវប្បធម៌បារាំងបានជះឥទ្ធិពលលើការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ ម្ហូបអាហារ និងការអប់រំ។ ជីវចម្រុះក៏ជាលក្ខណៈពិសេសមួយទៀត ដោយមានប្រភេទរុក្ខជាតិ និងសត្វច្រើនរកមិនឃើញនៅកន្លែងផ្សេង ដូចជាផ្កា Amborella ដែលជាពូជរុក្ខជាតិផ្កាចំណាស់ជាងគេក្នុងពិភពលោក និងបក្សី kagu ដែលជាបក្សីមិនចេះហោះហើរមានតែនៅទីនេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន ញូកាឡេដូនីនៅតែជាចំណុចក្ដៅនយោបាយ ជាពិសេសបន្ទាប់ពីការផុតកំណត់នៃដំណើរការកិច្ចព្រមព្រៀងណូម៉េអា។ តាមវិគីភីឌា និងរបាយការណ៍ព័ត៌មាននានា ភាពតានតឹងបានកើនឡើងជុំវិញបំណងរបស់រដ្ឋាភិបាលបារាំងក្នុងការពង្រីកសិទ្ធិបោះឆ្នោត ដែលអ្នកគាំទ្រឯករាជ្យយល់ថាធ្វើឱ្យសំឡេងជនជាតិកាណាក់រលាយ និងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ឱកាសឯករាជ្យ។ ស្ថានភាពនេះនាំឱ្យមានការតវ៉ា និងអំពើហិង្សាជាបន្តបន្ទាប់ ហើយប្រទេសបារាំងត្រូវប្រកាសស្ថានភាពអាសន្ន និងបញ្ជូនកម្លាំងសន្តិសុខបន្ថែម។ សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ញូកាឡេដូនីគឺជាករណីសិក្សាមួយអំពីដំណើរការរំសាយអាណានិគម និងស្វ័យនិយមនៅប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលបង្ហាញពីភាពស្មុគស្មាញរវាងការរក្សាអធិបតេយ្យភាពវប្បធម៌ និងការធ្វើសមាហរណកម្មជាមួយមហាអំណាច។