ញូជឺស៊ី

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា រដ្ឋញូជឺស៊ី (New Jersey) គឺជារដ្ឋមួយស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ពាក់កណ្ដាលអាត្លង់ទិក និងភាគឦសាននៃសហរដ្ឋអាមេរិក។ វាស្ថិតនៅចំកណ្ដាលនៃតំបន់ទីក្រុងធំៗភាគឦសាន (Northeast megalopolis) ដោយមានព្រំដែនជាប់នឹងរដ្ឋញូយ៉កនៅភាគពាយព្យ ខាងជើង និងឦសាន ជាប់នឹងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកនៅខាងកើត ភាគអាគ្នេយ៍ និងខាងត្បូង ជាប់នឹងទន្លេដេឡាវ៉េរ និងរដ្ឋផេនស៊ីលវ៉ានីនៅខាងលិច ហើយនិងឆកសមុទ្រដេឡាវ៉េរ និងរដ្ឋដេឡាវ៉េរនៅភាគនិរតី។

រដ្ឋនេះមានផ្ទៃដីសរុប ១៩ ០៥០ គីឡូម៉ែត្រក្រឡា ដែលធ្វើឲ្យវាជារដ្ឋតូចជាងគេលំដាប់ទីប្រាំនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ តាមការប៉ាន់ប្រមាណរបស់ការិយាល័យជំរឿនសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ ប្រជាជនញូជឺស៊ីមានចំនួនជាង ៩.៥ លាននាក់ ដែលជាចំនួនខ្ពស់បំផុតមិនធ្លាប់មាន និងជារដ្ឋដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេលំដាប់ទី ១១។ រដ្ឋធានីរបស់រដ្ឋគឺទីក្រុងថ្រែនតុន (Trenton) ហើយទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេគឺនូអាក (Newark)។

ញូជឺស៊ីជារដ្ឋតែមួយគត់នៅសហរដ្ឋអាមេរិកដែលគ្រប់តំបន់ស្រុក (county) ត្រូវបានកំណត់ថាជាតំបន់ទីក្រុងដោយការិយាល័យជំរឿន។ វាក៏ជារដ្ឋដែលមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនខ្ពស់ជាងគេបំផុតផងដែរ។ លក្ខណៈពិសេសនេះ រួមជាមួយនឹងរហស្សនាម «រដ្ឋសួនច្បារ» (Garden State) បង្ហាញពីភាពសម្បូរបែបនៃញូជឺស៊ី។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ញូជឺស៊ីមានភូមិសាស្ត្រចម្រុះ ដោយមានតំបន់ខ្ពង់រាបនៅភាគខាងជើង រួមទាំងជួរភ្នំអាប៉ាឡាចៀ (Appalachian) និងតំបន់វាលទំនាបឆ្នេរនៅភាគខាងត្បូង។ ឆ្នេររបស់ខ្លួនលាតសន្ធឹងប្រវែង ២១០ គីឡូម៉ែត្រ ដែលជាប្រភពទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់។ អាកាសធាតុគឺសើមនៅរដូវក្ដៅ និងត្រជាក់នៅរដូវរងា ដោយមានភ្លៀងធ្លាក់ពេញមួយឆ្នាំ។

ប្រជាជនរដ្ឋនេះមានជាង ៩ លាននាក់ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងតំបន់ទីក្រុងក្បែរទីក្រុងញូយ៉ក និងហ្វីឡាដែលហ្វៀ។ យោងតាមជំរឿនឆ្នាំ ២០២០ សមាសភាពជនជាតិរួមមាន ជនជាតិស្បែកស (White) ប្រមាណ ៥៥% ជនជាតិអេស្ប៉ាញឬឡាទីន (Hispanic/Latino) ប្រមាណ ២១% ជនជាតិអាហ្រ្វិកអាមេរិក (Black) ប្រមាណ ១៥% និងជនជាតិអាស៊ីប្រមាណ ១០%។ មានសហគមន៍ជនជាតិឥណ្ឌាធំនៅ Jersey City និងសហគមន៍កូរ៉េនៅ Palisades Park។ ភាសាអង់គ្លេសគឺជាភាសាចម្បង ប៉ុន្តែក៏មានភាសាអេស្ប៉ាញ និងភាសាផ្សេងទៀតនិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ តំបន់ញូជឺស៊ីធ្លាប់ជាទឹកដីរបស់ជនជាតិដើមអាមេរិក ដូចជាកុលសម្ព័ន្ធ Lenape ជាច្រើនពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ អ្នករុករកអឺរ៉ុបបានមកដល់នៅសតវត្សរ៍ទី ១៦ ហើយនៅឆ្នាំ ១៦៦៤ ចក្រភពអង់គ្លេសបានបង្កើតអាណានិគមនេះ ដោយដាក់ឈ្មោះតាមកោះជឺស៊ី (Island of Jersey)។ នៅឆ្នាំ ១៧៨៧ ញូជឺស៊ីបានក្លាយជារដ្ឋទីបីដែលផ្តល់សច្ចាប័នដល់រដ្ឋធម្មនុញ្ញសហរដ្ឋអាមេរិក។

ញូជឺស៊ីបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងសង្គ្រាមបដិវត្តន៍អាមេរិក (American Revolutionary War)។ វាជាកន្លែងកើតមានសមរភូមិសំខាន់ៗជាច្រើន ដូចជា សមរភូមិថ្រែនតុន (Battle of Trenton) និងសមរភូមិព្រីនស្តុន (Battle of Princeton) ក្នុងឆ្នាំ ១៧៧៦ និង ១៧៧៧ ដែលដឹកនាំដោយលោក ចច វ៉ាស៊ីនតោន។ ព្រឹត្តិការណ៍ឆ្លងទន្លេដេឡាវ៉េរនាពេលរាត្រីថ្ងៃបុណ្យគ្រីស្ទម៉ាសត្រូវបានចាត់ទុកថាជាចំណុចរបត់មួយនៃសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងអាណានិគមអង់គ្លេស។

ក្រោយសង្គ្រាម ញូជឺស៊ីបានអភិវឌ្ឍជាមជ្ឈមណ្ឌលឧស្សាហកម្មដោយសារទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រ។ ការសាងសង់ព្រែកជីក (ដូចជា Morris Canal) និងផ្លូវដែកបានជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។ នៅសតវត្សរ៍ទី ២០ វាបានក្លាយជាតំបន់ជាយក្រុងដ៏សំខាន់សម្រាប់ទីក្រុងញូយ៉ក និងហ្វីឡាដែលហ្វៀ ដោយមានការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធផ្លូវហាយវេ និងស្ពានធំៗ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចរបស់ញូជឺស៊ីមានភាពចម្រុះ និងខ្លាំងក្លា។ តាមវិគីភីឌា រដ្ឋនេះគឺជាទីតាំងនៃ Port Newark-Elizabeth Marine Terminal ដែលជាកំពង់ផែកុងតឺន័រដំបូងគេលើពិភពលោក ហើយនៅតែជាកំពង់ផែមួយក្នុងចំណោមកំពង់ផែធំ និងមមាញឹកបំផុត។ តំបន់ Downtown Jersey City ត្រូវបានគេហៅថា «Wall Street West» ដោយសារមានទីស្នាក់ការក្រុមហ៊ុនហិរញ្ញវត្ថុធំៗជាច្រើន។ ឧស្សាហកម្មឱសថ និងបច្ចេកវិទ្យាក៏ជាកម្លាំងសំខាន់ ដោយមានក្រុមហ៊ុនធំៗដូចជា Johnson & Johnson មានទីស្នាក់ការកណ្ដាលនៅទីនេះ។

កសិកម្មក៏ជាវិស័យសំខាន់ដែរ។ ញូជឺស៊ីគឺជាអ្នកផលិតផ្លែប៊្លូបឺរីនិងផ្លែក្រងបឺរីឈានមុខគេនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ ការប្រមូលផលផ្លែក្រងបឺរីគឺជាទស្សនីយភាពទេសចរណ៍ដ៏ពេញនិយម។

ខាងវប្បធម៌ ញូជឺស៊ីមានផ្លូវដើរលេង (boardwalks) ច្រើនជាងគេបំផុតលើពិភពលោក ដោយអាត្លង់ទិកស៊ីធីជាកន្លែងល្បីល្បាញ និងជាមជ្ឈមណ្ឌលឧស្សាហកម្មល្បែងស៊ីសងរបស់រដ្ឋ។ រដ្ឋនេះក៏ល្បីខាងភោជនីយដ្ឋានបែបឌីណឺរ (diner) ដែលមានច្រើនជាងរដ្ឋដទៃទៀត។ វិស័យកីឡាក៏រីកចម្រើនដែរ ដោយមានក្រុម New Jersey Devils (ហុកគីលើទឹកកក) និងកីឡដ្ឋាន MetLife Stadium ដែលធ្វើជាទីលានរបស់ក្រុមបាល់ទាត់អាមេរិក New York Giants និង New York Jets។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ ញូជឺស៊ីបន្តដើរតួនាទីសំខាន់នៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក។ តាមវិគីភីឌា វាជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃ Northeast megalopolis និងមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដឹកជញ្ជូនដ៏មមាញឹក ដូចជាស្ពាន George Washington Bridge ដែលជាស្ពានយានយន្តដែលមមាញឹកជាងគេលើពិភពលោក និងប្រព័ន្ធផ្លូវដែក NJ Transit ដែលដឹកអ្នកដំណើររាប់លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។

ខាងវិស័យអប់រំ រដ្ឋនេះគឺជាទីតាំងរបស់សាកលវិទ្យាល័យព្រីនស្តុន (Princeton University) ដែលជាសមាជិក Ivy League និងធ្លាប់ធ្វើជាអគារសភាសហរដ្ឋអាមេរិកបណ្ដោះអាសន្នក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៨ ព្រមទាំងសាកលវិទ្យាល័យ Rutgers ដែលជាប្រព័ន្ធសាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋធំជាងគេ។

ញូជឺស៊ីក៏ជារដ្ឋដែលមានសហគមន៍ចម្រុះជាតិសាសន៍ ហើយជាទិសដៅដ៏សំខាន់សម្រាប់ជនអន្តោប្រវេសន៍មកពីទូទាំងពិភពលោក រួមទាំងប្រជាជនខ្មែរមួយចំនួនដែលបានមកតាំងទីលំនៅនៅទីនេះ។ ការយល់ដឹងអំពីរដ្ឋនេះអាចជួយអ្នកអានខ្មែរយល់ពីទំនាក់ទំនងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងពិភពលោក ព្រមទាំងឱកាសសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ដែលរដ្ឋនេះផ្ដល់ជូន។