ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ញូម៉ិកស៊ីកូ (New Mexico) គឺជារដ្ឋមួយដែលគ្មានព្រំដែនជាប់សមុទ្រ ស្ថិតនៅតំបន់និរតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយជាផ្នែកមួយនៃក្រុមរដ្ឋភ្នំនៃជួរភ្នំរ៉ុកគីខាងត្បូង។ តាមវិគីភីឌា (Wikipedia) រដ្ឋនេះចែករំលែកតំបន់បួនជ្រុង (Four Corners) ជាមួយរដ្ឋយូតា កូឡូរ៉ាដូ និងអារីហ្សូណា ព្រមទាំងមានព្រំដែនជាប់រដ្ឋតេកសាសនៅខាងកើត និងអាគ្នេយ៍ រដ្ឋអូក្លាហូម៉ានៅខាងឦសាន និងព្រំដែនអន្តរជាតិជាមួយរដ្ឋឈីវ៉ាវ៉ា និងសូណូរ៉ានៃប្រទេសម៉ិកស៊ីកូនៅខាងត្បូង។

ទីក្រុងធំបំផុតរបស់រដ្ឋគឺអាល់ប៊ូកឺគ (Albuquerque) រីឯរដ្ឋធានីគឺសាន់តាហ្វេ (Santa Fe)។ វិគីភីឌាបញ្ជាក់ថា សាន់តាហ្វេជារដ្ឋធានីចំណាស់ជាងគេក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៦១០ ជាទីតាំងរដ្ឋាភិបាលនៃនូអេវ៉ូម៉ិកស៊ីកូ (Nuevo México) ក្នុងសម័យអាណានិគមអេស្ប៉ាញ។ វាក៏ជារដ្ឋធានីដែលស្ថិតនៅកម្ពស់ខ្ពស់ជាងគេផងដែរ គឺ ៧ ០០០ ហ្វីត ឬ ២ ១៣៤ ម៉ែត្រ។

លក្ខណៈពិសេសរបស់ញូម៉ិកស៊ីកូគឺស្រទាប់វប្បធម៌ចម្រុះរបស់ខ្លួន។ តំបន់នេះធ្លាប់ជាទឹកដីរបស់ជនជាតិដើមអាមេរិកជាច្រើនសតវត្ស បន្ទាប់មកទទួលឥទ្ធិពលអេស្ប៉ាញ និងម៉ិកស៊ីកូ ហើយចុងក្រោយបានក្លាយជារដ្ឋមួយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ញូម៉ិកស៊ីកូមានភូមិសាស្ត្រជាខ្ពង់រាបវាលខ្សាច់ លាយជាមួយជួរភ្នំថ្មដ៏ធំធេង។ ទន្លេរីយ៉ូហ្គ្រាន់ដេ (Rio Grande) ហូរកាត់ចំកណ្តាលរដ្ឋ ហើយជួរភ្នំសាន់ហ្គ្រេដឺគ្រីស្តូ ដែលមានកំពូលវីល័រ (Wheeler Peak) ជាចំណុចខ្ពស់សំខាន់។ តាមវិគីភីឌា រដ្ឋនេះក៏ជាទីតាំងនៃឧទ្យានជាតិ និងតំបន់អភិរក្សល្បីៗ ដូចជារូងភ្នំកាលស៍បាដ (Carlsbad Caverns) និងវាលខ្សាច់សវ៉ាយសែនដ៍ (White Sands)។

ប្រជាជនញូម៉ិកស៊ីកូមានចំនួនជាង ២ លាននាក់ ហើយភាគច្រើនរស់នៅតាមទីក្រុង និងជ្រលងទន្លេ។ ភាសាដែលប្រើទូទៅរួមមានភាសាអង់គ្លេស អេស្ប៉ាញ និងភាសាជនជាតិដើម ដូចជាណាវ៉ាហូ (Navajo) និងភាសាក្រុមពួបប្លូ (Pueblo)។ ប្រជាជនហុីស្ប៉ានូ (Hispano) និងជនជាតិដើមអាមេរិកមានចំណែកធំក្នុងសង្គមរដ្ឋនេះ ដែលជាលក្ខណៈខុសប្លែកពីរដ្ឋដទៃ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

មុនការមកដល់របស់ជនជាតិអឺរ៉ុប តំបន់ញូម៉ិកស៊ីកូជាទឹកដីរបស់ជនជាតិពួបប្លូ និងក្រុមជនជាតិដើមផ្សេងទៀត ដែលបានកសាងភូមិ និងប្រព័ន្ធកសិកម្មរបស់ខ្លួនតាំងពីយូរយារណាស់មកហើយ។ តាមវិគីភីឌា អ្នកតាំងទីលំនៅអេស្ប៉ាញបានបង្កើតទីក្រុងសាន់តាហ្វេក្នុងឆ្នាំ ១៦១០ ជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋាភិបាលនៃនូអេវ៉ូម៉ិកស៊ីកូ។

ក្នុងឆ្នាំ ១៦៨០ ជនជាតិពួបប្លូបានបះបោរប្រឆាំងនឹងអាជ្ញាធរអេស្ប៉ាញ ដែលជាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់មួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រតំបន់។ ក្រោយមក តំបន់នេះបានស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ម៉ិកស៊ីកូ បន្ទាប់ពីម៉ិកស៊ីកូទទួលបានឯករាជ្យពីអេស្ប៉ាញក្នុងឆ្នាំ ១៨២១។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមម៉ិកស៊ីកូ-អាមេរិក និងសន្ធិសញ្ញាហ្គ័ដដាលូបេអ៊ីដាល់ហ្គោ (Treaty of Guadalupe Hidalgo) ឆ្នាំ ១៨៤៨ តំបន់នេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយបានពង្រីកបន្ថែមតាមរយៈការទិញហ្គ័ដស្ដេន (Gadsden Purchase) ឆ្នាំ ១៨៥៣។

ញូម៉ិកស៊ីកូបានក្លាយជារដ្ឋផ្លូវការរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ១៩១២។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៥ តំបន់នេះបានក្លាយជាកន្លែងសាកល្បងគ្រាប់បែកបរមាណូដំបូងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ នៅតំបន់ទ្រីនីធី (Trinity) ខណៈដែលមន្ទីរពិសោធន៍ឡូសអាឡាម៉ូស (Los Alamos) បានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវនុយក្លេអ៊ែរសំខាន់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចរបស់ញូម៉ិកស៊ីកូពឹងផ្អែកលើវិស័យជាច្រើន។ តាមវិគីភីឌា រដ្ឋនេះមានមន្ទីរពិសោធន៍ជាតិឈានមុខ ទេសចរណ៍ធម្មជាតិ វិស័យថាមពល កសិកម្ម និងវិស័យអវកាស ដោយមានមជ្ឈមណ្ឌលស្ពេសព័រតអាមេរិកា (Spaceport America) ជានិមិត្តរូបនៃការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាអវកាស។

វប្បធម៌របស់រដ្ឋនេះលាយបញ្ចូលគ្នារវាងពួបប្លូ ណាវ៉ាហូ អាប៉ាឆេ (Apache) និងហុីស្ប៉ានូ។ ម្ទេសជានិមិត្តរូបសំខាន់នៃម្ហូបអាហារ ខណៈទីក្រុងសាន់តាហ្វេជាមជ្ឈមណ្ឌលសិល្បៈ និងមានរដ្ឋបាលសិល្បៈដូចជាមហោស្រពសាន់តាហ្វេអូប៉េរ៉ា (Santa Fe Opera)។ ពិធីបុណ្យបំភ្លឺចង្កៀងតាមប្រពៃណី ហៅថាលូមីណារីយ៉ាស (luminarias) ក៏ជាផ្នែកមួយនៃជីវិតវប្បធម៌របស់ប្រជាជននៅទីនេះផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ញូម៉ិកស៊ីកូពាក់ព័ន្ធតាមរយៈបណ្តាញព័ត៌មានសំខាន់ៗជាច្រើន។ រដ្ឋនេះជាមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវបច្ចេកវិទ្យា និងអវកាស ដែលជាប្រធានបទព័ត៌មានអន្តរជាតិជាប្រចាំ។

វាក៏ជារដ្ឋជាប់ព្រំដែនម៉ិកស៊ីកូ ដែលធ្វើឱ្យបញ្ហាព្រំដែន និងចំណាកស្រុកនៅតែជាប្រធានបទពិភាក្សានយោបាយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ ទន្ទឹមនឹងនោះ ការខ្វះទឹក និងគ្រោះរាំងស្ងួតនៅភាគនិរតីសហរដ្ឋអាមេរិក ក៏ជាប្រធានបទដែលអ្នកអានខ្មែរគួរតាមដាន ព្រោះវាប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ច និងជីវភាពប្រជាជនក្នុងតំបន់។