ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការបង្កើតប្រភេទថ្មី ឬ speciation គឺជាដំណើរការវិវត្តន៍ ដែលក្រុមប្រជាជន (populations) វិវត្តន៍ប្រែក្លាយទៅជាប្រភេទ (species) ដោយឡែកពីគ្នា។ វាជាដំណើរការគ្រឹះដែលពន្យល់ពីប្រភពនៃភាពសម្បូរបែបនៃជីវចម្រុះនៅលើផែនដី ហើយជាប្រធានបទស្នូលមួយនៅក្នុងជីវវិទ្យាវិវត្តន៍។

ប្រភេទថ្មីកើតឡើងនៅពេលលំហូរហ្សែនរវាងក្រុមប្រជាជនត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ ហើយក្រុមនីមួយៗប្រមូលផ្តុំភាពខុសគ្នាខាងហ្សែនបន្តិចម្តងៗ រហូតលែងអាចបង្កាត់ពូជជាមួយគ្នាបានធម្មតាទៀត។ កត្តាជំរុញរួមមាន ការជ្រើសរើសធម្មជាតិ ការជ្រើសរើសផ្លូវភេទ និងការរសាត់ហ្សែន។ ឧទាហរណ៍ដែលវិគីភីឌាលើកឡើង រួមមាន ចង្កឹះរបស់ដាវីន ត្រីស៊ីក្លីដនៅបឹងក្នុងទ្វីបអាហ្វ្រិក និងរុយផ្លែហ័រតន។ ដំណើរការនេះអាចកើតឡើងចំពោះសត្វ រុក្ខជាតិ និងអតិសុខុមប្រាណ នៅគ្រប់បរិស្ថាននៅលើផែនដី។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងជីវវិទ្យា ក្រុមប្រជាជន គឺជាក្រុមនៃបុគ្គលដែលរស់នៅក្នុងតំបន់តែមួយ ហើយអាចផ្លាស់ប្តូរហ្សែនគ្នាទៅវិញទៅមក។ ភូមិសាស្ត្រដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបង្កើតប្រភេទថ្មី ព្រោះឧបសគ្គធម្មជាតិដូចជា ជួរភ្នំ ទន្លេ សមុទ្រ និងផ្ទាំងទឹកកក អាចញែកក្រុមប្រជាជនមួយជាពីរ ឬច្រើនក្រុម។ នៅពេលក្រុមទាំងនោះលែងផ្លាស់ប្តូរហ្សែនគ្នា ពួកវាអាចវិវត្តន៍ដោយឡែក ហើយក្លាយជាប្រភេទផ្សេងគ្នា។ ទម្រង់នេះត្រូវបានគេហៅថា allopatric speciation ឬការបង្កើតប្រភេទដោយការញែកភូមិសាស្ត្រ ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាទម្រង់ទូទៅមួយ។

កោះ និងបឹង ត្រូវបានចាត់ទុកជាមន្ទីរពិសោធន៍ធម្មជាតិនៃវិវត្តន៍ ព្រោះក្រុមប្រជាជនតូចៗដែលរស់នៅដាច់ដោយឡែក អាចប្រមូលផ្តុំភាពខុសគ្នាខាងហ្សែនបានលឿន។ តាមវិគីភីឌា ត្រីស៊ីក្លីដដូចជា Haplochromis nyererei បានវិវត្តន៍ទៅជាប្រភេទច្រើនតាមរយៈ sympatric speciation នៅក្នុងបឹងនៃជ្រលង Rift Valley ពោលគឺការបង្កើតប្រភេទក្នុងតំបន់តែមួយ ដោយគ្មានឧបសគ្គភូមិសាស្ត្រច្បាស់លាស់។ ចំនួន និងទំហំនៃក្រុមប្រជាជនក៏មានឥទ្ធិពលផងដែរ ដោយក្រុមតូចៗងាយរងឥទ្ធិពលពីការរសាត់ហ្សែន ខណៈក្រុមធំៗដែលមានលំហូរហ្សែនខ្ពស់រក្សាភាពដូចគ្នាខាងហ្សែនបានយូរជាង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ឆាល ដាវីន គឺជាបុគ្គលទីមួយដែលបានពិពណ៌នាអំពីតួនាទីនៃការជ្រើសរើសធម្មជាតិក្នុងការបង្កើតប្រភេទថ្មី នៅក្នុងសៀវភៅរបស់លោកដែលបានចេញផ្សាយនៅឆ្នាំ ១៨៥៩ គឺ On the Origin of Species។ លោកក៏បានចាត់ទុកការជ្រើសរើសផ្លូវភេទថាអាចជាយន្តការមួយដែរ ប៉ុន្តែលោកយល់ឃើញថាវានៅមានលក្ខណៈស្មុគស្មាញ។

ពាក្យ speciation ខ្លួនឯងត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៩០៦ ដោយអ្នកជីវវិទ្យា Orator F. Cook សម្រាប់ដំណើរការ cladogenesis ពោលគឺការបំបែកសាខានៃខ្សែពូជពង្ស ខុសពី anagenesis ដែលជាការវិវត្តន៍នៅក្នុងខ្សែពូជពង្សតែមួយ (phyletic evolution)។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក គំនិតទាំងនេះបានក្លាយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការសិក្សាអំពីកំណើតប្រភេទថ្មីនៅក្នុងជីវវិទ្យាសម័យទំនើប។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការយល់ដឹងអំពីដំណើរការបង្កើតប្រភេទថ្មីមានអត្ថប្រយោជន៍ផ្ទាល់ចំពោះសេដ្ឋកិច្ច និងជីវភាពរស់នៅ ជាពិសេសក្នុងវិស័យកសិកម្ម និងការអភិរក្សធនធានជីវៈ។ យន្តការដូចជា ការកើនចំនួនក្រូម៉ូសូម (polyploidy) និងការឆ្លងពូជរវាងប្រភេទ (hybridization) គឺជាដំណើរការធម្មជាតិដែលបង្កើតប្រភេទថ្មី ជាពិសេសក្នុងពិភពរុក្ខជាតិ។ ចំណេះដឹងបែបនេះជួយឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ និងកសិករអភិរក្សពូជពង្ស និងយល់ដឹងពីប្រភពនៃជីវចម្រុះកសិកម្ម។

ឧទាហរណ៍ដែលវិគីភីឌាលើកឡើង រួមមានការប្រៀបធៀបរវាងពោតសម័យទំនើប និងតេអូស៊ីន (teosinte) ដែលជារុក្ខជាតិសាច់ញាតិជិតស្និទ្ធ ក៏ដូចជារុក្ខជាតិក្នុងក្រុម Brassica oleracea ដូចជា ស្ពៃក្តោប និងផ្កាខាត់ណា។ ចំណែកសត្វចិញ្ចឹមវិញ គោព្រៃ gaur អាចឆ្លងពូជជាមួយគោផ្ទះបាន ដែលបង្ហាញថាព្រំដែនរវាងប្រភេទមិនតែងតែច្បាស់លាស់។ ភាពចម្រុះនៃរុក្ខជាតិ និងសត្វទាំងនេះមានតម្លៃទាំងខាងសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ ព្រោះវាជាមូលដ្ឋាននៃសន្តិសុខស្បៀង និងវប្បធម៌អាហាររបស់សហគមន៍នានា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ការបង្កើតប្រភេទថ្មីមិនមែនជាដំណើរការដែលបានបញ្ចប់ក្នុងអតីតកាលទេ ព្រោះវាកំពុងកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់នៅជុំវិញយើង។ តាមវិគីភីឌា រុយផ្លែហ័រតន Rhagoletis pomonella ហាក់បីដូចជាកំពុងស្ថិតក្នុងដំណើរការនៃ sympatric speciation ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាឧទាហរណ៍សំខាន់សម្រាប់ការសង្កេតការវិវត្តន៍ក្នុងពេលជាក់ស្តែង។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ការយល់ដឹងអំពីប្រភេទជីវៈ និងដំណើរការវិវត្តន៍មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការអភិរក្សជីវចម្រុះ ការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ និងការសម្របខ្លួនទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ វាក៏ជាប្រធានបទដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការពិភាក្សាសាធារណៈអំពីបរិស្ថាន និងវិទ្យាសាស្ត្រជីវិត ដែលជាប្រធានបទព័ត៌មានជាប្រចាំ។ ការយល់ដឹងនេះក៏ជួយដល់ការអប់រំវិទ្យាសាស្ត្រ និងការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិធម្មជាតិរបស់តំបន់ផងដែរ។