រដ្ឋញូវយ៉ក

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ភាសាអង់គ្លេស រដ្ឋញូវយ៉ក ជារដ្ឋមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគឦសាននៃសហរដ្ឋអាមេរិក។ រដ្ឋនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងតំបន់ New England នៅភាគខាងកើត ប្រទេសកាណាដានៅភាគខាងជើង និងរដ្ឋ Pennsylvania និង New Jersey នៅភាគខាងត្បូង។ វាលាតសន្ធឹងទៅដល់មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក និងតំបន់បឹង Great Lakes។ ញូវយ៉កជារដ្ឋដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតទី ៤ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយមានប្រជាជនជាង ២០ លាននាក់ និងជារដ្ឋដែលមានទំហំធំជាងគេទី ២៧ ដោយមានផ្ទៃដីសរុប ៥៤ ៥៥៦ ម៉ៃល៍ការ៉េ (ប្រមាណ ១៤១ ៣០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ)។

រដ្ឋធានីរបស់រដ្ឋគឺទីក្រុងអាល់បានី (Albany) ប៉ុន្តែទីក្រុងធំបំផុត និងជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ច វប្បធម៌ គឺទីក្រុងញូវយ៉កស៊ីធី (New York City)។ រដ្ឋនេះមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌របស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងសកលលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ភាសាអង់គ្លេស រដ្ឋញូវយ៉កមានភូមិសាស្ត្រចម្រុះ រួមមានតំបន់ភ្នំ Adirondack និង Catskill តំបន់ដីទំនាបតាមបណ្តោយបឹង Great Lakes និងឆ្នេរមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក។ បឹង Erie និង Ontario ជាផ្នែកនៃព្រំប្រទល់រដ្ឋនេះ។ អាកាសធាតុនៃរដ្ឋមានភាពខុសគ្នា ដោយតំបន់ភាគខាងលិចនិងកណ្ដាលមានភ្លៀងធ្លាក់ និងព្រិលច្រើន ខណៈតំបន់ភាគអាគ្នេយ៍ រួមទាំងទីក្រុងញូវយ៉ក មានអាកាសធាតុក្តៅជាង។ ព្រិលដែលបង្កឡើងដោយបឹង (lake-effect snow) ជាកត្តាដ៏សំខាន់ដែលធ្វើឱ្យតំបន់ដូចជា Tug Hill ទទួលបានបរិមាណព្រិលដ៏ច្រើននៅរដូវរងា។

យោងតាមទិន្នន័យ Wikipedia ប្រជាជនរដ្ឋញូវយ៉កមានជាង ២០ លាននាក់ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងតំបន់ទីក្រុងញូវយ៉ក និងកោះឡុងអាយឡែន ដែលមានមនុស្សចំនួន ១១ លាននាក់ ស្មើនឹងជាង ៥៦% នៃប្រជាជនសរុប។ ប្រជាជនមានដើមកំណើតជនជាតិចម្រុះ រួមមានជនជាតិអឺរ៉ុប អាហ្រ្វិក អាស៊ី និងជនជាតិដើមភាគតិច។ តំបន់ក្រុងញូវយ៉កស៊ីធី ជាទីក្រុងដែលមានភាពចម្រុះជាតិសាសន៍ និងភាសាច្រើនបំផុតក្នុងពិភពលោក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តំបន់នេះត្រូវបានរស់នៅដោយជនជាតិដើមភាគតិចអស់រាប់ពាន់ឆ្នាំ មុនពេលអ្នករុករកអឺរ៉ុបមកដល់។ នៅសតវត្សទី ១៧ ជនជាតិហូឡង់បានបង្កើតអាណានិគម New Amsterdam នៅលើកោះ Manhattan ។ ក្រោយមក អាណានិគមនេះត្រូវបានកាន់កាប់ដោយអង់គ្លេស ហើយប្តូរឈ្មោះជា New York ។ យោងតាម Wikipedia ផែនទីឆ្នាំ ១៦៦០ បង្ហាញរូបភាពទីក្រុងនេះ ដែលសព្វថ្ងៃជាតំបន់ Lower Manhattan ។

ក្នុងសង្គ្រាមបដិវត្តន៍អាមេរិក រដ្ឋញូវយ៉កបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់។ សមរភូមិ Saratoga នៅថ្ងៃទី ១៧ តុលា ១៧៧៧ ជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់ដែលនាំឱ្យចក្រភពអង់គ្លេសចាញ់សង្គ្រាម ហើយត្រូវបានចាត់ទុកជាចំណុចរបត់នៃសង្គ្រាមនេះ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម ញូវយ៉កបានក្លាយជារដ្ឋមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋដំបូងទាំង ១៣ នៃសហរដ្ឋអាមេរិក។

នៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ ព្រែក Erie Canal ដែលបានសាងសង់ឡើង បានភ្ជាប់តំបន់ Great Lakes ទៅកាន់មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ជំរុញពាណិជ្ជកម្ម និងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្លាំង។ ទីក្រុង Albany និងញូវយ៉កស៊ីធីបានពង្រីកយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ នៅសតវត្សរ៍ទី ២០ ដើម ញូវយ៉កស៊ីធីបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុ និងវប្បធម៌សកល។

រដ្ឋញូវយ៉កក៏បានជួបប្រទះព្រឹត្តិការណ៍ដ៏គួរឱ្យរន្ធត់ដូចជា ការវាយប្រហារថ្ងៃទី ១១ កញ្ញា ២០០១ នៅលើអគារ World Trade Center ដែលបណ្ដាលឱ្យមនុស្សស្លាប់រាប់ពាន់នាក់ និងគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិដូចជា ព្យុះសង្ឃរា Sandy នៅខែតុលា ឆ្នាំ២០១២ ដែលបានជន់លិចតំបន់ Lower Manhattan យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

រដ្ឋញូវយ៉កមានសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេមួយក្នុងពិភពលោក។ តាម Wikipedia ផ្សារហ៊ុនញូវយ៉ក (New York Stock Exchange) នៅ Wall Street គឺជាផ្សារហ៊ុនធំបំផុតនៅលើពិភពលោក ដោយគិតតាមទំហំទីផ្សារសរុបនៃក្រុមហ៊ុនដែលបានចុះបញ្ជី។ រាជធានីហិរញ្ញវត្ថុនេះមានឥទ្ធិពលលើសកលលោក។ បន្ថែមពីនេះ រដ្ឋញូវយ៉កមានវិស័យបច្ចេកវិទ្យា កសិកម្ម ទេសចរណ៍ និងសិក្សាធិការដ៏រឹងមាំ។ ទីក្រុងញូវយ៉កស៊ីធីជាគោលដៅទេសចរណ៍ពិភពលោក ដោយមានភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់មកទស្សនាជារៀងរាល់ឆ្នាំ។

វប្បធម៌របស់រដ្ឋញូវយ៉កគឺសម្បូរបែប និងមានឥទ្ធិពលអន្តរជាតិ។ រូបសំណាកសេរីភាព (Statue of Liberty) នៅកំពង់ផែញូវយ៉ក ជានិមិត្តសញ្ញាសកលនៃសេរីភាព និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ សិល្បៈ Broadway នៅតំបន់ Times Square ជាមជ្ឈមណ្ឌលល្ខោនមួយដ៏ល្បីល្បាញក្នុងពិភពលោក។ តាម Wikipedia កន្លែងដូចជា Stonewall Inn បានកត់សម្គាល់ព្រឹត្តិការណ៍កុបកម្មឆ្នាំ ១៩៦៩ ដែលជាប្រភពនៃចលនាសិទ្ធិ LGBT ទំនើប។ រដ្ឋនេះក៏ជាផ្ទះទទួលស្វាគមន៍ជនអន្តោប្រវេសន៍មកពីសកលលោក ដែលធ្វើឱ្យសង្គមរបស់ខ្លួនមានភាពចម្រុះយ៉ាងខ្លាំង។ វប្បធម៌ម្ហូបអាហារ តន្ត្រី និងសិល្បៈនៅរដ្ឋញូវយ៉កក៏ល្បីល្បាញទូទាំងពិភពលោកដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន រដ្ឋញូវយ៉កបន្តដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ តាម Wikipedia អភិបាលរដ្ឋបច្ចុប្បន្នគឺលោកស្រី Kathy Hochul មកពីគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ ហើយសមាជិកព្រឹទ្ធសភាអាមេរិកទាំងពីររបស់រដ្ឋគឺលោក Chuck Schumer និងលោកស្រី Kirsten Gillibrand។ រដ្ឋនេះជាមជ្ឈមណ្ឌលសម្រាប់បញ្ហាគោលនយោបាយជាតិ ព្រោះទីក្រុងញូវយ៉កជាទីតាំងអង្គការសហប្រជាជាតិ និងស្ថាប័នអន្តរជាតិជាច្រើន។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ជាពិសេសសហគមន៍ខ្មែរនៅសហរដ្ឋអាមេរិក រដ្ឋញូវយ៉កមានសារសំខាន់ដោយសារវាជាផ្ទះរបស់ជនជាតិខ្មែរជាច្រើននាក់ ជាពិសេសនៅក្នុងទីក្រុងញូវយ៉ក និងតំបន់ជុំវិញ។ សហគមន៍ខ្មែរនៅទីនេះបានរួមចំណែកដល់សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌តាមរយៈអាជីវកម្ម សិល្បៈ និងការថែរក្សាអត្តសញ្ញាណជាតិ។ ទីក្រុងញូវយ៉កក៏ជាច្រកចូលដ៏សំខាន់សម្រាប់ពលរដ្ឋខ្មែរពីកម្ពុជាដែលមកសិក្សា ធ្វើការ និងតាំងទីលំនៅ។

បញ្ហាបច្ចុប្បន្នដែលកំពុងប៉ះពាល់រដ្ឋញូវយ៉ករួមមាន ការស្តារសេដ្ឋកិច្ចក្រោយវិបត្តិកូវីដ-១៩, បញ្ហាអន្តោប្រវេសន៍ ការកើនឡើងថ្លៃលំនៅដ្ឋាន និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។