KhmerPulse

ចង្វាក់ខ្មែរ

សំយោគ​ពហុ​ទស្សនៈ · ប្រភព​អន្តរជាតិ​ តំបន់​ និង​កម្ពុជា

ច្បាប់២៨ កក្កដា ២០២៦ ព័ត៌មានពិភពលោក ច្រើនទស្សនៈ ជាភាសាខ្មែរ No. ២៨ កក្កដា ២០២៦

ប្រទេសនូវែលហ្សេឡង់

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

រូបភាពផ្កាយរណបបង្ហាញពីកោះទាំងពីរនៃនូវែលហ្សេឡង់
ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia នូវែលហ្សេឡង់គឺជាប្រទេសកោះមួយស្ថិតនៅភាគនិរតីនៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ វាមានកោះធំពីរគឺកោះខាងជើង និងកោះខាងត្បូង និងកោះតូចៗជាង ៦០០ ទៀត។ នូវែលហ្សេឡង់ជាប្រទេសកោះធំជាងគេទី ៦ នៅលើពិភពលោក ដោយស្ថិតនៅភាគខាងកើតអូស្ត្រាលី ឆ្លងកាត់សមុទ្រតាសម៉ាន និងភាគខាងត្បូងនៃកោះណូវែលកាឡេដូនី ហ្វីជី និងតុងហ្គា។ រាជធានីគឺទីក្រុងវេល្លីងតុន ហើយទីក្រុងធំជាងគេគឺអូកឡែន។ សណ្ឋានដីមានភាពចម្រុះដោយសារការលើកនៃបន្ទះតិចតូនិក និងការផ្ទុះភ្នំភ្លើង ដែលបានបង្កើតជាជួរភ្នំអាល់ភាគខាងត្បូង (Southern Alps) និងកំពូលភ្នំដ៏មុតស្រួច។ លើសពីនេះ បក្សីគីវី (kiwi) ដែលជាសត្វមិនអាចហោះបាន គឺជានិមិត្តរូបជាតិដ៏ល្បីល្បាញ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ផែនទីបង្ហាញពីអត្រាអ្នកនិយាយភាសាម៉ោរីតាមតំបន់
ប្រភព: Wikipedia

នៅកោះខាងត្បូង ជួរភ្នំ Southern Alps គ្របដណ្តប់ផ្ទៃដីយ៉ាងធំ ហើយកំពូលភ្នំ Aoraki / Mount Cook មានកម្ពស់ ៣ ៧២៤ ម៉ែត្រ ជាចំណុចខ្ពស់បំផុតរបស់ប្រទេស។ យោងតាមរូបភាពពី Wikipedia ឧបទ្វីប Northland នៅកោះខាងជើងលាតសន្ធឹងទៅតំបន់ subtropics ។ សត្វដែលរស់នៅតែក្នុងតំបន់នេះរួមមានបក្សីគីវី និងសត្វឥន្ទ្រី Haast's eagle ដ៏ធំសម្បើម ដែលបានផុតពូជនៅពេលជនជាតិម៉ោរីបានបរបាញ់សត្វ moa ដែលជាចំណីអាហាររបស់វា។

ប្រជាជននូវែលហ្សេឡង់មានពហុជនជាតិ ដូចបង្ហាញក្នុងរូបភាពផ្លូវ Queen Street ក្នុងទីក្រុងអូកឡែន។ ជនជាតិដើមម៉ោរី ជនជាតិអឺរ៉ុប (Pākehā) និងជនចំណាកស្រុកមកពីអាស៊ី និងកោះប៉ាស៊ីហ្វិក រស់នៅជាមួយគ្នា។ ពិធីបុណ្យ Pasifika ដែលប្រារព្ធអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌របស់ជនជាតិកោះប៉ាស៊ីហ្វិក ក៏ជាផ្នែកសង្គមដ៏សំខាន់។ ផែនទីបង្ហាញថា ភាសាម៉ោរីត្រូវបាននិយាយនៅទូទាំងប្រទេស ប៉ុន្តែមានកម្រិតខុសៗគ្នាតាមតំបន់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ច្បាប់ដើមនៃសន្ធិសញ្ញា Waitangi
ប្រភព: Wikipedia

សន្ធិសញ្ញា Waitangi គឺជាឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់រវាងមេដឹកនាំម៉ោរី និងព្រះរាជាណាចក្រអង់គ្លេស។ រូបភាពគំនូរពីឆ្នាំ ១៨៦៣ បង្ហាញពីការជួបគ្នារវាងអ្នកតាំងទីលំនៅអឺរ៉ុប និងជនជាតិម៉ោរីនៅខេត្ត Hawke's Bay។ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ ប្រជាជននៅទីក្រុង Dunedin បានប្រារព្ធពិធីឈប់បាញ់នៅថ្ងៃទី ១១ វិច្ឆិកា ១៩១៨។ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ កងវរសេនាតូចម៉ោរីបានសម្តែងរបាំ haka នៅអេហ្ស៊ីបឆ្នាំ ១៩៤១។ ទិវា ANZAC ដែលប្រារព្ធនៅទីបញ្ជាការអនុស្សាវរីយ៍សង្គ្រាមជាតិ គឺជាថ្ងៃរំឭកដល់ទាហានដែលបានបម្រើក្នុងជួរកងទ័ព។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

Milford Sound / Piopiotahi ជាទីទាក់ទាញទេសចរណ៍ដ៏ល្បី
ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចនូវែលហ្សេឡង់មានមូលដ្ឋានពីការនាំចេញរោមចៀមជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូចបង្ហាញក្នុងរូបភាពហ្វូងចៀមពី Wikipedia។ ទីក្រុងអូកឡែនគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់ ហើយក្រុមហ៊ុន Air New Zealand ជាក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ជាតិ។ វិស័យទេសចរណ៍បានរីកចម្រើន ដោយមានទីតាំងធម្មជាតិដូចជា Milford Sound និងកន្លែងថតខ្សែភាពយន្ត Hobbiton សម្រាប់រឿង The Lord of the Rings។

វប្បធម៌នូវែលហ្សេឡង់គឺជាការចម្រុះរវាងប្រពៃណីម៉ោរី និងឥទ្ធិពលអឺរ៉ុប ប៉ាស៊ីហ្វិក និងអាស៊ី។ របាំ haka ដែលសម្តែងដោយក្រុមបាល់ឱបជម្រើសជាតិ All Blacks គឺជាសញ្ញាណដ៏ល្បី។ រូបគំនូរស្ត្រីជនជាតិម៉ោរីឈ្មោះ Hinepare បង្ហាញពីសាក់ chin moko គ្រឿងអលង្ការ hei-tiki និងអាវយឺតប្រពៃណី។ ម្ហូបប្រពៃណី hāngī ដែលចម្អិនក្នុងរណ្តៅថ្ម ក៏ជាផ្នែកនៃបេតិកភណ្ឌដែរ។ តារាចម្រៀង Lorde និងរូបវិទូ Ernest Rutherford ដែលជា "បិតានៃវិទ្យាសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរ" សុទ្ធតែជាជនជាតិនូវែលហ្សេឡង់ដែលមានកិត្តិនាមអន្តរជាតិ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

លោក Christopher Luxon នាយករដ្ឋមន្ត្រីនូវែលហ្សេឡង់
ប្រភព: Wikipedia

នូវែលហ្សេឡង់ជារាជាណាចក្រមួយដែលមានព្រះមហាក្សត្រ ឆាលស៍ ទី ៣ ជាប្រមុខរដ្ឋ និងមានអគ្គទេសាភិបាល Dame Cindy Kiro តំណាងព្រះអង្គ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីបច្ចុប្បន្នគឺលោក Christopher Luxon ដែលបានចូលកាន់តំណែងនៅឆ្នាំ ២០២៣។ នៅឆ្នាំ ២០២២ អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី Jacinda Ardern បានជួបជាមួយប្រធានាធិបតីអាមេរិក Joe Biden ដើម្បីពិភាក្សាអំពីទំនាក់ទំនងទ្វេភាគី។ អគារសភានៅវេល្លីងតុន រួមទាំងអគារ "Beehive" គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃអំណាចនីតិបញ្ញត្តិ។

សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា នូវែលហ្សេឡង់ជាគោលដៅពេញនិយមសម្រាប់ការសិក្សា និងទេសចរណ៍។ ទំនាក់ទំនងជាមួយអាស៊ាន និងប្រទេសកម្ពុជាក្នុងវិស័យអប់រំ និងកសិកម្មក៏កំពុងមានការរីកចម្រើន។ ប្រទេសនេះក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាមានគោលនយោបាយបរិស្ថានរឹងមាំ និងការប្តេជ្ញាចិត្តចំពោះការកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ

Related articles · 7 briefs

នូវែលសេឡង់រកឃើញជំងឺផ្ដាសាយបក្សី H5N1 ជាលើកដំបូង និងផ្ដួចផ្ដើមចាក់វ៉ាក់សាំងការពារសត្វជិតផុតពូជ

រដ្ឋមន្ត្រីសុវត្ថិភាពជីវសាស្ត្រនូវែលសេឡង់ប្រកាសពីការរកឃើញវីរុស H5N1 លើបក្សីសមុទ្រ Brown Skua នៅឆ្នេរ Petone ក្រុង Wellington ហើយចាប់ផ្ដើមកម្មវិធីចាក់វ៉ាក់សាំងការពារសត្វស្លាបជិតផុតពូជចំនួន ៥ ប្រភេទ។

4 sources · The Guardian, The Hindu, The Straits Times

ឥណ្ឌា-នូវែលហ្សេឡង់ ប្រកាសភាពជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រ គ្របដណ្តប់ការពារជាតិ និងពាណិជ្ជកម្ម

កាលពីថ្ងៃទី ១១ ខែកក្កដា ក្នុងដំណើរទស្សនកិច្ចជាលើកដំបូងរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីឥណ្ឌាក្នុងរយៈពេល ៤០ ឆ្នាំ ឥណ្ឌានិងនូវែលហ្សេឡង់បានប្រកាសភាពជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រ ដោយដាក់គោលដៅបង្កើនពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីដល់ ៣៥,០០០ កោដិរូពីត្រឹមឆ្នាំ ២០៣០ ស្របពេលដែលលោក Narendra Modi កំពុងពង្រឹងទំនាក់ទំនងជាមួយដៃគូតំបន់ឥណ្ឌូ-ប៉ាស៊ីហ្វិក ។

16 sources · Channel News Asia, South China Morning Post, Times of India

នាយករដ្ឋមន្ត្រីឥណ្ឌា ម៉ូឌី មកដល់នូវែលសេឡង់ជាលើកដំបូង ខណៈកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីបង្កភាពតានតឹង

នៅថ្ងៃទី១០ កក្កដា នាយករដ្ឋមន្ត្រីឥណ្ឌា ម៉ូឌី បានមកដល់ប្រទេសនូវែលសេឡង់ ដែលជាជើងចុងក្រោយនៃដំណើរទស្សនកិច្ចចំនួន ៣ ប្រទេស ខណៈកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីដែលបានចុះហត្ថលេខាកាលពីខែមេសាកំពុងបង្កភាពចម្រូងចម្រាសនៅក្នុងស្រុក។

5 sources · Deutsche Welle, The Hindu, Dawn

Trossard ស៊ុតពីរគ្រាប់ ជួយប៊ែលហ្សិកបំបាក់នូវែលសេឡង់ ៥-១ ឡើងវគ្គ ៣២ ក្រុម

ខ្សែប្រយុទ្ធ Leandro Trossard ស៊ុតបាន ២ គ្រាប់ នាំមុខជ័យជម្នះ ៥-១ របស់ក្រុមជម្រើសជាតិប៊ែលហ្សិកលើនូវែលសេឡង់ ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ FIFA World Cup 2026 ដោយប៊ែលហ្សិកឈរកំពូលពូល G និងឡើងទៅវគ្គ ៣២ ក្រុម។

6 sources · DAP News, BBC Sport, Asharq Al-Awsat

របាយការណ៍ផ្ទៃក្នុងនូវែលសេឡង់ព្រមានពីយោធាចិននៅប៉ាស៊ីហ្វិក

របាយការណ៍ផ្ទៃក្នុងរបស់កងកម្លាំងការពារជាតិ និងក្រសួងការបរទេសនូវែលសេឡង់ ចុះខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ដែលទទួលបានដោយ AFP ព្រមានថាការសាកល្បងមីស៊ីល និងការបញ្ជូននាវាចម្បាំងចិន នឹងក្លាយជារឿងកើតមានជាប្រចាំនៅមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។

3 sources · Taipei Times, Hong Kong Free Press, The Straits Times

អេហ្ស៊ីបផ្ដួលនូវែលសេឡង់ ៣-១ រកជ័យជម្នះលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ World Cup

ក្រោយរង់ចាំ ៩២ ឆ្នាំ អេហ្ស៊ីបទទួលបានជ័យជម្នះលើកដំបូងក្នុង World Cup ដោយយកឈ្នះនូវែលសេឡង់ ៣-១ ដឹកនាំដោយតារាស៊ុតបាល់ ម៉ូហាម៉េដ សាឡា។

17 sources · Al Jazeera, BBC Sport, BBC Sport

ចិនហាមសមាជិកសភានូវែលហ្សេឡង់ ៤ រូប ចូល ១ ឆ្នាំ ក្រោយទស្សនកិច្ចតៃវ៉ាន់

ចិនប្រកាសបម្រាម ១ ឆ្នាំ លើសមាជិកសភានូវែលហ្សេឡង់ ៤ រូប រួមទាំងហុងកុង និងម៉ាកាវ ក្រោយពួកគេទៅតៃវ៉ាន់ ខណៈរដ្ឋាភិបាលនូវែលហ្សេឡង់ភ្ញាក់ផ្អើល។

9 sources · BBC News, Al Jazeera, Deutsche Welle