នីការ៉ាហ្គ័រ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

នីការ៉ាហ្គ័រ ដែលមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋនីការ៉ាហ្គ័រ គឺជាប្រទេសដែលមានផ្ទៃដីធំជាងគេនៅតំបន់អាមេរិកកណ្ដាល។ យោងតាមវិគីភីឌា ប្រទេសនេះមានផ្ទៃដីសរុប ១៣០,៣៧០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនប្រមាណ ៧.១៤ លាននាក់នៅឆ្នាំ២០២៤ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទីបី បន្ទាប់ពីក្វាតេម៉ាឡា និងហុងឌូរ៉ាស។ ទីតាំងរបស់វាស្ថិតនៅចន្លោះមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកខាងលិច និងសមុទ្រការ៉ាប៊ីនខាងកើត មានព្រំដែនជាប់ហុងឌូរ៉ាសនៅខាងជើង និងកូស្តារីកានៅខាងត្បូង។

នីការ៉ាហ្គ័រត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថាជា «ដែនដីបឹងនិងភ្នំភ្លើង» ដោយសារតែខ្លួនសម្បូរទៅដោយបឹងធំៗដូចជា បឹងនីការ៉ាហ្គ័រ និងបឹងម៉ាណាហ៊្គ័រ ព្រមទាំងខ្សែសង្វាក់ភ្នំភ្លើងយ៉ាងសកម្ម ដូចជាភ្នំភ្លើង Concepción។ រាជធានីម៉ាណាហ៊្គ័រជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយ ខណៈដែលទីក្រុងប្រវត្តិសាស្ត្រឡេអូន និងក្រាណាដា គឺជាកេរ្តិ៍ដំណែលពីសម័យអាណានិគមអេស្ប៉ាញដ៏ទាក់ទាញ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

នីការ៉ាហ្គ័រសម្បូរទៅដោយភូមិសាស្ត្រចម្រុះគ្របដណ្ដប់ដោយព្រៃទឹកភ្លៀង បឹង ភ្នំភ្លើង និងជ្រលងភ្នំ។ តាមវិគីភីឌា តំបន់បម្រុងជីវមណ្ឌលBosawás នៅភាគឦសានគឺជាព្រៃទឹកភ្លៀងធំជាងគេទីពីរនៅអឌ្ឍគោលខាងលិច បន្ទាប់ពីព្រៃអាម៉ាសូននៅប្រេស៊ីល។ បឹងនីការ៉ាហ្គ័រគឺជាបឹងធំបំផុតនៅអាមេរិកកណ្ដាល ហើយមានកោះជាច្រើនដូចជាកោះOmetepe ដែលមានភ្នំភ្លើងពីរ និងកោះSolentiname ដែលជាកន្លែងទេសចរណ៍អេកូឡូស៊ីដោយសារសត្វបក្សីជាង ៧៦ ប្រភេទ។ ជ្រលងSomoto នៅភាគខាងជើងក៏ជាកន្លែងទេសចរណ៍ធម្មជាតិដ៏ល្បីដែរ។

តាមវិគីភីឌា ប្រជាជននីការ៉ាហ្គ័រមានពហុជាតិពន្ធុ រួមមានជនជាតិដើមមីស្គីតូដែលរស់នៅតាមបណ្ដោយឆ្នេរការ៉ាប៊ីន និងជនជាតិណាវ៉ាសនៅតំបន់Gran Nicoya។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាអេស្ប៉ាញ ប៉ុន្តែនៅតំបន់ឆ្នេរការ៉ាប៊ីន ភាសាអង់គ្លេស និងភាសាមីស្គីតូត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ ដូចបានបង្ហាញតាមផ្លាកសញ្ញានៅក្រុងBluefields។ បក្សីជាតិ Guardabarranco មានន័យថា «អ្នកការពារជ្រលង» គឺជាតំណាងនៃជីវចម្រុះដ៏សម្បូរបែប។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រនីការ៉ាហ្គ័រមានឫសគល់យ៉ាងជ្រៅ។ យោងតាមវិគីភីឌា ផ្ទាំងចម្លាក់ថ្មបុរាណនៅលើកោះOmetepe និងស្នាមជើងមនុស្ស «Huellas de Acahualinca» អាយុកាល ២.១០០ ឆ្នាំ បានបង្ហាញពីវត្តមានរបស់អរិយធម៌ដើម។ អំឡុងសម័យអាណានិគម អេស្ប៉ាញបានបង្កើតទីក្រុងឡេអូន និងក្រាណាដា ដែលរក្សាបានស្ថាបត្យកម្មដ៏ស្រស់ស្អាតរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

ក្រោយឯករាជ្យ ប្រទេសនេះប្រឈមនឹងការឈ្លានពានរបស់ក្រុមផ្សងព្រេងអាមេរិកាំងដឹកនាំដោយ William Walker ក្នុងសង្គ្រាម Filibuster ។ តាមវិគីភីឌា សមរភូមិSan Jacinto ឆ្នាំ១៨៥៦ គឺជាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ដែលនាំទៅដល់ការបណ្ដេញអ្នកឈ្លានពានចេញ។ នៅសតវត្សរ៍ទី២០ មេដឹកនាំ Augusto César Sandino បានដឹកនាំការតស៊ូប្រឆាំងនឹងការកាន់កាប់របស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០។ ក្រោយមក គ្រួសារសូម៉ូសា (Somoza) បានកាន់កាប់អំណាចផ្ដាច់ការអស់រយៈពេលជាង ៤០ ឆ្នាំ ដោយលោក Anastasio Somoza García ធ្លាប់បានជួបជាមួយប្រធានាធិបតី Rafael Trujillo នៅឆ្នាំ១៩៥២ បង្ហាញពីសម្ព័ន្ធភាពផ្ដាច់ការ។

ការគាបសង្កត់នេះបានឈានដល់បដិវត្តន៍នីការ៉ាហ្គ័រនៅឆ្នាំ១៩៧៩ ដឹកនាំដោយរណសិរ្សសាន់ឌីនីស្តារំដោះជាតិ (FSLN) ហើយខួប ១០ ឆ្នាំត្រូវបានប្រារព្ធនៅម៉ាណាហ៊្គ័រនាឆ្នាំ១៩៨៩។ ក្រោយបដិវត្តន៍ សង្គ្រាម Contra បានផ្ទុះឡើង ដោយក្រុម Contra ទទួលការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយយោងតាមវិគីភីឌា ស្ត្រីជាច្រើនបានចូលរួមជាយុទ្ធជនក្នុងជួរ Contra ។ ឆ្នាំ១៩៩០ លោកស្រី Violeta Chamorro បានឈ្នះការបោះឆ្នោតប្រជាធិបតេយ្យ ក្លាយជាស្ត្រីទីមួយដែលធ្វើដូច្នេះនៅទ្វីបអាមេរិកទាំងមូល។ ព្យុះសង្ឃរា Mitch ឆ្នាំ១៩៩៨ បានបង្កការខូចខាតយ៉ាងដំណំ ហើយនៅឆ្នាំ២០១៨ បាតុកម្មទ្រង់ទ្រាយធំបានផ្ទុះឡើងប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលលោក Daniel Ortega។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចនីការ៉ាហ្គ័រពឹងផ្អែកយ៉ាងសំខាន់លើវិស័យកសិកម្ម ជាពិសេសកាហ្វេដែលដាំដុះនៅតំបន់ Jinotega, Esteli, Nueva Segovia, Matagalpa និង Madriz។ យោងតាមវិគីភីឌា កាហ្វេនីការ៉ាហ្គ័រត្រូវបាននាំចេញទៅកាន់អាមេរិកខាងជើង អឺរ៉ុប អាស៊ី និងអូស្ត្រាលី ដោយក្រុមហ៊ុនធំៗដូចជា Nestlé និង Starbucks ជាអតិថិជនទៀងទាត់។ វិស័យទេសចរណ៍ក៏ជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់ ដោយទីក្រុងក្រាណាដា និងឆ្នេរSan Juan del Sur ទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរ រួមទាំងកប៉ាល់ធំៗរបស់ Royal Caribbean ផងដែរ។

ខាងវប្បធម៌ ព្រះវិហារឡេអូន (León Cathedral) គឺជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ។ ល្ខោនប្រជាប្រិយ El Güegüense ជាស្នាដៃអក្សរសាស្ត្រដំបូងក្រោយសម័យអាណានិគម និងជាកំណប់សិល្បៈជាតិ។ កវី Rubén Darío ជាស្ថាបនិកនៃចលនាអក្សរសាស្ត្រទំនើប (modernismo) នៅអាមេរិកឡាទីន។ របាំ Mestizaje រួមជាមួយសំលៀកបំពាក់ប្រពៃណីបង្ហាញពីឥទ្ធិពលវប្បធម៌ជនជាតិដើមយ៉ាងច្បាស់។

ម្ហូបអាហារល្បីៗរួមមាន Vigorón (ដំឡូងឆ្អិនជាមួយសាច់ជ្រូកបំពង និងសាឡាត់ស្ពៃ) និង Gallo pinto (បាយជាមួយសណ្ដែក)។ កីឡាបេស្បលមានការពេញនិយមយ៉ាងខ្លាំង និងមានស្តាត Dennis Martínez National Stadium ជាកីឡដ្ឋានក្រៅផ្ទះធំជាងគេ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន នីការ៉ាហ្គ័រដឹកនាំដោយលោក Daniel Ortega និងភរិយាលោកស្រី Rosario Murillo ជាអនុប្រធានាធិបតី។ តាមវិគីភីឌា រដ្ឋាភិបាលនេះទទួលរងការរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងពីសហគមន៍អន្តរជាតិ ចំពោះការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស ការបង្ក្រាបអ្នកប្រឆាំង និងការរឹតបន្តឹងសេរីភាពសារព័ត៌មាន។ បាតុកម្មធំៗនៅខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៨ បាននាំឱ្យមានអំពើហិង្សាធ្ងន់ធ្ងរនិងអ្នកស្លាប់រាប់រយនាក់។ ជាលទ្ធផល សហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពអឺរ៉ុបបានដាក់ទណ្ឌកម្មលើមន្ត្រីនីការ៉ាហ្គ័រ ខណៈដែល ចិន និងរុស្ស៊ីបន្តផ្ដល់ការវិនិយោគនិងជំនួយ។

ចំពោះមិត្តអ្នកអានចង្វាក់ខ្មែរ នីការ៉ាហ្គ័រជាករណីសិក្សានៃប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដែលកំពុងប្រឈមនឹងសម្ពាធភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងការស្វែងរកផ្លូវអភិវឌ្ឍន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ ការនាំចេញកាហ្វេទៅកាន់ទីផ្សារអាស៊ី រួមទាំងលទ្ធភាពទៅដល់ប្រទេសកម្ពុជា ក៏ដូចជាផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុដូចជាព្យុះ Mitch គឺជាបញ្ហាដែលអាចចែករំលែកបទពិសោធន៍គ្នាបាន។