ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស ប្រទេសនីហ្សេរ (ជាផ្លូវការហៅថា សាធារណរដ្ឋនីហ្សេរ) គឺជារដ្ឋឯកត្តរដ្ឋមួយ ដែលគ្មានព្រំប្រទល់ជាប់សមុទ្រ ស្ថិតនៅតំបន់អាហ្វ្រិកខាងលិច។ រាជធានីនៃប្រទេសនេះគឺ នីយ៉ាម៉េ (Niamey) ស្ថិតនៅជ្រុងនិរតី ជាប់នឹងដងទន្លេនីហ្សេរ (Niger River) ដែលជាប្រភពឈ្មោះរបស់ប្រទេស។

នីហ្សេរមានផ្ទៃដីសរុបប្រមាណ ១,២៧ លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ធ្វើឲ្យវាជាប្រទេសគ្មានព្រំសមុទ្រធំជាងគេនៅអាហ្វ្រិកខាងលិច និងជាប្រទេសគ្មានព្រំសមុទ្រធំទី២ នៅទ្វីបអាហ្វ្រិក បន្ទាប់ពីប្រទេសឆាដ (Chad)។ ជាង ៨០% នៃផ្ទៃដីស្ថិតនៅក្នុងវាលរហោស្ថានសាហារ៉ា (Sahara)។ ប្រជាជនប្រមាណ ២៥ លាននាក់ ភាគច្រើនជាអ្នកកាន់សាសនាអ៊ីស្លាម ហើយរស់នៅប្រមូលផ្តុំគ្នានៅតំបន់ភាគខាងត្បូង និងខាងលិចនៃប្រទេស។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

នីហ្សេរមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសចំនួន ៧៖ លីប៊ី (Libya) នៅឦសាន, ឆាដ (Chad) នៅខាងកើត, នីហ្សេរីយ៉ា (Nigeria) នៅខាងត្បូង, បេណាំង (Benin) និង បួគីណាហ្វាសូ (Burkina Faso) នៅនិរតី, ម៉ាលី (Mali) នៅខាងលិច, និង អាល់ហ្សេរី (Algeria) នៅពាយព្យ។ តំបន់ភាគខាងជើងគ្របដណ្ដប់ដោយវាលខ្សាច់សាហារ៉ា រីឯភាគខាងត្បូងជាតំបន់សាហេល (Sahel) ដែលមានអាកាសធាតុពាក់កណ្ដាលស្ងួត ប៉ុន្តែកំពុងរងការគំរាមកំហែងពីការប្រែប្រួលទៅជាវាលរហោស្ថានកាន់តែខ្លាំង។

តាមវីគីភីឌា នីហ្សេរមានប្រជាជនចម្រុះជាតិសាសន៍ ដូចជា ហូសា (Hausa), ហ្សាម៉ា-សុងហាយ (Zarma-Songhai), ទូរ៉េក (Tuareg), ហ្វូឡានី (Fulani) និងក្រុមផ្សេងៗទៀត។ ឥទ្ធិពលសាសនាអ៊ីស្លាមដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ហើយវិហារអ៊ីស្លាមដូចជាវិហារអាហ្កាដេស (Agadez) និងវិហារគីយ៉ូតា (Kiota) ជាស្ថាបត្យកម្មដ៏លេចធ្លោ។ ប្រជាជនមានអាយុក្មេងច្រើន ដូចបង្ហាញក្នុងសាជីជ្រុងប្រជាជនឆ្នាំ ២០២០។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាបារាំង តែភាសាក្នុងស្រុកដូចជា ហូសា និងហ្សាម៉ា ក៏ត្រូវបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយដែរ។ ប្រទេសនេះក៏មានតំបន់អភិរក្សដូចជា ឧទ្យានជាតិ W ដែលជាជម្រករបស់សត្វដំរី និងសត្វព្រៃជាច្រើនទៀត។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រនីហ្សេរមានភស្តុតាងតាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ ដូចជាចម្លាក់ថ្មនៅតំបន់ Tiguidit ភាគខាងត្បូងសាហារ៉ា ដែលបង្ហាញរូបសត្វកវែរ និងសត្វផ្សេងៗ បញ្ជាក់ថាធ្លាប់មានអាកាសធាតុសើមជាងនេះ។ ក្នុងសម័យមជ្ឈិមសម័យ តំបន់នេះជាផ្នែកមួយនៃអាណាចក្រសុងហាយ (Songhai) និងកាណេម-បូរនូ (Kanem-Bornu) ដែលគ្រប់គ្រងផ្លូវពាណិជ្ជកម្មឆ្លងសាហារ៉ា។ មុនសម័យអាណានិគម មានរដ្ឋស៊ុលតង់តូចៗដូចជា ស៊ុលតង់ដាម៉ាហ្ការ៉ាម (Damagaram) នៅទីក្រុងហ្សាំងដែរ (Zinder) និងស៊ុលតង់អាហ្កាដេស (Agadez) ដែលមានវិហារអ៊ីស្លាមដ៏ធំ និងល្បីល្បាញ។

នៅចុងសតវត្សរ៍ទី១៩ ការដណ្ដើមទឹកដីនៅអាហ្វ្រិក (Scramble for Africa) បាននាំឲ្យបារាំងធ្វើអាណានិគមលើនីហ្សេរ ជាផ្នែកនៃសហព័ន្ធអាហ្វ្រិកខាងលិចបារាំង (French West Africa)។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ អំណាចរបស់ស៊ុលតង់ត្រូវបានកាត់បន្ថយ ដោយពួកគេបន្តជានិមិត្តរូបតែប៉ុណ្ណោះ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ នីហ្សេរទទួលបានឯករាជ្យនៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក ហាម៉ានី ឌីយ៉ូរី (Hamani Diori)។ លោកបានគ្រប់គ្រងក្នុងរបបបក្សតែមួយ ដោយផ្តោតលើទំនាក់ទំនងការបរទេស និងរក្សាទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយលោកខាងលិច។

ក្រោយមក នីហ្សេរបានជួបវិបត្តិនយោបាយ និងរដ្ឋប្រហារយោធាជាច្រើនដង។ លោក សេយនី គន់តឆេ (Seyni Kountché) បានឡើងកាន់អំណាច និងដឹកនាំរបបយោធារហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៨៧។ បន្ទាប់មក លោក អាលី សាយបូ (Ali Saibou) ដែលជាប្រធានាធិបតីពីឆ្នាំ ១៩៨៧ ដល់ ១៩៩៣ បានជួយដឹកនាំការផ្លាស់ប្តូរទៅរបបស៊ីវិល។ ក្រុមឧទ្ទាមទូរ៉េក (Tuareg) បានធ្វើការបះបោរជាច្រើនលើក រួមទាំងការបះបោរលើកទី២ ក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ ដែលបានធ្វើឲ្យប្រទេសអស្ថិរភាពនៅភាគខាងជើង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចនីហ្សេរពឹងផ្អែកយ៉ាងធំលើវិស័យកសិកម្មចិញ្ចឹមជីវិត និងការចិញ្ចឹមសត្វ ដោយសារប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅតាមជនបទ។ ប្រទេសនេះប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាអភិវឌ្ឍន៍ជាច្រើន រួមមានភាពក្រីក្រ កង្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងផលប៉ះពាល់ពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ រូបភាពថ្នាក់រៀនបឋម និងមន្ទីរពេទ្យបង្អែកម៉ារ៉ាឌី (Maradi) បង្ហាញពីកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងវិស័យអប់រំ និងសុខាភិបាល ប៉ុន្តែនៅមានតម្រូវការច្រើន។

ផ្នែកវប្បធម៌ នីហ្សេរសម្បូរទៅដោយប្រពៃណីចម្រុះពណ៌។ ពិធីបុណ្យ Guérewol របស់ក្រុមជនជាតិវ៉ូដាបេ (Wodaabe) ជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រកួតសម្រស់បុរសវ័យក្មេងដ៏ល្បី ដែលរួមមានរបាំ និងការតុបតែងខ្លួនយ៉ាងវិចិត្រ។ ស្ត្រីវ៉ូដាបេមានស្នាមសាក់លើមុខជាសញ្ញាសម្គាល់ប្រពៃណី។ ក្រុមទូប៊ូ (Toubou) នៅភាគខាងកើតមានតន្ត្រីពិសេស ហើយស៊ុលតង់ហ្សាំងដែរនៅបន្តតួនាទីជានិមិត្តរូបវប្បធម៌រហូតដល់សតវត្សរ៍ទី២១។ សាសនាអ៊ីស្លាមមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំង ដូចឃើញតាមរយៈវិហារធំៗ និងទំនៀមទម្លាប់សាសនារបស់ប្រជាជន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃ នីហ្សេរជាប្រទេសមួយដែលមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងតំបន់សាហេល (Sahel) ប៉ុន្តែកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាសន្តិសុខធ្ងន់ធ្ងរ។ ក្រុមឧទ្ទាម និងក្រុមប្រដាប់អាវុធជ្រុលនិយមនៅតែបន្តគំរាមកំហែងស្ថិរភាព ដូចជាការបះបោររបស់ក្រុមទូរ៉េកជាដើម។ ដើម្បីឆ្លើយតប នីហ្សេរបានធ្វើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយោធាជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក (ដូចឃើញក្នុងការហ្វឹកហ្វឺនរួមគ្នាឆ្នាំ ២០០៧) និងបារាំង ដើម្បីពង្រឹងសមត្ថភាពកងទ័ព និងទប់ទល់នឹងអំពើភេរវកម្ម។

លើសពីនេះ បញ្ហាអភិវឌ្ឍន៍នៅតែជាបញ្ហាប្រឈមធំ។ កំណើនប្រជាជនខ្ពស់ គ្រោះរាំងស្ងួតញឹកញាប់ និងកង្វះសេវាមូលដ្ឋាន ធ្វើឲ្យនីហ្សេរត្រូវការជំនួយពីសហគមន៍អន្តរជាតិ។ នៅឆ្នាំ ២០១៩ លោកប្រធានាធិបតី ម៉ាហាម៉ាឌូ អ៊ីស៊ូហ្វូ (Mahamadou Issoufou) បានបង្ហាញពីការពង្រឹងទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយប្រទេសជប៉ុន និងដៃគូអន្តរជាតិដទៃទៀត។ សម្រាប់អ្នកអានចង្វាក់ខ្មែរ នីហ្សេរជាឧទាហរណ៍នៃប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍដែលតស៊ូនឹងបញ្ហាស្រដៀងគ្នា ដូចជាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការកសាងសន្តិភាព។