ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia នីកូល ប៉ាស៊ីនយ៉ាន គឺជាអ្នកនយោបាយអាមេនី ដែលកំពុងកាន់តំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រីទី១៦ របស់ប្រទេសអាមេនី តាំងពីខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៨។ លោកធ្លាប់ជាអ្នកកាសែត និងជាស្ថាបនិកគណបក្សនយោបាយ ហើយបានឡើងកាន់អំណាចបន្ទាប់ពីដឹកនាំចលនាតវ៉ាដ៏ធំមួយ ដែលគេស្គាល់ថា «បដិវត្តន៍វ៉លវេត» ឬ «បដិវត្តន៍ស្បែកជើង» (Velvet Revolution) នាឆ្នាំ២០១៨ ដោយប្រកាសអហិង្សា។

តាម Wikipedia លោកប៉ាស៊ីនយ៉ាន ជាអ្នករិះគន់ដ៏ខ្លាំងក្លាលើថ្នាក់ដឹកនាំមុនៗរបស់អាមេនី ពិសេស សឺហ្គ សាកស៊ីយ៉ាន (Serzh Sargsyan) និងរ៉ូប៊ឺត កូឆារ៉ាន (Robert Kocharyan) ដែលលោកចោទថាពុករលួយ និងគ្រប់គ្រងផ្តាច់ការ។ លោកក៏ជាសំឡេងមួយដែលរិះគន់ទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធរបស់អាមេនីជាមួយរុស្ស៊ី ហើយតស៊ូមតិឱ្យបង្កើតទំនាក់ទំនងកាន់តែជិតស្និទ្ធជាមួយប្រទេសតួកគីវិញ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមការកត់ត្រាក្នុង Wikipedia នីកូល ប៉ាស៊ីនយ៉ាន កើតនៅថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៧៥ នៅទីក្រុងអ៊ីជេវ៉ាង (Ijevan) ក្នុងសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតអាមេនី ដែលជាផ្នែកមួយនៃសហភាពសូវៀតកាលនោះ។ លោកមានសញ្ជាតិអាមេនី និងមានវិជ្ជាជីវៈជាអ្នកសារព័ត៌មាន។ គាត់បានចូលរៀននៅសាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋយេរេវ៉ាង (Yerevan State University) ប៉ុន្តែបានបោះបង់ការសិក្សាមុនបញ្ចប់ថ្នាក់។

លោកគឺជាបុគ្គលដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងនៅក្នុងនយោបាយអាមេនី ដោយដំបូងឡើយមុនចូលធ្វើជាមេដឹកនាំ លោកបានប្រើប្រាស់កាសែតជាវេទិការរិះគន់រដ្ឋាភិបាល។ គាត់បានបង្កើតកាសែត «អូរ៉ាហ្គីរ» (Oragir) ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៨ ប៉ុន្តែកាសែតនេះត្រូវបានបិទមួយឆ្នាំក្រោយ ពីបទបរិហាកេរ្តិ៍ ហើយគាត់ខ្លួនឯងក៏ត្រូវបានកាត់ទោសអោយជាប់ពន្ធនាគារ១ឆ្នាំ ពីបទបរិយាសរប្រឆាំងនឹងរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ សឺហ្គ សាកស៊ីយ៉ាន (Serzh Sargsyan) ដែលក្រោយមកបានក្លាយជាប្រធានាធិបតីនិងនាយករដ្ឋមន្ត្រី។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនយោបាយរបស់លោកប៉ាស៊ីនយ៉ាន ចាប់ផ្ដើមក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ និង២០០០។ តាម Wikipedia លោកជាអ្នកគាំទ្រប្រធានាធិបតីទី១របស់អាមេនី គឺ ឡេវ៉ុន តេរ-ប៉េត្រូស៊ាន (Levon Ter-Petrosyan) ហើយបានរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងទៅលើរដ្ឋាភិបាលដែលដឹកនាំដោយរ៉ូប៊ឺត កូឆារ៉ាន និងក្រុមអ្នកនយោបាយជំនិត។ ក្នុងឆ្នាំ២០០៧ លោកបានដឹកនាំគណបក្សប្រឆាំងតូចមួយក្នុងការបោះឆ្នោតសភា ប៉ុន្តែទទួលបានត្រឹម១,៣% ប៉ុណ្ណោះ។

ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់មួយគឺក្បួនតវ៉ាដ៏ធំបន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ២០០៨ ដែលមានការចោទប្រកាន់ពីអំពើក្លែងបន្លំ។ តាមរយៈ Wikipedia លោកប៉ាស៊ីនយ៉ាន ស្ថិតក្នុងចំណោមឥស្សរជនប្រឆាំងដែលចូលរួម ហើយព្រឹត្តិការណ៍នោះបានបញ្ចប់ដោយអំពើហិង្សារបស់កម្លាំងសន្តិសុខ ដោយមានអ្នកស្លាប់និងរបួសជាច្រើន។ លោកបានលាក់ខ្លួន ហើយក្រោយមកចូលខ្លួនវិញ។

ក្រោយពីទទួលបានអំណាចជាសមាជិកសភានៅឆ្នាំ២០១២ លោកបានបង្កើតចលនានយោបាយថ្មី ដែលនាំទៅដល់បដិវត្តន៍ឆ្នាំ២០១៨។ លោកបានដើរពីទីក្រុងហ្គីយូមរី (Gyumri) ទៅកាន់យេរេវ៉ាង ដោយប្រមូលអ្នកគាំទ្រជាងពីរសប្តាហ៍។ នៅថ្ងៃទី២៣ ខែមេសា ឆ្នាំ២០១៨ នាយករដ្ឋមន្ត្រីសឺហ្គ សាកស៊ីយ៉ាន បានប្រកាសលាលែង ក្រោមសម្ពាធពីបាតុកម្មសន្តិភាពដ៏ធំ។ បន្ទាប់មក សភាបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសលោកប៉ាស៊ីនយ៉ានជានាយករដ្ឋមន្ត្រី កាលពីថ្ងៃទី៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៨។

ក្នុងអាណត្តិដំបូង លោកបានផ្ដួចផ្ដើមកំណែទម្រង់ប្រឆាំងអំពើពុករលួយ ប៉ុន្តែបានប្រឈមនឹងវិបត្តិសន្តិសុខយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ជាពិសេសសង្គ្រាមណាហ្គ័រនី-ការ៉ាបាក់ (Nagorno-Karabakh) ជាមួយអាហ្សែបែហ្សង់ ក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២០ ដែលបណ្ដាលឲ្យអាមេនីបាត់បង់ទឹកដីយ៉ាងច្រើន។ កិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ដែលសម្របសម្រួលដោយរុស្ស៊ី បាននាំឲ្យមានការរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងពីក្រុមប្រឆាំង និងបាតុកម្មទាមទារឲ្យលោកលាលែង ប៉ុន្តែលោកបានឈ្នះការបោះឆ្នោតសាជាថ្មីនៅក្នុងឆ្នាំ២០២១។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន នីកូល ប៉ាស៊ីនយ៉ាន កំពុងដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការផ្លាស់ប្ដូរទិសដៅភូមិសាស្ត្រនយោបាយរបស់អាមេនី។ តាម Wikipedia លោកបានខិតខំសម្របសម្រួលដំណើរការសន្តិភាពជាមួយអាហ្សែបែហ្សង់ រួមទាំងការចុះហត្ថលេខាលើសេចក្តីប្រកាសរួមត្រីភាគីជាមួយប្រធានាធិបតីអ៊ីលហាំ អាលីយ៉េវ (Ilham Aliyev) និងប្រធានាធិបតីដូណាល់ ត្រាំ (Donald Trump) នាទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន នៅថ្ងៃទី៨ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥។ ជំនួបនេះបានបង្ហាញពីការចូលរួមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងដំណោះស្រាយជម្លោះ និងការពង្រឹងទំនាក់ទំនងជាមួយលោកខាងលិច។

ទន្ទឹមនឹងនេះ លោកបានបន្តរិះគន់ឥទ្ធិពលរុស្ស៊ី ដោយបានព្យួរការចូលរួមរបស់អាមេនីក្នុងសម្ព័ន្ធភាពសន្តិសុខសមូហភាព CSTO និងស្វះស្វែងទំនាក់ទំនងកាន់តែជិតស្និទ្ធជាមួយសហភាពអឺរ៉ុប។ លោកក៏បានជួបជាមួយប្រធានាធិបតីវ្លាឌីមៀរ ពូទីន (Vladimir Putin) កាលពីខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ ដើម្បីពិភាក្សាអំពីទំនាក់ទំនងទ្វេភាគី ប៉ុន្តែទំនាក់ទំនងរវាងយ៉េរេវ៉ាងនិងមូស្គូ នៅតែមានភាពតានតឹង។

សម្រាប់អ្នកអានសារព័ត៌មានខ្មែរ (KhmerPulse) នយោបាយរបស់លោកប៉ាស៊ីនយ៉ាន ជាការសិក្សាមួយអំពីរបៀបដែលប្រទេសតូចមួយដើរលើខ្សែពួររវាងមហាអំណាច ការកសាងសន្តិភាពក្រោយសង្គ្រាម និងការប្រឈមមុខនឹងការតវ៉ាក្នុងស្រុក។ បទពិសោធន៍ទាំងនេះ អាចផ្ដល់ជាមេរៀនសម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍ ក្នុងការគ្រប់គ្រងកិច្ចការបរទេសនិងកំណែទម្រង់ផ្ទៃក្នុង។