ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមរយៈសេចក្តីរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា លោកស្រី ណាហ្គេស មហាម៉ាឌី (Narges Mohammadi) គឺជាសកម្មជនសិទ្ធិមនុស្សជនជាតិអ៊ីរ៉ង់ និងជាជ័យលាភីរង្វាន់ណូបែលសន្តិភាពឆ្នាំ២០២៣។ លោកស្រីត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាបុគ្គលគន្លឹះក្នុងចលនាប្រឆាំងការកាត់ទោសប្រហារជីវិត និងក្នុងការតស៊ូដើម្បីសិទ្ធិស្ត្រី និងប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។ ក្នុងរយៈពេលជាងមួយទសវត្សរ៍មកនេះ លោកស្រីបានជាប់ពន្ធនាគារជាបន្តបន្ទាប់ និងប្រឈមមុខនឹងការគាបសង្កត់យ៉ាងខ្លាំងពីរដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់។

វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា បច្ចុប្បន្ននេះលោកស្រីកំពុងជាប់ឃុំឃាំង បន្ទាប់ពីតុលាការអ៊ីរ៉ង់បានប្រកាសកាត់ទោសលោកស្រីឱ្យជាប់គុកចំនួន ៧ ឆ្នាំកន្លះ នៅថ្ងៃទី ៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦។ លោកស្រីក៏មានបញ្ហាសុខភាពរ៉ាំរ៉ៃជាច្រើន ដែលធ្វើឲ្យអ្នកសង្កេតការណ៍អន្តរជាតិមានការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងចំពោះសុខុមាលភាពរបស់លោកស្រីក្នុងពន្ធនាគារ។ ការទទួលបានរង្វាន់ណូបែលសន្តិភាពក្នុងឆ្នាំ២០២៣ ខណៈដែលលោកស្រីកំពុងជាប់ពន្ធនាគារ បានធ្វើឱ្យរឿងរ៉ាវរបស់លោកស្រីក្លាយជានិមិត្តសញ្ញានៃការតស៊ូទាមទារសិទ្ធិមនុស្សនៅទូទាំងពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

វិគីភីឌារាយការណ៍ថា លោកស្រី ណាហ្គេស មហាម៉ាឌី កើតនៅថ្ងៃទី ២១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧២ នៅទីក្រុងហ្សង់ហ្សង់ (Zanjan) ក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។ លោកស្រីជាជនជាតិអ៊ីរ៉ង់ ហើយបានចំណាយពេលភាគច្រើនក្នុងជីវិតរបស់លោកស្រីនៅក្នុងប្រទេសនេះ។ លោកស្រីមានសាវតាការសិក្សាផ្នែករូបវិទ្យា ដោយបានទទួលសញ្ញាបត្រពីសាកលវិទ្យាល័យអន្តរជាតិ អ៊ីម៉ាម ខូមេនី (Imam Khomeini International University)។ ក្រៅពីការងារជាសកម្មជន លោកស្រីក៏ធ្លាប់ធ្វើការជាវិស្វករ និងអ្នកនិពន្ធផងដែរ។

ក្នុងនាមជាសកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស លោកស្រីបានចូលរួមជាមួយមជ្ឈមណ្ឌលអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស (Defenders of Human Rights Center) ដែលជាអង្គការបង្កើតឡើងដោយលោកស្រី ស៊ីរីន អេបាឌី (Shirin Ebadi) ជ័យលាភីណូបែលសន្តិភាពមុន។ វិគីភីឌាបន្ថែមថា លោកស្រីបានបម្រើការជាអនុប្រធាន និងជាអ្នកនាំពាក្យរបស់មជ្ឈមណ្ឌលនេះ មុនពេលត្រូវបានចាប់ខ្លួន។ លោកស្រីបានរៀបការជាមួយលោក តាហ្គី រ៉ាហានី (Taghi Rahmani) ដែលជាអ្នកសារព័ត៌មាន និងសកម្មជននយោបាយ ហើយពួកគេមានកូនភ្លោះពីរនាក់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិនៃការតស៊ូរបស់លោកស្រី មហាម៉ាឌី មានជាប់ទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយការផ្លាស់ប្តូរនយោបាយនៅអ៊ីរ៉ង់ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ។ តាមវិគីភីឌា លោកស្រីបានចាប់ផ្តើមសកម្មភាពសិទ្ធិមនុស្សរបស់ខ្លួននៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០០០ ដោយផ្តោតសំខាន់ទៅលើការកាត់បន្ថយទោសប្រហារជីវិត និងការការពារសិទ្ធិអ្នកទោសនយោបាយ។ លោកស្រីត្រូវបានអាជ្ញាធរអ៊ីរ៉ង់ចាប់ខ្លួនជាលើកដំបូងនៅឆ្នាំ ២០១០ ដោយជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងការចោទប្រកាន់ផ្សេងៗ រួមទាំងការផ្សព្វផ្សាយប្រឆាំងនឹងរដ្ឋ និងការឃោសនាប្រឆាំង។

ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៦ មក លោកស្រីបានឆ្លងកាត់ការចាប់ខ្លួន និងការកាត់ទោសជាបន្តបន្ទាប់។ នៅឆ្នាំ ២០១៦ លោកស្រីត្រូវបានកាត់ទោសឱ្យជាប់គុករយៈពេលយូរ ពីបទចោទប្រកាន់ជាច្រើន ដែលរួមមានការប្រជុំ និងការឃោសនាប្រឆាំងនឹងសាធារណរដ្ឋអ៊ីស្លាម។ ទោះបីជាស្ថិតនៅក្នុងពន្ធនាគារក៏ដោយ លោកស្រីបានបន្តសរសេរអត្ថបទ និងផ្ញើសារទៅកាន់សហគមន៍អន្តរជាតិ ដើម្បីទាក់ទាញការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សនៅអ៊ីរ៉ង់។

ការខិតខំប្រឹងប្រែងឥតឈប់ឈររបស់លោកស្រីបាននាំទៅដល់ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិយ៉ាងធំធេង។ នៅខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៣ គណៈកម្មាធិការណូបែលន័រវេសបានប្រកាសប្រគល់រង្វាន់ណូបែលសន្តិភាពដល់លោកស្រី ដោយសរសើរពីការតស៊ូរបស់លោកស្រីប្រឆាំងនឹងការជិះជាន់ស្ត្រីនៅអ៊ីរ៉ង់ និងការខិតខំដើម្បីលើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្ស និងសេរីភាពសម្រាប់ទាំងអស់គ្នា។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា នេះជាលើកទី៥ហើយ ដែលរង្វាន់ណូបែលសន្តិភាពត្រូវបានប្រគល់ទៅឲ្យសកម្មជនម្នាក់ដែលកំពុងជាប់ពន្ធនាគារ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ករណីរបស់លោកស្រី មហាម៉ាឌី នៅតែជាប្រធានបទដ៏ក្ដៅគគុកនៅលើឆាកអន្តរជាតិក្នុងឆ្នាំ ២០២៦។ យោងតាមវិគីភីឌា និងរបាយការណ៍ព័ត៌មាននានា តុលាការបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់បានកាត់ទោសលោកស្រីឱ្យជាប់គុក ៧ ឆ្នាំកន្លះ នៅថ្ងៃទី ៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ ដោយចោទប្រកាន់ថាលោកស្រីបានផ្សព្វផ្សាយការឃោសនាប្រឆាំងនឹងរដ្ឋ និងរំលោភលើច្បាប់សន្តិសុខជាតិ។ លោកស្រីកំពុងជាប់ឃុំឃាំង ហើយមានរបាយការណ៍ថា សុខភាពរបស់លោកស្រីកំពុងធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ដោយសារតែជំងឺបេះដូង និងបញ្ហាសុខភាពផ្សេងទៀត។

សហគមន៍អន្តរជាតិបានបង្ហាញការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងចំពោះការកាត់ទោសនេះ។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ករណីរបស់លោកស្រី មហាម៉ាឌី ជាការរំលឹកដ៏សំខាន់អំពីតម្លៃនៃសិទ្ធិមនុស្សជាសកល និងការលះបង់ដែលសកម្មជនត្រូវប្រឈមដើម្បីការពារសេរីភាពជាមូលដ្ឋាន។ ការតស៊ូដោយសន្តិវិធីរបស់លោកស្រី និងការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិបានគូសបញ្ជាក់ថា សិទ្ធិមនុស្សមិនមែនជាបញ្ហាក្នុងស្រុកតែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាកង្វល់រួមរបស់មនុស្សជាតិទាំងមូល។