ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ពានរង្វាន់ណូបែល គឺជាក្រុមពានរង្វាន់អន្តរជាតិប្រចាំឆ្នាំដែលមានកិត្តិយសខ្ពស់បំផុត គ្រប់គ្រងដោយ មូលនិធិណូបែល។ យោងតាមវិគីភីឌា ពានរង្វាន់ទាំងនេះត្រូវបានផ្តល់ជូនដោយអនុលោមតាមគោលការណ៍ «សម្រាប់ផលប្រយោជន៍ដ៏ធំធេងបំផុតដល់មនុស្សជាតិ» (for the greatest benefit to humankind)។ ពានរង្វាន់ដើមមានចំនួនប្រាំផ្នែក គឺ រូបវិទ្យា គីមីវិទ្យា សរីរវិទ្យាឬវេជ្ជសាស្ត្រ អក្សរសិល្ប៍ និងសន្តិភាព។ ក្រោយមក ពានរង្វាន់វិទ្យាសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៦៨ ដោយធនាគារកណ្តាលស៊ុយអែត ដើម្បីជាការរំលឹកដល់ អាល់ហ្រ្វេដ ណូបែល។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ពិធីប្រគល់ពានរង្វាន់ណូបែលត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុងពីរផ្សេងគ្នា៖ ពានរង្វាន់សន្តិភាពប្រគល់នៅ ទីក្រុងអូស្លូ (Oslo) ប្រទេសន័រវេស ខណៈពានរង្វាន់ប្រាំផ្នែកទៀតប្រគល់នៅ ទីក្រុងស្តុកខុល (Stockholm) ប្រទេសស៊ុយអែត។ មូលនិធិណូបែលមានទីតាំងនៅស្តុកខុល ហើយគណៈកម្មាធិការណូបែលន័រវេសជាអ្នកជ្រើសរើសអ្នកឈ្នះពានរង្វាន់សន្តិភាព។

យោងតាមវិគីភីឌា អ្នកឈ្នះពានរង្វាន់ណូបែលមានប្រភពមកពីប្រទេសជាច្រើនជុំវិញពិភពលោក ដូចបង្ហាញក្នុងផែនទី។ ប្រទេសដែលមានចំនួនអ្នកឈ្នះច្រើនជាងគេរួមមាន សហរដ្ឋអាមេរិក ចក្រភពអង់គ្លេស អាល្លឺម៉ង់ និងបារាំង។ រហូតមកដល់ពេលនេះ មានតែមនុស្ស ៥ នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលបានឈ្នះពានរង្វាន់ណូបែលពីរដង ក្នុងនោះ ម៉ារី គុយរី (Marie Curie) បានឈ្នះទាំងផ្នែករូបវិទ្យា និងគីមីវិទ្យា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃពានរង្វាន់ណូបែលចាប់ផ្ដើមពីអ្នកគីមីវិទ្យា អាល់ហ្រ្វេដ ណូបែល (Alfred Nobel) ដែលជាអ្នកបង្កើតឌីណាមិត។ យោងតាមរឿងរ៉ាវពីវិគីភីឌា នៅពេលបងប្រុសរបស់គាត់ទទួលមរណភាព កាសែតបារាំងមួយបានយល់ច្រឡំហើយចុះផ្សាយដំណឹងមរណភាពរបស់ ណូបែល ដោយដាក់ចំណងជើងថា «អ្នកជំនួញនៃសេចក្តីស្លាប់បានស្លាប់» (The Merchant of Death Is Dead)។ រឿងនេះបានជំរុញឱ្យគាត់ព្យាយាមកែប្រែកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ខ្លួន ដោយសរសេរឆន្ទៈនៅឆ្នាំ ១៨៩៥ កំណត់យក ៩៤% នៃទ្រព្យសម្បត្តិសរុប ដើម្បីបង្កើតពានរង្វាន់ណូបែល។

ណូបែល បានទទួលមរណភាពនៅឆ្នាំ ១៨៩៦ ហើយពានរង្វាន់ដំបូងត្រូវបានផ្តល់ជូននៅឆ្នាំ ១៩០១ ក្នុងខួប ៥ ឆ្នាំនៃមរណភាពរបស់គាត់។ អ្នកឈ្នះពានរង្វាន់រូបវិទ្យាដំបូងគេគឺ វីលហែម រុនថ្វេន (Wilhelm Röntgen) សម្រាប់ការរកឃើញកាំរស្មីអ៊ិច។ ក្រោយមក ពានរង្វាន់បានពង្រីកមកដល់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចដូចបានរៀបរាប់។

ពានរង្វាន់នេះក៏មានប្រវត្តិចម្រូងចម្រាសផងដែរ។ វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា នៅពេលដែល ហេនរី គីស៊ីនជឺ (Henry Kissinger) ត្រូវបានជ្រើសរើសជាអ្នកឈ្នះពានរង្វាន់សន្តិភាពឆ្នាំ ១៩៧៣ សមាជិកគណៈកម្មាធិការណូបែលន័រវេស ២ រូបបានលាលែងដោយការតវ៉ា។ មហាត្មៈ គន្ធី (Mohandas Gandhi) ដែលត្រូវបានតែងតាំង ៥ ដង មិនដែលបានទទួលពានរង្វាន់នេះឡើយ។ នៅក្នុងផ្នែកអក្សរសិល្ប៍ លោក ជេមស៍ ចយស៍ (James Joyce) ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការខកខានដ៏ធំមួយ ហើយមានករណីដូចជា រីឆាត ឃឺន (Richard Kuhn) ដែលត្រូវបានបង្ខំឱ្យបដិសេធពានរង្វាន់គីមីវិទ្យា។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ពានរង្វាន់ណូបែលមិនត្រឹមតែជាកិត្តិយសផ្នែកបញ្ញាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏មានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងសំខាន់ផងដែរ។ អ្នកឈ្នះទទួលបានប្រាក់រង្វាន់ដ៏ច្រើន ដែលបានមកពីមូលនិធិដែលគ្រប់គ្រងដោយ មូលនិធិណូបែល តាមរយៈការវិនិយោគ។ ប្រាក់នេះអាចឲ្យអ្នកឈ្នះមានសេរីភាពក្នុងការបន្តការស្រាវជ្រាវរបស់ខ្លួនបាន។

តាមផ្នែកវប្បធម៌ ពិធីប្រគល់ពានរង្វាន់នៅស្តុកខុល គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រចាំឆ្នាំដ៏អធិកអធម មានពិធីជប់លៀងណូបែលនិងការចូលរួមពីរាជវង្សានុវង្សស៊ុយអែត (រូបភាពខាងលើ)។ សញ្ញាប័ត្រដែលអ្នកឈ្នះទទួលក៏ជាស្នាដៃសិល្បៈមួយដែរ ដោយត្រូវបានរចនាយ៉ាងប្រណីត។ ទាំងនេះបានធ្វើឱ្យពានរង្វាន់ណូបែលក្លាយជានិមិត្តរូបវប្បធម៌នៃសមិទ្ធិផលមនុស្សជាតិដែលគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ពានរង្វាន់ណូបែលនៅតែជាប្រធានបទនៃការចាប់អារម្មណ៍ជាសកលជារៀងរាល់ឆ្នាំ ចាប់តាំងពីការប្រកាសឈ្មោះអ្នកឈ្នះរហូតដល់ពិធីប្រគល់។ ពានរង្វាន់សន្តិភាពជារឿយៗបង្កជាការជជែកវែកញែក ជាពិសេសនៅពេលដែលអ្នកនយោបាយដូចជា បារ៉ាក់ អូបាម៉ា ទទួលបាន (ដូចរូបភាព)។ ប៉ុន្តែទោះជាមានភាពចម្រូងចម្រាសក្តី ពានរង្វាន់នេះនៅតែទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ និងជំរុញឱ្យមានការពិភាក្សាអំពីសន្តិភាព វិទ្យាសាស្ត្រ និងវប្បធម៌នៅទូទាំងពិភពលោក។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ពានរង្វាន់ណូបែលអាចជាបង្អួចមួយដើម្បីស្វែងយល់ពីស្នាដៃឆ្នើមរបស់មនុស្សជាតិ និងទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសនានា។ ទោះបីមានអ្នកឈ្នះមកពីប្រទេសក្នុងតំបន់មួយចំនួនក្តី ពានរង្វាន់នេះនៅតែជាក្តីស្រមៃសម្រាប់ប្រទេសជាច្រើន ហើយរឿងរ៉ាវនៃពានរង្វាន់នេះឆ្លុះបង្ហាញពីសក្ដានុពលនិងបញ្ហាប្រឈមនានានៃសង្គមពិភពលោកយើង។