ប្រទេសន័រឌីក

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ប្រទេសន័រឌីក គឺជាតំបន់ភូមិសាស្ត្រនិងវប្បធម៌មួយ ដែលស្ថិតនៅភាគខាងជើងនៃទ្វីបអឺរ៉ុប និងអាមេរិកខាងជើង ព្រមទាំងតំបន់អាកទិក និងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកខាងជើង។ តំបន់នេះរួមមានរដ្ឋអធិបតេយ្យចំនួន ៥ គឺ ដាណឺម៉ាក ហ្វាំងឡង់ អ៊ីស្លង់ ន័រវែស និងស៊ុយអែត ព្រមទាំងដែនដីស្វយ័តចំនួន ២ គឺ កោះហ្វារ៉ូ និងហ្គ្រីនឡែន និងតំបន់ស្វយ័តមួយគឺ អាឡែន។ វិគីភីឌាក៏បានកត់សម្គាល់ផងដែរថា ទោះបីភូមិសាស្ត្រខ្លះស្ថិតនៅដាច់ឆ្ងាយពីគ្នាក្តី ក៏បណ្ដាប្រទេសទាំងនេះមានទំនាក់ទំនងប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និងភាសាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ដែលបង្ហាញតាមរយៈស្ថាប័នសហប្រតិបត្តិការដូចជាក្រុមប្រឹក្សាន័រឌីកជាដើម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមតារាង និងផែនទីពីវិគីភីឌា ភូមិសាស្ត្រនៃប្រទេសន័រឌីកមានលក្ខណៈចម្រុះ ចាប់ពីតំបន់ភ្នំខ្ពស់ៗនៅន័រវែស រហូតដល់វាលរាបសំប៉ែតនៅដាណឺម៉ាក។ តំបន់ហ្គ្រីនឡែនស្ថិតនៅអាមេរិកខាងជើង ហើយមានផ្ទៃដីដ៏ធំសម្បើមគ្របដណ្ដប់ដោយទឹកកក។ តាមតារាងឆ្នាំ២០១២ ស៊ុយអែតមានផ្ទៃដីធំជាងគេនៅក្នុងតំបន់ ឯដាណឺម៉ាកមានផ្ទៃដីតូចជាងគេ។ ចំណែកឯចំនួនប្រជាជនវិញ ស៊ុយអែតក៏មានប្រជាជនច្រើនជាងគេដែរ ដោយប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅប្រមូលផ្តុំនៅតំបន់ភាគខាងត្បូង និងតាមបណ្ដោយឆ្នេរសមុទ្រ ដូចបង្ហាញក្នុងផែនទីដង់ស៊ីតេប្រជាជនឆ្នាំ១៩៩៦។

តាមវិគីភីឌា ភាសាដែលនិយាយនៅតំបន់នេះរួមមានភាសាក្នុងអម្បូរអាឡឺម៉ង់ខាងជើង (ដូចជាស៊ុយអែត ន័រវែស ដាណឺម៉ាក និងអ៊ីស្លង់) និងភាសាក្នុងអម្បូរហ្វាំងណូ-អ៊ូហ្គ្រីក (ដូចជាហ្វាំងឡង់ និងភាសាសាមី)។ តាមរយៈរូបភាពបុរសជនជាតិសាមីនៅហូននីងស្វូក (ន័រវែស) បានបង្ហាញពីសម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណីហ្គាក់ធី ដែលជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌ជនជាតិដើមនៅតំបន់អាកទិក។ លើសពីនេះ គេក៏ឃើញមានជនអន្តោប្រវេសន៍ពីប្រទេសផ្សេងៗ ដែលបង្កើនភាពចម្រុះនៃប្រជាជន ដូចបានបង្ហាញក្នុងតារាងអន្តោប្រវេសន៍ឆ្នាំ២០១២។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេសន័រឌីកបានចាប់ផ្ដើមរួបរួមគ្នាក្រោមរជ្ជកាលព្រះនាងម៉ាហ្គារ៉េតនៃដាណឺម៉ាក នៅចុងសតវត្សទី១៤ ដែលទ្រង់បានបង្រួបបង្រួមនគរទាំងបី (ដាណឺម៉ាក ន័រវែស និងស៊ុយអែត) ឱ្យស្ថិតក្រោមសហភាពកាល់ម៉ារ តាំងពីឆ្នាំ១៣៩៧។ សហភាពនេះមានរយៈពេលជាង ១០០ ឆ្នាំ ហើយជាគ្រឹះដ៏សំខាន់សម្រាប់ទំនាក់ទំនងនយោបាយរវាងបណ្ដាប្រទេសទាំងនេះ ទោះបីក្រោយមកបានបែកបាក់គ្នាក៏ដោយ។

នៅក្នុងសតវត្សទី២០ ប្រទេសន័រឌីកបានផ្លាស់ប្ដូរខ្លួនទៅជារដ្ឋទំនើប ហើយបានបង្កើតកិច្ចសហប្រតិបត្តិការឡើងវិញ។ តាមរូបភាពនៃវិគីភីឌា ការចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាហែលស៊ីនគីនៅឆ្នាំ១៩៦២ គឺជាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ដែលបង្កើតជាផ្លូវការនូវក្រុមប្រឹក្សាន័រឌីក ជាស្ថាប័នសហប្រតិបត្តិការរវាងរដ្ឋាភិបាលនិងសភា។ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសនីមួយៗក៏បានឆ្លងកាត់ការអភិវឌ្ឍនយោបាយផ្ទាល់ខ្លួនដូចជា ការទទួលបានឯករាជ្យរបស់ន័រវែសក្នុងឆ្នាំ១៩០៥ ហ្វាំងឡង់ក្នុងឆ្នាំ១៩១៧ និងអ៊ីស្លង់ក្នុងឆ្នាំ១៩៤៤។ ដំណើរវិវត្តនយោបាយនេះ ត្រូវបានអមដោយការកើនឡើងនូវឥទ្ធិពលនៃគណបក្សសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ ដូចបានបង្ហាញក្នុងតារាងនៃវិគីភីឌា ដែលបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការកសាងគំរូរដ្ឋសុខុមាលភាពន័រឌីក។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា សេដ្ឋកិច្ចនៃប្រទេសន័រឌីកមានកម្រិតខ្ពស់ និងមានលក្ខណៈចម្រុះ។ ប្រទេសទាំងនេះមានកម្រិត GDP ក្នុងមនុស្សម្នាក់ខ្ពស់ ហើយស្គាល់ដោយសារគំរូរដ្ឋសុខុមាលភាពប្រកបដោយចីរភាព។ តាមរូបភាព ក្រុមហ៊ុនអេគ្វីណ័រ (Equinor) របស់ន័រវែស គឺជាក្រុមហ៊ុនធំជាងគេនៅក្នុងតំបន់ ដែលប្រតិបត្តិការលើវេទិការប្រេង Statfjord ។ នៅដាណឺម៉ាក ការវិនិយោគយ៉ាងច្រើនលើថាមពលខ្យល់ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ បានធ្វើឱ្យប្រទេសនេះក្លាយជាអ្នកដឹកនាំផ្នែកថាមពលកកើតឡើងវិញ។ វិស័យដឹកជញ្ជូនតាមសមុទ្រក៏មានសារៈសំខាន់ផងដែរ ដែលបង្ហាញតាមរយៈក្រុមហ៊ុនដឹកជញ្ជូន Viking Line របស់ហ្វាំងឡង់ និងកំពង់ផែហ្គោតថេនបឺក (Gothenburg) នៅស៊ុយអែត ដែលជាកំពង់ផែធំជាងគេនៅតំបន់ន័រឌីក។

ផ្នែកវប្បធម៌ វិគីភីឌាបានបង្ហាញពីការរួមចំណែកដ៏សំខាន់របស់បណ្ដាប្រទេសន័រឌីកដល់ពិភពលោក ជាពិសេសផ្នែកទស្សនវិជ្ជា អក្សរសាស្ត្រ សិល្បៈ និងតន្ត្រី។ សូរ៉េន គៀរកេហ្គាដ (Søren Kierkegaard) ជាទស្សនវិទូជនជាតិដាណឺម៉ាក ត្រូវបានចាត់ទុកជាបិតានៃទស្សនវិជ្ជាអត្តិភាពនិយម។ នៅផ្នែកអក្សរសាស្ត្រ តួអង្គសំខាន់ដូចជា អាស្ទ្រីដ លីនហ្គ្រេន (Astrid Lindgren) ពីស៊ុយអែត និងធូវេ យ៉ាន់សុន (Tove Jansson) ពីហ្វាំងឡង់ បានបង្កើតស្នាដៃល្បីៗលំដាប់ពិភពលោក។ ក្នុងវិស័យសិល្បៈ រូបគំនូរ The Scream របស់អេដវ៉ាដ ម៉ុញ (Edvard Munch) ជាស្នាដៃដ៏ល្បីល្បាញពីន័រវែស។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ក្រុមតន្ត្រី ABBA ពីស៊ុយអែត គឺជាក្រុមតន្ត្រីមួយដែលលក់បានច្រើនជាងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ក្រៅពីស្នាដៃទំនើប វប្បធម៌ប្រពៃណីក៏មានវត្តមានរឹងមាំ ដូចបានឃើញតាមរយៈរូបភាពរបាំប្រពៃណីហ្វារ៉ូ និងការស្លៀកពាក់ប្រពៃណីសាមី។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន ប្រទេសន័រឌីកបន្តដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មក្នុងកិច្ចការពិភពលោក ព្រមទាំងជាគំរូនៃការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព និងសមភាពសង្គម។ តាមវិគីភីឌា កិច្ចប្រជុំរវាងនាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃប្រទេសទាំងនេះ ដូចនៅឆ្នាំ២០១៤ ក្នុងទីក្រុងស្តុកខុល បង្ហាញពីទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធ និងការសម្របសម្រួលគ្នាជាប្រចាំ។ ប្រមុខដឹកនាំបច្ចុប្បន្ន (តាមរូបភាពឆ្នាំ២០២៥) រួមមាន ព្រះមហាក្សត្រហ្វ្រេដេរីកទី១០ នៃដាណឺម៉ាក ព្រះមហាក្សត្រហារ៉ាល់ទី៥ នៃន័រវែស ព្រះមហាក្សត្រខាល់ទី១៦ ហ្គូស្តាហ្វ នៃស៊ុយអែត ប្រធានាធិបតីអាឡិចសាន់ឌឺ ស្ទូប នៃហ្វាំងឡង់ និងប្រធានាធិបតីហាលឡា ធូម៉ាសដូធីរ នៃអ៊ីស្លង់។ នាយករដ្ឋមន្រ្តីដូចជា ម៉េតតេ ហ្វ្រេដេរីកសេន (ដាណឺម៉ាក) ផេតថេរី អ័រប៉ូ (ហ្វាំងឡង់) និងអ៊ូលហ្វ គ្រីស្ទ័រសុន (ស៊ុយអែត) ក៏កំពុងដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលរបស់ខ្លួន។ លើសពីនេះ ព្រឹត្តិការណ៍ជាប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជា ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសលោកស្រី វីហ្គឌីស ហ្វ៊ីនបូហ្គាដូទីរ ជាប្រធានាធិបតីអ៊ីស្លង់ក្នុងឆ្នាំ១៩៨០ ដែលជាស្ដ្រីដំបូងគេក្នុងពិភពលោកដែលឈ្នះការបោះឆ្នោតតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ បានបញ្ជាក់ពីតួនាទីនាំមុខនៃតំបន់នេះក្នុងវិស័យសមភាពយេនឌ័រ។

ដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការអភិវឌ្ឍតំបន់អាកទិក បណ្ដាប្រទេសន័រឌីកក៏កំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាថ្មីៗដែលទាមទារការសហប្រតិបត្តិការកាន់តែជិតស្និទ្ធ។ វិគីភីឌាបានបង្ហាញថា ការវិនិយោគលើថាមពលខ្យល់នៅដាណឺម៉ាក និងការប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នាតាមរយៈក្រុមប្រឹក្សាន័រឌីក បង្ហាញពីការត្រៀមខ្លួនរបស់តំបន់ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាសកលនានា។