ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការដណ្តើមយកអង់គ្លេសដោយពួកណ័រម៉ង់ឌី គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ឈ្លានពានដ៏សំខាន់នៅសតវត្សរ៍ទី១១ ដែលដឹកនាំដោយវីល្លៀម អ្នកឧកញ៉ានៃណ័រម៉ង់ឌី ក្រោយមកបានស្គាល់ថាវីល្លៀម ឌុយ ខង់ខឺរ័រ។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia កងទ័ពឈ្លានពាននេះរួមមានទាហានណ័រម៉ង់ឌី បារាំង ហ្វ្លេមីស និងប្រ៊ីតុន រាប់ពាន់នាក់។ ការឈ្លានពានបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ ១០៦៦ ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការដណ្តើមយកអង់គ្លេសជោគជ័យលើកចុងក្រោយដោយកម្លាំងបរទេស។

សារៈសំខាន់របស់ព្រឹត្តិការណ៍នេះមិនត្រឹមតែជាការផ្លាស់ប្តូររាជវង្សប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែបាននាំមកនូវការផ្លាស់ប្តូរជាមូលដ្ឋានដល់ភាសា ច្បាប់ ស្ថាបត្យកម្ម និងរចនាសម្ព័ន្ធសង្គមអង់គ្លេស។ ក្បាច់បាយ៉ឺ (Bayeux Tapestry) ដែលជាស្នាដៃដេរប៉ាក់ប្រវែងជាង ៧០ ម៉ែត្រ បានពណ៌នាពីព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗនៃការឈ្លានពាននេះ ហើយជាឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏មានតម្លៃរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ណ័រម៉ង់ឌី ជាតំបន់មួយស្ថិតនៅភាគខាងជើងនៃប្រទេសបារាំងសព្វថ្ងៃ។ តំបន់នេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយពួកវ៉ាយគីង ដឹកនាំដោយរ៉ូឡូ នៅសតវត្សរ៍ទី១០។ វីល្លៀម ឌុយ ខង់ខឺរ័រ គឺជាកូនចៅរបស់រ៉ូឡូ ហើយទ្រង់បានទាមទារសិទ្ធិគ្រងរាជ្យអង់គ្លេសក្រោយការសោយទីវង្គតរបស់ស្តេចអេដវើដ (Edward the Confessor) នៅដើមឆ្នាំ ១០៦៦។ យោងតាម Wikipedia ស្តេចអេដវើដគ្មានបុត្រស្នងរាជ្យ ទើបបង្កឱ្យមានការប្រជែងគ្នារវាងអ្នកទាមទារសិទ្ធិសំខាន់ៗចំនួនបីរូប គឺ ហារ៉ូលដ៍ ហ្គដវិនសិន (Harold Godwinson) ដែលជាអភិជនអង់គ្លេសដ៏មានអំណាច វីល្លៀម អ្នកឧកញ៉ាណ័រម៉ង់ឌី និង ហារ៉ាល់ដ ហារដ្រាដា (Harald Hardrada) ស្តេចន័រវែស។

ភូមិសាស្ត្រនៃការឈ្លានពានរួមមានប៉ុស្តិ៍អង់គ្លេស (English Channel) ដែលបំបែកណ័រម៉ង់ឌីពីភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសអង់គ្លេស។ កងទ័ពរបស់វីល្លៀមបានចុះចតនៅភីវេនស៊ី (Pevensey) នាថ្ងៃទី ២៨ កញ្ញា ១០៦៦ ហើយបោះជំរំនៅហាស្ទីង (Hastings)។ ទាហានដែលចូលរួមមានភាគច្រើនជាអភិជនណ័រម៉ង់ឌី និងទាហានស៊ីឈ្នួលមកពីតំបន់ផ្សេងៗនៃទ្វីបអឺរ៉ុប ដែលត្រូវបានទាក់ទាញដោយការសន្យាដីធ្លីនិងទ្រព្យសម្បត្តិ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ក្រោយការសោយទីវង្គតរបស់ស្តេចអេដវើដ ហារ៉ូលដ៍ ហ្គដវិនសិន ត្រូវបានប្រកាសជាស្តេចអង់គ្លេស ប៉ុន្តែវីល្លៀមបានអះអាងថាស្តេចអេដវើដធ្លាប់បានសន្យារាជ្យបល្ល័ង្កឱ្យគាត់។ តាម Wikipedia វីល្លៀមបានរៀបចំកងទ័ពនិងកងនាវានៅណ័រម៉ង់ឌី ដោយទទួលបានការគាំទ្រពីសម្តេចប៉ាប។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ហារ៉ាល់ដ ហារដ្រាដា បានឈ្លានពានភាគខាងជើងអង់គ្លេស ហើយត្រូវបានកម្ចាត់ដោយកងទ័ពរបស់ហារ៉ូលដ៍នៅសមរភូមិ Stamford Bridge នាថ្ងៃទី ២៥ កញ្ញា ១០៦៦។ ប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក វីល្លៀមបានឆ្លងប៉ុស្តិ៍អង់គ្លេសដោយជោគជ័យ។

ហារ៉ូលដ៍បានដឹកនាំកងទ័ពដែលហត់នឿយយ៉ាងលឿនទៅទិសខាងត្បូង ដើម្បីប្រឈមមុខនឹងវីល្លៀម។ សមរភូមិហាស្ទីងដ៏ល្បីល្បាញបានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី ១៤ តុលា ១០៦៦ ហើយមានរយៈពេលពេញមួយថ្ងៃ។ តាមក្បាច់បាយ៉ឺ ហារ៉ូលដ៍ត្រូវបានសម្លាប់ដោយព្រួញចំភ្នែក ទោះបីការបកស្រាយនេះនៅមានការជជែកវែកញែកក៏ដោយ។ កងទ័ពអង់គ្លេសក៏បានបរាជ័យ ហើយវីល្លៀមបានបន្តដើរទៅទីក្រុងឡុងដ៍។

វីល្លៀមបានឡើងសោយរាជ្យជាស្តេចអង់គ្លេសនៅថ្ងៃបុណ្យគ្រិស្តម៉ាស ឆ្នាំ ១០៦៦។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយមក ទ្រង់ត្រូវប្រឈមមុខនឹងការបះបោរជាច្រើន រួមទាំងការបះបោរនៅភាគខាងជើង ដែលគាត់បានប្រើយុទ្ធសាស្ត្រដុតបំផ្លាញ (Harrying of the North) ដើម្បីបង្ក្រាប។ តាម Wikipedia ការសាងសង់ប្រាសាទជាច្រើន រួមទាំងម៉ូត-អាន់-បេលី (motte-and-bailey) បានជួយឱ្យពួកណ័រម៉ង់ឌីពង្រឹងការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន។ នៅឆ្នាំ ១០៨៦ វីល្លៀមបានបញ្ជាឱ្យចងក្រងសៀវភៅ Domesday Book ដើម្បីកត់ត្រាកម្មសិទ្ធិដីធ្លីនិងទ្រព្យសម្បត្តិ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការដណ្តើមយកដោយពួកណ័រម៉ង់ឌីបានផ្លាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ចអង់គ្លេសយ៉ាងខ្លាំង។ ប្រព័ន្ធសក្តិភូមិ (feudal system) ដែលនាំមកដោយពួកណ័រម៉ង់ឌី បានដាក់ឱ្យដីទាំងអស់ជាកម្មសិទ្ធិរបស់ស្តេច ហើយអភិជនណ័រម៉ង់ឌីត្រូវបានផ្តល់ដីជាថ្នូរនឹងការបម្រើយោធា។ តាម Wikipedia សៀវភៅ Domesday Book ដែលចងក្រងនៅឆ្នាំ ១០៨៦ គឺជាកំណត់ត្រាសេដ្ឋកិច្ចដ៏អស្ចារ្យ ដោយបានកត់ត្រាអំពីភូមិ កសិដ្ឋាន ចំនួនប្រជាជន និងទ្រព្យសម្បត្តិនៅទូទាំងប្រទេសអង់គ្លេស ដើម្បីជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការយកពន្ធ។

វប្បធម៌អង់គ្លេសក៏បានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ ភាសាបារាំងបែបណ័រម៉ង់ឌីបានក្លាយជាភាសារបស់រាជវាំង និងវណ្ណៈអភិជន ដែលបណ្តាលឱ្យភាសាអង់គ្លេសទទួលពាក្យបារាំងរាប់ពាន់ពាក្យ ជាពិសេសក្នុងវិស័យច្បាប់ រដ្ឋបាល និងម្ហូបអាហារ។ ស្ថាបត្យកម្មក៏បានផ្លាស់ប្តូរ ដោយពួកណ័រម៉ង់ឌីបាននាំយករចនាបថរ៉ូម៉ាំង (Romanesque) មកសាងសង់ព្រះវិហារថ្មីៗ និងប្រាសាទធំៗ ដូចជា White Tower នៅ Tower of London ដែលជានិមិត្តរូបនៃអំណាចថ្មី។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

កេរដំណែលនៃការដណ្តើមយកដោយពួកណ័រម៉ង់ឌីនៅតែជ្រាលជ្រៅក្នុងសង្គមអង់គ្លេសសព្វថ្ងៃ។ រាជវង្សអង់គ្លេសបច្ចុប្បន្នអាចតាមដានពូជពង្សរហូតដល់វីល្លៀម ឌុយ ខង់ខឺរ័រ។ ប្រព័ន្ធច្បាប់អង់គ្លេសជាច្រើនមានឫសគល់ពីប្រព័ន្ធដែលនាំមកដោយពួកណ័រម៉ង់ឌី។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការសិក្សាព្រឹត្តិការណ៍នេះជួយឱ្យយល់ពីឥទ្ធិពលនៃការត្រួតត្រាបរទេស និងការលាយបញ្ចូលវប្បធម៌ ដែលអាចពាក់ព័ន្ធនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសកម្ពុជាក្រោមអាណានិគមនិយម។

គេហទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជា Battle Abbey នៅទីតាំងសមរភូមិហាស្ទីង និង Tower of London បានក្លាយជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់ ទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ក្បាច់បាយ៉ឺ (Bayeux Tapestry) ដែលបច្ចុប្បន្នរក្សាទុកនៅប្រទេសបារាំង គឺជាស្នាដៃដ៏មានតម្លៃដែលនៅតែជាប្រភពសិក្សាដ៏សំខាន់។ តាម Wikipedia ការដណ្តើមយកនេះបានបង្កើតទំនាក់ទំនងដ៏យូរអង្វែងរវាងអង់គ្លេសនិងទ្វីបអឺរ៉ុប ហើយនៅតែជាប្រធានបទសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ពេញនិយម។