អៀរឡង់ខាងជើង

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia អៀរឡង់ខាងជើងគឺជាផ្នែកមួយនៃចក្រភពអង់គ្លេស (United Kingdom) ដែលស្ថិតនៅភាគឦសាននៃកោះអៀរឡង់។ តំបន់នេះត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាប្រទេស ខេត្ត ឬតំបន់។ តាមជំរឿនឆ្នាំ២០២១ ចំនួនប្រជាជនគឺ ១.៩០៣.១៧៥ នាក់ ស្មើនឹងប្រមាណ ៣% នៃប្រជាជនចក្រភពអង់គ្លេសសរុប និង ២៧% នៃប្រជាជននៅលើកោះអៀរឡង់ទាំងមូល។ អៀរឡង់ខាងជើងមានព្រំដែនបើកចំហរទៅកាន់ភាគខាងត្បូង និងខាងលិចជាមួយសាធារណរដ្ឋអៀរឡង់។

រដ្ឋសភាអៀរឡង់ខាងជើង (Northern Ireland Assembly) ដែលបង្កើតឡើងក្រោម Northern Ireland Act 1998 មានសិទ្ធិអំណាចលើបញ្ហានយោបាយមួយចំនួនដែលបានធ្វើវិមជ្ឈការ ខណៈបញ្ហាផ្សេងទៀតត្រូវបានកំណត់សម្រាប់រដ្ឋាភិបាលចក្រភពអង់គ្លេស។ ក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀង Good Friday Agreement រដ្ឋាភិបាលតំបន់សហការជាមួយរដ្ឋាភិបាលអៀរឡង់លើវិស័យជាច្រើន ហើយសាធារណរដ្ឋអៀរឡង់ក៏មានតួនាទីពិគ្រោះយោបល់តាមរយៈសន្និសីទអន្តររដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេស-អៀរឡង់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តំបន់អៀរឡង់ខាងជើងគ្របដណ្តប់ភាគឦសាននៃកោះអៀរឡង់ មានឆ្នេរសមុទ្រវែង និងទេសភាពចម្រុះ រួមទាំងតំបន់ភ្នំ និងបឹង Lough Neagh ដែលជាបឹងទឹកសាបធំជាងគេនៅកោះអង់គ្លេស។ យោងតាមផែនទីចំណាត់ថ្នាក់អាកាសធាតុ Köppen-Geiger ពី Wikipedia តំបន់នេះមានអាកាសធាតុមហាសមុទ្រត្រជាក់ ដោយមានរដូវរងាស្រាល និងរដូវក្តៅត្រជាក់។

យោងតាមជំរឿនឆ្នាំ២០២១ ជាងពាក់កណ្តាលនៃប្រជាជនរស់នៅក្នុងតំបន់ប្រមូលផ្តុំជុំវិញទីក្រុង Belfast ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចនិងរដ្ឋបាល។ ភាសាអង់គ្លេសជាភាសាផ្លូវការ និងត្រូវបានប្រើប្រាស់ទូទាំងតំបន់ ខណៈភាសាអៀរឡង់ (Irish) និងភាសា Ulster Scots ក៏ត្រូវបានទទួលស្គាល់និងប្រើប្រាស់ក្នុងសហគមន៍មួយចំនួន។ ម្យ៉ាងវិញទៀត សង្គមអៀរឡង់ខាងជើងត្រូវបានកំណត់ដោយភាពចម្រុះខាងសាសនា ដោយសហគមន៍កាតូលិក និងប្រូតេស្តង់មានទំហំប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ដែលមានឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រាលជ្រៅលើនយោបាយ និងអត្តសញ្ញាណ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រអៀរឡង់ខាងជើងចាក់ឫសពីការប្រឆាំងចលនាស្វ័យភាព (Home Rule) របស់អៀរឡង់នៅដើមសតវត្សទី២០។ យោងតាម Wikipedia អ្នកសហភាពនិយម (Unionists) ដែលភាគច្រើនជាប្រូតេស្តង់ បានចុះហត្ថលេខាលើកតិកាសញ្ញា Ulster Covenant ក្នុងឆ្នាំ១៩១២ ដើម្បីប្រឆាំងការបង្កើតសភាស្វ័យភាពនៅដាប់ប្លីន។ ជាលទ្ធផល ក្រោយច្បាប់ Government of Ireland Act 1920 អៀរឡង់ខាងជើងត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្នែកដាច់ដោយឡែកនៃចក្រភពអង់គ្លេសនៅឆ្នាំ១៩២១ ដោយមានសភាផ្ទាល់ខ្លួននៅអគារ Stormont (ដែលបើកជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ១៩៣២) និងរដ្ឋាភិបាលដឹកនាំដោយលោក James Craig។

ចាប់ពីចុងទសវត្សរ៍១៩៦០ តំបន់នេះបានធ្លាក់ក្នុងជម្លោះហិង្សា "The Troubles" រវាងអ្នកជាតិនិយម (Nationalists) ដែលភាគច្រើនជាកាតូលិក និងប្រាថ្នាចង់រួបរួមជាមួយសាធារណរដ្ឋអៀរឡង់ និងអ្នកសហភាពនិយម (Unionists) ដែលភាគច្រើនជាប្រូតេស្តង់ និងចង់បន្តនៅក្នុងចក្រភពអង់គ្លេស។ យោងតាមទិន្នន័យពី Wikipedia ជម្លោះនេះបានបណ្តាលឲ្យមនុស្សស្លាប់និងរបួសជាច្រើនពាន់នាក់នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៦៩ និង២០០១ ដោយមានក្រុមប្រដាប់អាវុធជាតិនិយមនិងសហភាពនិយមទទួលខុសត្រូវ។

កិច្ចព្រមព្រៀង Good Friday Agreement ឆ្នាំ១៩៩៨ បាននាំមកនូវសន្តិភាព ដោយបង្កើតសភាវិមជ្ឈការចែករំលែកអំណាចរវាងគណបក្សជាតិនិយមនិងសហភាពនិយម ព្រមទាំងក្របខ័ណ្ឌសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការឆ្លងព្រំដែនជាមួយសាធារណរដ្ឋអៀរឡង់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចអៀរឡង់ខាងជើងធ្លាប់ពឹងផ្អែកលើឧស្សាហកម្មធុនធ្ងន់ ជាពិសេសការផលិតកប៉ាល់ ដោយក្រុមហ៊ុន Harland & Wolff នៅ Belfast បានសាងសង់កប៉ាល់ Titanic ដ៏ល្បីល្បាញ (ដែលឥឡូវក្លាយជាសារមន្ទីរ Titanic Belfast ដ៏ទាក់ទាញ)។ បច្ចុប្បន្ន វិស័យសេវាកម្ម បច្ចេកវិទ្យា និងទេសចរណ៍បានក្លាយជាក្បាលម៉ាស៊ីនសេដ្ឋកិច្ច ដោយមានទីតាំងធម្មជាតិដូចជា Giant's Causeway និងទីក្រុងប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើនទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរ។

ផ្នែកវប្បធម៌ អៀរឡង់ខាងជើងមានបេតិកភណ្ឌអក្សរសិល្ប៍ តន្ត្រី និងកីឡាសម្បូរបែប។ សាកលវិទ្យាល័យ Queen’s University Belfast គឺជាគ្រឹះស្ថានអប់រំឈានមុខ។ កីឡាពេញនិយមរួមមានបាល់ទាត់ (ក្រុមជម្រើសជាតិអៀរឡង់ខាងជើង) និងកីឡាវាយកូនហ្គោល ដែលកីឡាករ Rory McIlroy ជាតំណាងដ៏ល្បីល្បាញ។ អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ត្រូវបានបែងចែកយ៉ាងច្បាស់តាមសហគមន៍កាតូលិក និងប្រូតេស្តង់ ដែលនាំឲ្យមានពិធីបុណ្យ និងទំនៀមទម្លាប់ផ្សេងគ្នា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃ អៀរឡង់ខាងជើងនៅតែជាចំណុចប្រសព្វនយោបាយ និងអត្តសញ្ញាណក្នុងចក្រភពអង់គ្លេស និងអឺរ៉ុប។ យោងតាម Wikipedia គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៤ លោកស្រី Michelle O'Neill (Sinn Féin) ជារដ្ឋមន្ត្រីទីមួយ និងលោកស្រី Emma Little-Pengelly (DUP) ជារដ្ឋមន្ត្រីរងទីមួយ ដែលជាលើកដំបូងដែលតំណែងនេះដឹកនាំដោយអ្នកជាតិនិយម។ ការផ្លាស់ប្តូរនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីនិន្នាការប្រជាសាស្ត្រ និងនយោបាយថ្មី។

ការចាកចេញរបស់ចក្រភពអង់គ្លេសពីសហភាពអឺរ៉ុប (Brexit) បានបង្កើតបញ្ហាប្រឈមថ្មី ជាពិសេសការបង្កើតព្រំដែនពាណិជ្ជកម្មក្នុងសមុទ្រអៀរឡង់ (Irish Sea border) ដែលធ្វើឲ្យមានភាពតានតឹងនយោបាយឡើងវិញ និងពិភាក្សាអំពីលទ្ធភាពនៃការបោះឆ្នោតព្រំដែន (border poll) ទៅថ្ងៃអនាគត។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ស្ថានភាពនៅអៀរឡង់ខាងជើងគឺជាឧទាហរណ៍នៃការវិវត្តដោយសន្តិវិធីនៃអត្តសញ្ញាណជាតិ និងការរៀបចំរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ប៉ុន្តែនៅតែមានភាពផុយស្រួយក្នុងបរិបទភូមិសាស្ត្រនយោបាយដែលប្រែប្រួល។