ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង (Northern Mariana Islands) ដែលមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាមគ្គីរដ្ឋប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើង (Commonwealth of the Northern Mariana Islands - CNMI) គឺជាទឹកដីដែលមិនត្រូវបានដាក់បញ្ចូលជាផ្នែកមួយនៃសហរដ្ឋអាមេរិក ប៉ុន្តែស្ថិតក្រោមអធិបតេយ្យភាពរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ តាមវិគីភីឌា ទឹកដីនេះរួមមានកោះចំនួន ១៤ ដែលស្ថិតនៅភាគពាយព្យនៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក និងជាផ្នែកមួយនៃប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណា។ កោះហ្គាំ (Guam) នៅភាគខាងត្បូង គឺជាទឹកដីអាមេរិកដាច់ដោយឡែកមួយទៀត។ គួរកត់សម្គាល់ថា អង្គការសហប្រជាជាតិធ្លាប់បានចុះបញ្ជីប្រជុំកោះនេះជា «ទឹកដីមិនកាន់កាប់ដោយខ្លួនឯង» រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩០។ រដ្ឋធានីគឺទីក្រុងសៃប៉ាន (Saipan) ដែលស្ថិតនៅលើកោះដែលមានឈ្មោះដូចគ្នា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រជុំកោះនេះមានកោះសំខាន់ៗដែលមានមនុស្សរស់នៅគឺ សៃប៉ាន ទីនៀន (Tinian) និងរ៉ូតា (Rota)។ កោះភាគខាងជើងជាច្រើនទៀតជាកោះភ្នំភ្លើងដែលគ្មានមនុស្សរស់នៅ ដូចជាកោះប៉ាហ្គាន (Pagan) ដែលមានភ្នំភ្លើងសកម្ម។ តំបន់នេះមានអាកាសធាតុត្រូពិច ដោយមានរដូវភ្លៀងនិងរដូវប្រាំង។ ប្រជាជនសរុបមានចំនួនប្រមាណ ៥ ម៉ឺននាក់ ភាគច្រើនរស់នៅលើកោះសៃប៉ាន។ ក្រុមជនជាតិដើមគឺ ចាម៉ូរ៉ូ (Chamorro) និងការ៉ូលីណា (Carolinian) ដែលមានភាសាផ្ទាល់ខ្លួន រួមជាមួយភាសាអង់គ្លេសជាភាសាផ្លូវការ។ ក្រៅពីនេះ ក៏មានជនជាតិមកពីហ្វីលីពីន ចិន និងប្រទេសដទៃទៀតបង្កើតជាសហគមន៍ចម្រុះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃកោះម៉ារីយ៉ាណាចាប់ផ្តើមពីការតាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិចាម៉ូរ៉ូប្រហែល ៤,០០០ ឆ្នាំមុន។ អ្នករុករកជនជាតិព័រទុយហ្គាល់ Ferdinand Magellan បានមកដល់ក្នុងឆ្នាំ ១៥២១ ហើយបានដាក់ឈ្មោះកោះទាំងនេះថា «Las Islas de los Ladrones» (កោះចោរ)។ ក្រោយមក អេស្ប៉ាញបានធ្វើអាណានិគមលើកោះ និងបានប្តូរឈ្មោះជាកោះម៉ារីយ៉ាណា។ នៅឆ្នាំ ១៨៩៩ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមអេស្ប៉ាញ-អាមេរិក អេស្ប៉ាញបានលក់កោះភាគខាងជើងឲ្យអាល្លឺម៉ង់ ខណៈកោះហ្គាំត្រូវប្រគល់ឲ្យសហរដ្ឋ។

នៅសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ជប៉ុនបានកាន់កាប់កោះ និងគ្រប់គ្រងរហូតដល់សង្គ្រាមលោកលើកទី២។ ការប្រយុទ្ធនៅសៃប៉ានក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៤ ជាសមរភូមិដ៏សាហាវ ដែលទាហានម៉ារីនអាមេរិកបានដណ្តើមកោះពីកងទ័ពជប៉ុន។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម កោះទាំងនេះស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ជាផ្នែកនៃដែនដីគ្រប់គ្រងផ្នែកប៉ាស៊ីហ្វិក (Trust Territory of the Pacific Islands) ដែលគ្រប់គ្រងដោយសហរដ្ឋ។

នៅឆ្នាំ ១៩៧៥ ប្រជាជនបានជ្រើសរើសធ្វើជារដ្ឋសាមគ្គីជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកតាមរយៈ «Commonwealth Covenant» ហើយរដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវបានអនុម័តនៅឆ្នាំ ១៩៧៨។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក CNMI គឺជាទឹកដីដែលមានស្វ័យភាពខ្ពស់ក្នុងការគ្រប់គ្រង ប៉ុន្តែនៅក្នុងដែនអធិបតេយ្យភាពរបស់សហរដ្ឋ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានកត់សំគាល់ថា សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រជុំកោះនេះពឹងផ្អែកលើវិស័យទេសចរណ៍ជាចំបង ជាពិសេសពីភ្ញៀវទេសចរជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង និងចិន ដែលមកទស្សនាឆ្នេរស និងកន្លែងមុជទឹកលំដាប់ពិភពលោក។ កាលពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ និង ១៩៩០ ឧស្សាហកម្មកាត់ដេរសម្លៀកបំពាក់ (garment industry) ធ្លាប់ជាម៉ាស៊ីនសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់ ដោយសារតែការលើកលែងពន្ធនាំចូលទៅកាន់ទីផ្សារអាមេរិក ប៉ុន្តែបានធ្លាក់ចុះក្រោយការកែប្រែច្បាប់ពាណិជ្ជកម្ម។ កសិកម្មក្នុងស្រុកវិញផ្តោតលើការដាំដំណាំត្រូពិចសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងតំបន់។

ចំណែកវប្បធម៌វិញ ជនជាតិចាម៉ូរ៉ូ និងការ៉ូលីណាមានប្រពៃណីបុរាណ ដូចជា របាំ ចម្រៀង និងសិល្បៈតម្បាញដែលត្រូវបានរក្សាទុក។ ម្ហូបប្រពៃណីល្បីៗរួមមាន ទីណាក់តាក់ (tinaktak) ដែលជាសាច់គោកិនល្អិតចម្អិនក្នុងទឹកដូង និងអ៊ីស្ទូហ្វៅ (estufao) ជាសាច់ស្ងោរបែបកាដុងភីកា (kaddon pika)។ សាសនាកាតូលិកគឺជាសាសនាចម្បង ហើយមានព្រះវិហារស្អាតៗ ដូចជាវិហារ Our Lady of Mount Carmel នៅឆាឡាន់កាណូ (Chalan Kanoa) ជាដើម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណាខាងជើងនៅតែជាទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់របស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅប៉ាស៊ីហ្វិក។ តាមវិគីភីឌា កងទ័ពអាមេរិករក្សាវត្តមាននៅទីនេះ ដោយមានមូលដ្ឋានទ័ពអាកាស និងការហ្វឹកហ្វឺនជាប្រចាំ។ វិស័យទេសចរណ៍នៅតែជាប្រភពចំណូលសំខាន់ ប៉ុន្តែកំពុងប្រឈមនឹងការប្រកួតប្រជែងពីរមណីយដ្ឋានថ្មីៗក្នុងតំបន់។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការស្វែងយល់អំពីស្ថានភាពនៅ CNMI អាចពាក់ព័ន្ធនឹងការតាមដានព្រឹត្តិការណ៍ភូមិសាស្ត្រនយោបាយក្នុងតំបន់អាស៊ី-ប៉ាស៊ីហ្វិក ពិសេសនៅពេលដែលមហាអំណាចប្រកួតប្រជែងឥទ្ធិពល។ លើសពីនេះ ទំនាក់ទំនងរវាង CNMI និងសហរដ្ឋផ្តល់ជាឧទាហរណ៍មួយអំពីរបៀបដែលទឹកដីតូចៗអាចរក្សាអត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួន ខណៈដែលស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលរដ្ឋធំ។