ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

វិហារណូត្រ៍-ដាម ដឺ ប៉ារីស (Notre-Dame de Paris) ដែលគេហៅខ្លីថា ណូត្រ៍-ដាម គឺជាព្រះវិហារធំកាតូលិកសម័យមជ្ឈិមសម័យ ស្ថិតនៅលើកោះស៊ីតេ (Île de la Cité) ក្នុងខណ្ឌទី៤ នៃទីក្រុងប៉ារីស ប្រទេសបារាំង។ យោងតាមវិគីភីឌា វិហារនេះជាព្រះវិហារធំរបស់សាសនាចក្រកាតូលិករ៉ូម៉ាំងនៅទីក្រុងប៉ារីស (Archdiocese of Paris) ហើយត្រូវបានឧទ្ទិសថ្វាយដល់ព្រះមាតាម៉ារី។ នាម Notre-Dame មានន័យជាភាសាបារាំងថា ព្រះមាតារបស់យើង។

វិគីភីឌារាយការណ៍ថា វិហារនេះត្រូវបានចាត់ទុកជាឧទាហរណ៍ដ៏ល្អបំផុតមួយនៃស្ថាបត្យកម្មហ្គោធិកបារាំង។ លក្ខណៈពិសេសរបស់វារួមមាន ដំបូលរាងឆ្អឹងជំនី (rib vault) សសរទ្រជញ្ជាំងពីខាងក្រៅ (flying buttress) បង្អួចកញ្ចក់ពណ៌រាងផ្កាកុលាបដ៏ធំ និងចម្លាក់តុបតែងដ៏សម្បូរបែប។ វិហារនេះជានិមិត្តរូបនៃទីក្រុងប៉ារីស និងជាតិបារាំង ព្រមទាំងជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៅប៉ារីស។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា វិហារនេះស្ថិតនៅចំកណ្តាលផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រនៃទីក្រុងប៉ារីស គឺនៅលើកោះស៊ីតេ ដែលជាកោះកណ្តាលទន្លេសេន (Seine) និងជាតំបន់កើតឡើងដំបូងនៃទីក្រុង។ នៅចំពោះមុខវិហារ មានចំណុចសូន្យនៃផ្លូវជាតិបារាំង (Point Zéro des Routes de France) ដែលជាចំណុចចាប់ផ្តើមវាស់ចម្ងាយផ្លូវចេញពីទីក្រុងប៉ារីស។

បើតាមវិគីភីឌា វិហារមានបណ្តោយប្រហែល ១២៧ ម៉ែត្រ ទទឹងប្រហែល ៤៨ ម៉ែត្រ ដោយប៉មទាំងពីរខ្ពស់ប្រហែល ៦៩ ម៉ែត្រ និងកំពូលដែលសាងសង់ឡើងវិញខ្ពស់ប្រហែល ៩៦ ម៉ែត្រ។ វិហារនេះជាកន្លែងគោរពបូជារបស់អ្នកកាន់សាសនាកាតូលិកនៅប៉ារីស និងជាទីទាក់ទាញទេសចរដែលមានភ្ញៀវប្រមាណ ១២ លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ មុនអគ្គិភ័យឆ្នាំ២០១៩។ ពិធីសាសនានៅទីនេះ ប្រារព្ធជាចម្បងជាភាសាបារាំង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ការសាងសង់វិហារនេះបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ១១៦៣ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកប៊ីស្សព Maurice de Sully នៅលើទីតាំងវិហារចាស់ ដែលពីមុនជាទីតាំងប្រាសាទរ៉ូម៉ាំងឧទ្ទិសដល់ព្រះជូពីទ័រ (Temple of Jupiter)។ ការសាងសង់ត្រូវបានបញ្ចប់ភាគច្រើននៅឆ្នាំ១២៦០ ប៉ុន្តែការកែប្រែបន្ថែមនៅតែបន្តរហូតដល់សតវត្សរ៍ទី១៤។

នៅឆ្នាំ១៤៣១ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមរយៈពេលមួយរយឆ្នាំ ព្រះរាជាហង់រីទី៦ នៃចក្រភពអង់គ្លេស ត្រូវបានធ្វើពិធីឡើងគ្រងរាជ្យជាព្រះរាជាបារាំងនៅក្នុងវិហារនេះ។ ក្រោយមក វិហារបានរងការខូចខាត និងការកែប្រែជាច្រើនលើក រួមទាំងក្នុងសម័យបដិវត្តន៍បារាំង ដែលរូបសំណាក និងចម្លាក់ជាច្រើនត្រូវបានបំផ្លាញ។ នៅឆ្នាំ១៨០៤ ព្រះចៅអធិរាជណាប៉ូលេអុងទី១ បានរៀបចំពិធីរាជាភិសេករបស់ព្រះអង្គនៅក្នុងវិហារនេះ។

នៅឆ្នាំ១៨៣១ ប្រលោមលោក The Hunchback of Notre-Dame របស់លោកវិចទ័រ ហ៊ូហ្គោ (Victor Hugo) បានជំរុញឱ្យមានចលនាជួសជុលវិហារឡើងវិញ។ ពីឆ្នាំ១៨៤៤ ដល់ឆ្នាំ១៨៦៤ វិហារត្រូវបានជួសជុលដោយស្ថាបត្យករ Eugène Viollet-le-Duc និង Jean-Baptiste Lassus ដោយកំពូលថ្មីត្រូវបានសាងសង់ និងរូបចម្លាក់សត្វចម្លែកត្រូវបានបន្ថែមលើប៉ម។

នៅថ្ងៃទី១៥ មេសា ២០១៩ អគ្គិភ័យដ៏ធំមួយបានឆាបឆេះវិហារនេះ ដោយបំផ្លាញដំបូលឈើ និងធ្វើឱ្យកំពូលវិហារដួលរលំ។ ប៉មទាំងពីរ និងរចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ត្រូវបានសង្គ្រោះ ខណៈវត្ថុបុរាណជាច្រើន រួមទាំងមកុដបន្លា (Crown of Thorns) ត្រូវបានយកចេញពីវិហារទាន់ពេល។ ការជួសជុលឡើងវិញត្រូវបានចាប់ផ្តើមបន្ទាប់ពីនោះ ហើយវិហារត្រូវបានបើកឡើងវិញនៅខែធ្នូ ២០២៤។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិហារណូត្រ៍-ដាម គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់បំផុតមួយរបស់ទីក្រុងប៉ារីស។ យោងតាមវិគីភីឌា មុនអគ្គិភ័យ វិហារនេះមានភ្ញៀវទស្សនាប្រមាណ ១២ លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយការចូលទស្សនាផ្នែកខាងក្នុងគឺឥតគិតថ្លៃ។ ការជួសជុលក្រោយអគ្គិភ័យត្រូវបានគាំទ្រដោយមូលនិធិបរិច្ចាគពីប្រជាជន និងក្រុមហ៊ុននៅទូទាំងពិភពលោក។

ផ្នែកវប្បធម៌វិញ ប្រលោមលោកឆ្នាំ១៨៣១ របស់លោកវិចទ័រ ហ៊ូហ្គោ បានធ្វើឱ្យវិហារនេះក្លាយជានិមិត្តរូបវប្បធម៌ដ៏ល្បីល្បាញនៅទូទាំងពិភពលោក។ វិហារនេះក៏មានឈ្មោះដោយសារតន្ត្រី រួមទាំងអ័រហ្គែនដ៏ធំ (great organ) និងកណ្ដឹង ដែលកណ្ដឹងធំបំផុតមានឈ្មោះថា Emmanuel។ វិហារនេះជាទីកន្លែងរៀបចំពិធីជាតិសំខាន់ៗជាច្រើន ដូចជាពិធីអបអរការដោះលែងទីក្រុងប៉ារីសក្នុងឆ្នាំ១៩៤៤។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ការបើកឡើងវិញនៃវិហារណូត្រ៍-ដាម នៅថ្ងៃទី៧ និងទី៨ ធ្នូ ២០២៤ បានទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ពីសាធារណជនទូទាំងពិភពលោក ដោយមានភ្ញៀវកិត្តិយសអន្តរជាតិចូលរួមជាច្រើន។ តាមវិគីភីឌា ការសាងសង់ឡើងវិញបានគ្របដណ្តប់លើកំពូល ដំបូល និងផ្នែកខាងក្នុងនៃវិហារ ហើយបន្ទាប់ពីបើកឡើងវិញ វិហារបានចាប់ផ្តើមទទួលភ្ញៀវទស្សនាឡើងវិញ។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ រឿងរ៉ាវនៃការជួសជុលណូត្រ៍-ដាម គឺជាករណីសិក្សាអំពីការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ ការចូលរួមរបស់សហគមន៍អន្តរជាតិ និងអំណាចនៃទេសចរណ៍វប្បធម៌ ដែលជាប្រធានបទពាក់ព័ន្ធនឹងការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌពិភពលោកនៅកម្ពុជាផងដែរ។ វិហារនេះនៅតែជានិមិត្តរូបនៃភាពធន់ និងការបន្តវេនវប្បធម៌របស់ទីក្រុងប៉ារីស និងជាតិបារាំង។