ការចរចាអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ការចរចាអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ (Nuclear Negotiations) សំដៅលើដំណើរការការទូតរវាងរដ្ឋាភិបាលនានា ដើម្បីគ្រប់គ្រង កាត់បន្ថយ ឬលុបបំបាត់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ និងកម្មវិធីពាក់ព័ន្ធនឹងបច្ចេកវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរ។ ការចរចាប្រភេទនេះ គឺជាសសរស្តម្ភមួយនៃសន្តិសុខអន្តរជាតិចាប់តាំងពីសង្គ្រាមត្រជាក់មក ដោយទាក់ទងទៅនឹងការគំរាមកំហែងធំៗពីរ គឺការផ្ទុះសង្គ្រាមនុយក្លេអ៊ែររវាងមហាអំណាច និងការរីកសាយភាយអាវុធទៅរដ្ឋថ្មីៗ។

ការចរចាទាំងនេះច្រើនដំណើរការក្នុងក្របខ័ណ្ឌពហុភាគី ដូចជាអង្គការសហប្រជាជាតិ និងទីភ្នាក់ងារថាមពលអាតូមិកអន្តរជាតិ (IAEA) ឬជាការចរចាទ្វេភាគី ជាពិសេសរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងរុស្ស៊ី ដែលជាម្ចាស់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរធំជាងគេទាំងពីរនៅលើពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងតួអង្គពាក់ព័ន្ធ

ប្រទេសដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការថាមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរក្រោមសន្ធិសញ្ញាមិនរីកសាយភាយ (NPT) មានចំនួន ៥ គឺ សហរដ្ឋអាមេរិក រុស្ស៊ី ចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង និងចិន។ ក្រៅពីនេះ ឥណ្ឌា ប៉ាគីស្ថាន និងកូរ៉េខាងជើង ត្រូវបានដឹងថាមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ខណៈដែលអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានគេជឿជាទូទៅថាមាន ប៉ុន្តែមិនព្រមទទួលស្គាល់ជាសាធារណៈ។

ទីតាំងសំខាន់ៗនៃការចរចាប្រវត្តិសាស្ត្ររួមមាន ទីក្រុង Geneva (ស្វីស), Vienna (អូទ្រីស ដែលជាទីស្នាក់ការ IAEA), Reykjavík (អ៊ីស្លង់), និងទីក្រុងផ្សេងៗដូចជា Oslo, Singapore និង Hanoi ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការចរចាអាវុធនុយក្លេអ៊ែរបានចាប់ផ្តើមមុខមាត់ច្បាស់លាស់នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ ក្រោយវិបត្តិមីស៊ីលគុយបាឆ្នាំ ១៩៦២ ដែលបានបង្ហាញថាពិភពលោកស្ថិតក្នុងហានិភ័យសង្គ្រាមនុយក្លេអ៊ែរយ៉ាងជិតស្និទ្ធ។ សន្ធិសញ្ញាមិនរីកសាយភាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ (NPT) ត្រូវបានចុះហត្ថលេខាក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៨ និងចូលជាធរមានក្នុងឆ្នាំ ១៩៧០ ដែលក្លាយជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃរបបគ្រប់គ្រងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរសកល។

ក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ សហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀតបានចរចាសន្ធិសញ្ញាសំខាន់ៗជាបន្តបន្ទាប់ រួមមាន SALT I (១៩៧២), SALT II (១៩៧៩), INF Treaty (១៩៨៧) ដែលលុបបំបាត់មីស៊ីលនុយក្លេអ៊ែរចំងាយមធ្យម និង START I (១៩៩១)។ បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀត សន្ធិសញ្ញា New START បានចុះហត្ថលេខាក្នុងឆ្នាំ ២០១០ រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងរុស្ស៊ី។

នៅសតវត្សទី ២១ ការចរចាដ៏សំខាន់រួមមានកិច្ចព្រមព្រៀងនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់ (JCPOA) ឆ្នាំ ២០១៥ ដែលចុះហត្ថលេខារវាងអ៊ីរ៉ង់ និងមហាអំណាច ៦ ដើម្បីកំហិតកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់ ប៉ុន្តែសហរដ្ឋអាមេរិកបានដកខ្លួនក្នុងឆ្នាំ ២០១៨ ក្រោមប្រធានាធិបតី Donald Trump។ ក្នុងករណីកូរ៉េខាងជើង ការចរចា ៦ ភាគីបានដំណើរការតាំងពីឆ្នាំ ២០០៣ ទោះបីជាមិនទទួលបានលទ្ធផលជាក់លាក់ក៏ដោយ ហើយការប្រជុំកំពូលរវាងលោក Trump និងលោក Kim Jong Un នៅ Singapore (២០១៨) និង Hanoi (២០១៩) ក៏មិនបាននាំទៅរកការកាត់បន្ថយអាវុធជាក់ស្តែងដែរ។

សារៈសំខាន់សកល

ការចរចាអាវុធនុយក្លេអ៊ែរប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ដល់សន្តិសុខពិភពលោក ព្រោះសព្វថ្ងៃនេះគេប៉ាន់ថាមានក្បាលចម្បាំងនុយក្លេអ៊ែរប្រមាណ ១២,០០០ នៅទូទាំងពិភពលោក ដែលភាគច្រើនជារបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងរុស្ស៊ី។ ការគ្រប់គ្រងអាវុធទាំងនេះមិនត្រឹមតែជាបញ្ហាយោធាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច និងបរិស្ថានដែរ ដោយការប្រណាំងប្រជែងអាវុធស៊ីប្រាក់រាប់រយពាន់លានដុល្លារ និងការផ្ទុះអាវុធអាចបណ្តាលឲ្យមាន "រដូវរងានុយក្លេអ៊ែរ" ដែលប៉ះពាល់ដល់ការផលិតកសិកម្មសកល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ាន ប្រធានបទនេះមានសារៈសំខាន់ដោយសារតំបន់អាស៊ីបូព៌ាមានចំណុចតានតឹងនុយក្លេអ៊ែរច្រើនកន្លែង រួមទាំងកម្មវិធីអាវុធកូរ៉េខាងជើង ការពង្រីកកងទ័ពរបស់ចិន និងសំណួរអំពីយុទ្ធសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក។ អាស៊ានបានបង្កើតសន្ធិសញ្ញាតំបន់គ្មានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (SEANWFZ) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៥ ដែលកម្ពុជាជាសមាជិកផងដែរ ហើយការទាមទារឲ្យមហាអំណាចនុយក្លេអ៊ែរទទួលស្គាល់សន្ធិសញ្ញានេះនៅតែជាប្រធានបទសកម្មក្នុងវេទិកាការទូតតំបន់។

ក្នុងបរិបទសង្គ្រាមអ៊ុយក្រែន ការគំរាមនុយក្លេអ៊ែរជាសារដោយផ្ទាល់ឬដោយប្រយោលរបស់រុស្ស៊ីបានធ្វើឲ្យការគ្រប់គ្រងអាវុធក្លាយជាបញ្ហាបន្ទាន់ម្តងទៀត ហើយសន្ធិសញ្ញា New START ដែលនឹងផុតកំណត់ក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ កំពុងតែជាចំណុចចាប់អារម្មណ៍ដ៏សំខាន់របស់សហគមន៍អន្តរជាតិ។