ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការគំរាមកំហែងនុយក្លេអ៊ែរ សំដៅទៅលើហានិភ័យទាំងឡាយដែលកើតចេញពីការប្រើប្រាស់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ឬសកម្មភាពគំរាមប្រើប្រាស់វាក្នុងជម្លោះនយោបាយ និងយោធា។ អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ គឺជាអាវុធប្រល័យលោក (Weapons of Mass Destruction) ដែលមានសមត្ថភាពបំផ្លិចបំផ្លាញខ្ពស់ជាងអាវុធធម្មតា និងអាចបង្កឱ្យមានផលប៉ះពាល់វិទ្យុសកម្មរយៈពេលវែង។ តាមការចារឹករបស់វិគីភីឌា (Wikipedia) សង្គ្រាមនុយក្លេអ៊ែរ (Nuclear warfare) គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយ ឬជម្លោះយោធាដែលដាក់ឱ្យប្រើនូវសព្វាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។ បើមានការផ្លាស់ប្ដូរការវាយប្រហារនុយក្លេអ៊ែរទ្រង់ទ្រាយធំ មនុស្សរាប់រយលាននាក់អាចស្លាប់ ហើយផលរំខានបន្ទាប់បន្សំដូចជា រដូវរងានុយក្លេអ៊ែរ គ្រោះទុរ្ភិក្សនុយក្លេអ៊ែរ និងការដួលរលំនៃសង្គម អាចកើតឡើង។ សង្គ្រាមនុយក្លេអ៊ែរសកលតែមួយអាចនាំទៅដល់ការផុតពូជនៃមនុស្សជាតិ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

អាវុធនុយក្លេអ៊ែរត្រូវបានប្រមូលផ្ដុំនៅក្នុងដៃនៃប្រទេសមួយចំនួន។ យោងតាមវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវសន្តិភាពអន្តរជាតិទីក្រុងស្តុកខល (SIPRI) សហរដ្ឋអាមេរិក និងរុស្ស៊ី កាន់កាប់ភាគច្រើននៃក្បាលគ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរពិភពលោក ដោយមានសមត្ថភាពបាញ់ទៅកាន់គោលដៅទូទាំងសកលលោក។ ប្រទេសដទៃទៀតដូចជា ចិន បារាំង ចក្រភពអង់គ្លេស ឥណ្ឌា ប៉ាគីស្ថាន អ៊ីស្រាអែល និងកូរ៉េខាងជើង ក៏មានស្តុកនុយក្លេអ៊ែរផងដែរ ប៉ុន្តែខ្នាតតូចជាង ឬមានសមត្ថភាពបាញ់បានតែក្នុងតំបន់។ តាមការប៉ាន់ប្រមាណរបស់ SIPRI ចំនួនក្បាលគ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរសរុបក្នុងលោកមានប្រមាណ ១២៥០០ គ្រឿង (គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២៤) ដែលភាគច្រើនស្ថិតក្នុងស្ថានភាពប្រុងប្រៀបប្រើប្រាស់។ ប្រជាជនរាប់លាននាក់រស់នៅក្នុងតំបន់ដែលអាចក្លាយជាគោលដៅ ឬទទួលរងផលប៉ះពាល់ដោយប្រយោលពីការផ្ទុះនុយក្លេអ៊ែរ រួមទាំងការសាយភាយវិទ្យុសកម្មដែលអាចឆ្លងកាត់ព្រំដែនប្រទេស។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការអភិវឌ្ឍអាវុធនុយក្លេអ៊ែរបានចាប់ផ្ដើមនៅក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ តាមរយៈគម្រោង Manhattan ដែលដឹកនាំដោយលោក J. Robert Oppenheimer (ដូចរូបភាព) ដែលត្រូវបានគេហៅថា «ឪពុកគ្រាប់បែកអាតូមិច»។ គ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរ Little Boy ត្រូវបានទម្លាក់លើទីក្រុងហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា ប្រទេសជប៉ុន នៅថ្ងៃទី ៦ សីហា ១៩៤៥ ហើយគ្រាប់បែក Fat Man លើទីក្រុងណាហ្កាសាគី នៅថ្ងៃទី ៩ សីហា ១៩៤៥ ដែលជាការប្រើប្រាស់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរក្នុងសមរភូមិលើកទីមួយ និងតែមួយគត់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមកទល់បច្ចុប្បន្ន។

ក្រោយសង្គ្រាម សហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀត បានឈានចូលក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ ដែលជាការប្រណាំងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរដ៏ខ្លាំងក្លា។ ភាគីទាំងពីរបានធ្វើការសាកល្បងនុយក្លេអ៊ែររាប់រយដង ដូចជា លំហាត់ Desert Rock នៅរដ្ឋ Nevada សហរដ្ឋអាមេរិក ដើម្បីបង្ហាត់ទាហានអំពីប្រតិបត្តិការជុំវិញការផ្ទុះនុយក្លេអ៊ែរ។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦១ សហរដ្ឋអាមេរិកបានដាក់ពង្រាយកាំជ្រួច Jupiter ដែលមានក្បាលគ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរនៅអ៊ីតាលី និងទួរគី ដែលអាចបាញ់ទៅដល់ទីក្រុងមូស្គូ។ ចំណុចកំពូលនៃភាពតានតឹងគឺវិបត្តិមីស៊ីលនៅគុយបា (Cuban Missile Crisis) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦២ នៅពេលសូវៀតដាក់មីស៊ីលនុយក្លេអ៊ែរនៅគុយបា ដែលធ្វើឱ្យពិភពលោកស្ថិតនៅក្បែរគែមនៃសង្គ្រាមនុយក្លេអ៊ែរ។ ក្រោយមក កិច្ចព្រមព្រៀងគ្រប់គ្រងអាវុធនានា ដូចជា សន្ធិសញ្ញាមិនសាយភាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ (NPT) ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីទប់ស្កាត់ការរីករាលដាល។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការប្រណាំងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ និងការរក្សាសារពើភ័ណ្ឌនុយក្លេអ៊ែរតម្រូវឱ្យមានការចំណាយសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ បណ្ដាប្រទេសមហាអំណាចចំណាយទឹកប្រាក់រាប់ពាន់លានដុល្លារជារៀងរាល់ឆ្នាំលើការថែទាំ និងទំនើបកម្មឃ្លាំងនុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួន។ នៅក្នុងវិស័យវប្បធម៌ ការភ័យខ្លាចចំពោះមហន្តរាយនុយក្លេអ៊ែរបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើអក្សរសិល្ប៍ ភាពយន្ត និងតន្ត្រីពេញមួយសតវត្សរ៍ទី២០។ ចលនាប្រឆាំងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរបានរីករាលដាលនៅទូទាំងពិភពលោក ជាពិសេសនៅអឺរ៉ុបក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ ដូចជា ការតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការដាក់ពង្រាយកាំជ្រួច Pershing II នៅអាល្លឺម៉ង់ខាងលិច (រូបភាពខាងលើ) ជាដើម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសតវត្សរ៍ទី២១ ការគំរាមកំហែងនុយក្លេអ៊ែរនៅតែជាបញ្ហាសំខាន់ក្នុងនយោបាយអន្តរជាតិ។ កម្មវិធីអាវុធនុយក្លេអ៊ែររបស់កូរ៉េខាងជើង ភាពតានតឹងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងរុស្ស៊ីជុំវិញសន្ធិសញ្ញា New START ក៏ដូចជាការព្រួយបារម្ភពីកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់ សុទ្ធតែជារឿងដែលបានលេចឮក្នុងព័ត៌មានជារឿយៗ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត បណ្ដាប្រទេសនុយក្លេអ៊ែរកំពុងតែបន្តទំនើបកម្មឃ្លាំងអាវុធរបស់ខ្លួន ដូចជា ប្រព័ន្ធមីស៊ីលផ្លោងបាញ់ពីនាវាមុជទឹក (SLBM) Trident (រូបភាពខាងលើ) ជាដើម។ ហានិភ័យនៃការប្រើប្រាស់អាវុធនេះដោយចៃដន្យ ឬដោយភេរវករ ក៏ជាកង្វល់ធំមួយសម្រាប់សហគមន៍អន្តរជាតិ។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា និងអ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីការគំរាមកំហែងនុយក្លេអ៊ែរគឺពាក់ព័ន្ធ ពីព្រោះកម្ពុជាគឺជាភាគីនៃសន្ធិសញ្ញាហាមឃាត់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ (TPNW) និងជាសមាជិកនៃតំបន់គ្មានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (SEANWFZ)។ មហន្តរាយនុយក្លេអ៊ែរទោះតូច ឬធំ អាចជះឥទ្ធិពលដល់សេដ្ឋកិច្ច សន្តិសុខស្បៀង និងសុខភាពសាធារណៈនៅក្នុងតំបន់អាស៊ានទាំងមូល។